CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC 1.1 Khái niệm và các mô hình tuyển dụng Sự phát triển của mỗi doanh nghiệp phụ thuộc vào những nguồn lực khác nhau mà doanh nghiệp đang có, trong đó nhân lực luôn là nguồn lực đóng vai trò vô cùng quan trọng. Chất lượng nguồn nhân lực sẽ quyết định đến năng lực cạnh tranh bền vững đối với mỗi doanh nghiệp. Và để có một nguồn nhân lực tốt, đáp ứng được các yêu cầu trong công việc cũng như phù hợp với mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp thì cần phải thực hiện tốt công tác tuyển dụng nhân lực.1 Khái niệm tuyển dụng Hiện nay khi nói đến tuyển dụng có rất nhiều khái niệm khác nhau, chẳng hạn như: “Tuyển dụng là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng bên trong tổ chức và đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc để tìm được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra” (Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân, 2004, tr. Hoặc “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm, thu hút ứng cử viên từ những nguồn khác nhau đến tham gia dự tuyển vào các vị trí còn trống trong tổ chức và lựa chọn trong số họ những người đáp ứng tốt yêu cầu công việc đặt ra” (Vũ Thùy Dương và Hoàng Văn Hải, 2006, tr.2 Các mô hình tuyển dụng 1.1 Mô hình tuyển dụng con người - công việc Theo mô hình này, nhà tuyển dụng khi có nhu cầu về nhân lực cho một công việc nào đó sẽ đưa ra các yêu cầu của mình đối với công việc này cũng như những chế độ đãi ngộ mà người ứng tuyển sẽ nhận được khi được tuyển dụng.
Dựa trên những thông tin này, những ứng viên quan tâm đến công việc sau khi xem xét năng lực và mong muốn của mình đối với vị trí công việc đó sẽ tham gia ứng tuyển. Kết quả của mô hình tuyển dụng này đối với tổ chức chính là thu hút được nhiều nhân lực có trình độ, quan tâm đến công việc tham gia ứng tuyển, từ đó lựa chọn được những nhân lực tốt nhất cho mình. Mặt khác đối với các ứng viên, họ sẽ có được sự 8 thỏa mãn với công việc, phấn đấu nỗ lực để đạt được hiệu quả cao trong công việc và tư tưởng trung thành với tổ chức vì những chế độ đãi ngộ mà họ nhận được. Do sự đơn giản về cấu trúc cũng như nhu cầu qua lại giữa doanh nghiệp và người lao động nên mô hình này thường được các doanh nghiệp nhỏ áp dụng cho quy trình tuyển dụng của mình.
Công việc Các yêu cầu & đãi ngộ Kết quả nhân sự: Sự thu hút Sự thỏa mãn Sự duy trì Sự có mặt Con người Hiệu quả làm việc Các năng lực và động cơ Sơ đồ 1.1: Mô hình tuyển dụng con người - công việc (Nguồn: Ngô Quý Nhâm, Bài giảng Quản trị nguồn nhân lực, 2011) 1.2 Mô hình con người - tổ chức Sơ đồ 1.2: Mô hình tuyển dụng con người - tổ chức (Nguồn: Ngô Quý Nhâm, Bài giảng Quản trị nguồn nhân lực, 2011) 9 Đối với mô hình tuyển dụng con người - tổ chức, bên cạnh những yêu cầu và đãi ngộ đối với một vị trí công việc được đưa ra, để những người quan tâm đến công việc này có hiểu biết thêm về tổ chức, doanh nghiệp sẽ đưa ra những thông tin liên quan khác như: văn hóa doanh nghiệp, cơ hội thăng tiến, các nhiệm vụ mới, công việc đa năng. Những thông tin này sẽ tạo ra một động lực lớn hơn để thu hút nhân lực vì họ hiểu được rằng khi tham gia công việc này, họ không chỉ nhận được lợi ích về vật chất mà còn có cơ hội phát triển hơn nữa trong sự nghiệp của mình. Có thể thấy rằng kết quả nhân sự thu được của mô hình này là tương tự với mô hình con người- công việc nhưng giá trị của mỗi kết quả này lại lớn hơn nhiều lần, cả doanh nghiệp lẫn người lao động đều có được những lợi ích lớn hơn. Chính vì sự đa dạng về các yếu tố của tổ chức đưa ra nên mô hình này thường được áp dụng ở các tập đoàn, công ty có quy mô lớn với nhu cầu về nhân sự cao cả về chất lượng và số lượng.2 Vai trò của tuyển dụng Đối với doanh nghiệp Sự hiệu quả của công tác tuyển dụng sẽ mang đến cho doanh nghiệp một đội ngũ lao động lành nghề, năng động, sáng tạo, phù hợp với yêu cầu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Đây là bước đầu tiên trong quá trình quản trị nguồn nhân lực vì vậy công tác tuyển dụng có tầm quan trọng rất lớn đối với doanh nghiệp, chỉ khi làm tốt bước này mới có thể làm tốt các bước sau. Bên cạnh đó, tuyển dụng hiệu quả sẽ mang đến cho doanh nghiệp năng lực cạnh tranh bền vững. Chất lượng nguồn nhân lực tốt quyết định đến năng lực, trình độ cán bộ nhân viên, đáp ứng được đòi hỏi nhân lực của doanh nghiệp. Ngoài ra, các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp sẽ được thực hiện hiệu quả nhất vì thực hiện tốt công tác tuyển dụng nghĩa là tìm ra được những người có năng lực, phẩm chất để hoàn thành công việc được giao.
Giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh, phát triển đội ngũ, đáp ứng yêu cầu hoạt động kinh doanh trong bối cảnh của nền kinh tế hiện nay. 10 Cuối cùng, làm tốt công tác tuyển dụng nhân lực giúp doanh nghiệp sử dụng nguồn ngân sách hiệu quả, giảm thiểu gánh nặng chi phí kinh doanh. Những vị trí được tuyển dụng vào doanh nghiệp không phù hợp sau đó lại sa thải không những gây tốn kém mà còn gây tâm lý bất an cho các nhân viên khác. Đối với người lao động Công tác tuyển dụng trong doanh nghiệp sẽ giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về quan điểm, triết lý của các nhà quản trị và sẽ định hướng cho họ theo những quan điểm đó.
Công tác tuyển dụng của doanh nghiệp sẽ mang lại cho người lao động nhiều lợi ích, giúp cho họ được bố trí vào công việc phù hợp với khả năng và nguyện vọng, được đánh giá đúng năng lực trình độ. cũng nhờ đó mà họ tích cực đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của doanh nghiệp. Đồng thời tạo ra môi trường thi đua, tinh thần cạnh tranh của những lao động trong doanh nghiệp,từ đó góp phần nâng cao năng suất lao động cũng như nâng cao hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp. Đối với xã hội Công tác tuyển dụng của doanh nghiệp giúp cho việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội như: người lao động có việc làm, có thu nhập, giảm bớt tình trạng thất nghiệp và các tệ nạn xã hội.
Ngoài ra, còn giúp cho việc sử dụng nguồn lực của xã hội một cách hiệu quả nhất.3 Mối quan hệ giữa tuyển dụng nhân lực với các hoạt động khác của quản trị nhân lực Quản trị nguồn nhân lực trong doanh nghiệp gồm có các hoạt động cơ bản như sau: các hoạt động tiền tuyển dụng (gồm có:hoạch định nguồn nhân lực, phân tích công việc), các hoạt động tuyển dụng (gồm có: tuyển mộ và tuyển chọn), các hoạt động hậu tuyển dụng (gồm có: đào tạo và phát triển, đánh giá thành tích, đãi ngộ). Hoạt động tuyển dụng là một trong những hoạt động chính của quản trị nguồn nhân 11 lực, chính vì vậy hoạt động này có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với các hoạt động còn lại của quản trị nguồn nhân lực.1 Mối quan hệ giữa tuyển dụng nhân lực với các hoạt động tiền tuyển dụng. Các hoạt động tiền tuyển dụng là những hoạt động ban đầu để chuẩn bị cho quá trình tuyển dụng. Giai đoạn này bao gồm hai hoạt động chính là hoạch định nguồn nhân lực và phân tích công việc.
Hoạch định nguồn nhân lực là quá trình dự báo nhu cầu nguồn nhân lực và khả năng cung cấp của doanh nghiệp, xác định mức độ thiếu hụt về nguồn nhân lực, và đưa ra các kế hoạch hành động nhằm đáp ứng những nhu cầu đó. Đây là bước đầu tiên làm cơ sở cho tuyển dụng, nhằm xác định số lượng nhân lực cần tuyển cũng như nguồn tuyển dụng. Phân tích công việc là quá trình thu thập các tư liệu và đánh giá có hệ thống các thông tin quan trọng có liên quan đến các công việc cụ thể trong tổ chức nhằm làm rõ bản chất công việc. Phân tích công việc là cơ sở cho việc bố trí nhân viên phù hợp.
Thông qua phân tích công việc nhà quản trị có thể tuyển chọn đúng nhân viên, đặt đúng người vào đúng việc. Phân tích công việc là một trong những cơ sở của hoạt động tuyển dụng nhân lực. Trước khi tiến hành tuyển dụng, nhà quản lý cần nắm được vị trí cần tuyển là vị trí nào, tại vị trí đó nhân viên cần làm những công việc gì. Đồng thời phân tích công việc cũng giúp nhà tuyển dụng xây dựng tiêu chuẩn, yêu cầu cho từng vị trí tuyển dụng, các tiêu chuẩn đưa ra càng rõ ràng, cụ thể thì hoạt động tuyển dụng càng đạt được chất lượng tốt.2 Mối quan hệ giữa tuyển dụng nhân lực với các hoạt động hậu tuyển dụng.
Các hoạt động hậu tuyển dụng bao gồm: đào tạo và phát triển, đánh giá thành tích, đãi ngộ. Những hoạt động có nhiệm vụ bổ trợ để duy trì và phát triển nguồn nhân lực sau khi được tuyển dụng. Đào tạo và phát triển nhân lực là bước kế tiếp ngay sau hoạt động tuyển dụng. Đối với những nhân viên mới được tuyển dụng thì đây là giai đoạn để làm quen với 12 công việc và học hỏi để phát triển kĩ năng của bản thân trong công việc mới.
Doanh nghiệp sẽ phải bỏ ra một khoản chi phí và thời gian để đào tạo cho nhân viên, hoạt động này có hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng tuyển dụng. Công tác tuyển dụng tốt sẽ làm tiền đề cho việc đào tạo và phát triển. Khi nhân viên có đầy đủ yêu cầu thậm chí đáp ứng tốt hơn so với yêu cầu thì doanh nghiệp sẽ rút ngắn được thời gian và chi phí đào tạo. Bên cạnh đó, yếu tố đào tạo và phát triển cũng là một trong những yếu tố tạo ra sự thu hút của doanh nghiệp đối với người lao động, một doanh nghiệp luôn đặt ra tiêu chí liên tục đào tạo để nâng cao trình độ cho nhân viên sẽ khiến người lao động có mong muốn được gia nhập nhiều hơn.