mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên đại học trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn của công tác quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Ngoại thương Chƣơng 3: Các biện pháp quản lý hoạt động NCKH của sinh viên Trường Đại học Ngoại thương trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRI THỨC 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Một số công trình nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới có rất nhiều tài liệu nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến NCKH như vấn đề quản lý giáo dục đại học, phương pháp luận NCKH, hoạt động NCKH của trường đại học.
Sau đây tác giả xin trình bày sơ lược về một số nghiên cứu ở nước ngoài mà tác giả có cơ hội được tham khảo nhằm vận dụng, kế thừa các kết quả nghiên cứu, chọn hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai, cụ thể bao gồm: - “How to study science”, của tác giả Frederick Drewes và Kristin Milligan, xuất bản năm 2002 là cuốn sách đề cập đến khái niệm NCKH và những hướng dẫn cơ bản về phương pháp luận NCKH và phương pháp NCKH. Tài liệu này rất phù hợp với sinh viên và những người bước đầu làm quen với NCKH. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này tác giả mới chỉ đề cập đến các phương pháp nghiên cứu cơ bản chung nhất, chưa đề cập đến phương pháp nghiên cứu chuyên sâu cho một số chuyên ngành đặc thù, cũng chưa nghiên cứu về các hoạt động NCKH của sinh viên. Tác giả đã phân tích, đánh giá sự khác biệt giữa giáo dục đào tạo thông thường với đào tạo chuyên về NCKH; đồng thời, tác giả đề ra khuôn khổ và một số quy định, thể chế nhằm áp dụng cho các chương trình đào tạo về lĩnh vực NCKH [68].
- Tác giả Meredith Drosback (2010), với nghiên cứu thực nghiệm đề tài “Engaging First-Year College Students in Scientific Research”. Nghiên cứu này chỉ ra rằng việc đầu tư cho đào tạo kết hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) trong giáo dục đại học là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp cho các quốc gia có được nguồn nhân lực khoa học công nghệ ứng dụng mạnh để phát triển đất nước bền vững cả ở hiện tại và trong tương lai. Khi áp dụng giải pháp đó vào chương trình đào tạo đại học, vừa có thể đào tạo ra lực lượng lao động có kiến thức, kỹ năng tổng hợp về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), có khả năng tự phối hợp mạnh mẽ các lĩnh vực khác nhau để giải quyết được các vấn đề khoa học và công nghệ đặt ra; vừa đồng thời cung cấp cho sinh viên đại học thêm nhiều cơ hội để thực hiện các nghiên cứu đích thực ngay từ khi còn là sinh viên năm thứ nhất trên giảng đường đại học.
Kết quả đề tài này đã được Chính phủ Mỹ đề ra chính sách áp dụng rộng rãi trong cả nước, Tổng thống Mỹ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Obama đã công bố mục tiêu đào tạo đại học của Mỹ từ năm 2012 đến năm 2022 sẽ đào tạo thêm 1 triệu cử nhân và kỹ sư của chương trình đào tạo STEM [65]. - Năm 2013 Trường Đại học Quốc gia Al-Farabi Kazakh của Cộng hòa Kazakhstan (al-Farabi Kazakh National university) công bố một nghiên cứu với chủ đề “Xã hội sinh viên khoa học” Scientific student society (SSS). Nghiên cứu cho thấy rằng Xã hội của sinh viên khoa học (SSS) là tổ chức gắn kết các sinh viên đại học trên cơ sở sinh viên tự nguyện, tạo môi trường và điều kiện cho các sinh viên được liên tục tham gia vào các nghiên cứu và thiết kế các công trình, dự án. Mô hình SSS là mô hình tổ chức công theo nguyên tắc tự nguyện, nhằm kêu gọi và tăng cường mọi nguồn lực, phương thức để có thể giúp cung cấp và đào tạo về phương pháp luận khoa học cho sinh viên, nhằm phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng nghiên cứu cho sinh viên, để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu của tổ chức và thực hiện tốt các NCKH của sinh viên.
Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động NCKH của sinh viên và cũng chưa nghiên cứu đánh giá về thực trạng các hoạt động nghiên cứu của sinh viên [57]. - Anna Barrie Hunter (2007), công bố một nghiên cứu với chủ đề “Becoming a scientist: The role of undergraduate research in students' cognitive, personal and professional development”, đề tài này nghiên cứu về các chương trình nghiên cứu của sinh viên đại học (undergraduate research -UR) ở kỳ nghiên cứu hè tại bốn trường đại học. Tác giả so sánh và phân tích, đánh giá về vai trò của hoạt động NCKH sinh viên, nhất là sự nhận thức về xã hội và tính thực hành chuyên nghiệp đối với sự phát triển nhận thức, năng lực cá nhân và phát triển năng lực chuyên môn nghề nghiệp của sinh viên sau này. Đề tài này chủ yếu tập trung làm rõ vai trò của hoạt động NCKH sinh viên, sự thực hành chuyên môn trong qúa trình học tập và sự nhận thức của sinh viên về xã hội.
Đề tài chưa đề cập đến quản lý hoạt động NCKH của sinh viên [58]. (2000) với nghiên cứu “The Importance of Critical Thinking for Student Use of the Internet”. chủ yếu tập trung phân tích đánh giá vai trò quan trọng của khả năng suy nghĩ phê phán và phản biện của sinh viên trong việc sử dụng Internet. Trong bài báo khoa học công bố về nghiên cứu của mình, Browne M.
chưa đề cập và nghiên cứu đến các hoạt động NCKH của sinh viên, mà chủ yếu đề cập đến kỹ năng tìm kiếm thông tin trên Internet của sinh viên [62]. - Năm 2014 tác giả Jeff Ryan (Trường ĐH Nam Florida) công bố nghiên cứu “Engaging Students in Scientific Research in your Course”. Tác giả đề cập đến vai trò của hoạt động NCKH đối với sinh viên và đề xuất một số giải pháp nhằm gắn kết sinh viên vào hoạt động NCKH trong chương trình đào tạo đại học [64],… 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam * Những nghiên cứu về phương pháp luận và phương pháp NCKH: Ở trong nước có một số công trình nghiên cứu về phương pháp luận và phương pháp NCKH, trong đó phải kể đến các công trình nghiên cứu đã được viết thành sách và xuất bản như: - Cuốn “Phương pháp luận NCKH” của tác giả Vũ Cao Đàm (2006), công trình nghiên cứu này vừa là giáo trình phương pháp luận NCKH cho giảng dạy đại học và sau đại học, vừa là tài liệu chuyên khảo dành cho các nhà khoa học và học viên sau đại học.
Cuốn sách không chỉ đề cập đến lý thuyết về NCKH mà còn hướng dẫn khá cụ thể các bước thực hiện một công trình nghiên cứu, các phương pháp nghiên cứu cơ bản [15]. - Cuốn “Phương pháp luận NCKH” của tác giả Phạm Viết Vượng được in và xuất bản lần thứ tư vào năm 2004. Cuốn sách này được sử dụng làm giáo trình đào tạo về phương pháp luận NCKH cho bậc sau đại học tại Đại học Quốc Gia Hà Nội. Cuốn sách là một công trình nghiên cứu sâu về lý thuyết khoa học, công nghệ và phương pháp luận NCKH, các phương pháp nghiên cứu cơ bản, các bước tiến hành một nghiên cứu, phương pháp đánh giá một công trình nghiên cứu.
Cuốn sách này còn được sử dụng như một tài liệu chuyên khảo khảo hữu ích cho sinh viên, học viên và NCS [56]. - Ngoài các công trình nghiên cứu về phương pháp luận NCKH cơ bản trên đây, còn có một số công trình nghiên cứu về phương pháp luận NCKH chuyên ngành như: “Tìm hiểu phương pháp NCKH giáo dục” của các tác giả Hà Thế Ngữ, Đức Minh, Phạm Hoàng Gia (1974); “Giáo trình Phương pháp luận và các phương pháp NCKH giáo dục” (dành cho đào tạo học viên cao học) của các tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức; Cuốn sách “Thực hành nghiên cứu trong kinh tế và quản trị kinh doanh” (dành cho chương trình đào tạo Tiền Tiến sĩ, tái bản lần thứ nhất) của tác giả Nguyễn Văn Thắng (2015). Đây cũng là những công trình nghiên cứu có giá trị đối với việc đào tạo về phương pháp nghiên cứu cơ bản và phương pháp nghiên cứu chuyên ngành cho sinh viên đại học, cao học viên và NCS[47]. * Những nghiên cứu về hoạt động NCKH sinh viên và quản lý hoạt động NCKH sinh viên: - Năm 2008, Vũ Thị Lan Anh với đề tài “Biện pháp tăng cường quản lý hoạt động NCKH ở Trường Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn”.
Đề tài này tác giả nghiên cứu chủ yếu về quản lý hoạt động NCKH của cán bộ và giảng viên Trường Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn, chưa đề cập đến quản lý hoạt động NCKH của sinh viên [1]. - Mai Thị Hà Phương năm 2012 thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ nghiên cứu về “Đổi mới công tác quản lý hoạt động NCKH của học viên ở Học viện Chính trị - Bộ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quốc phòng” [42]. Trong đề tài tác giả xây dựng cơ sở lý thuyết nghiên cứu chưa thật hoàn chỉnh, chưa có đầy đủ các khái niệm cần thiết, chưa xây dựng lý thuyết cho nội dung quản lý hoạt động NCKH của học viên. Nhìn chung, về nội dung báo cáo đề tài tương đối ngắn, còn thiếu một vài nội dung cần thiết cho hoạt động quản lý NCKH.
Ở đề tài này, tác giả nghiên cứu với phạm vi khách thể nghiên cứu là học viên của Học viện Chính trị còn chung chung, chưa nêu rõ bậc học của học viên thuộc chương trình đào tạo nào như trung cấp lý luận chính trị, cao cấp lý luận chính trị, bậc đại học hay bậc sau đại học. Trong đề tài tác giả sử dụng chủ yếu là các thông tin thứ cấp, rất hạn chế các thông tin số liệu sơ cấp; chưa đánh giá về những thuận lợi và khó khăn, hạn chế của hoạt động NCKH của học viên. Năm 2013, tác giả Nguyễn Quang Huy thực hiện luận văn thạc sĩ với đề tài nghiên cứu “Quản lý hoạt động NCKH của sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội”.