Phần mở đầu và Kết thúc, luận văn bao gồm 4 chƣơng: i) Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và lý luận cơ bản về hoạt động quản lý NSNN cấp huyện. ii) Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu. iii) Chƣơng 3: Thực trạng hoạt động quản lý NSNN tại huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị. iv) Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện hoạt động quản lý ngân sách tại huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị trong thời gian tới.
2 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Trong quá trình nghiên cứu, tôi nhận thấy có rất nhiều công trình nghiên cứu, bao gồm các báo cáo, bài viết, các quan điểm, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sỹ, chuyên đề thực tập tốt nghiệp nghiên cứu về vấn đề quản lý NSNN các cấp. Sau đây tôi xin đƣa ra một số công trình tiêu biểu: Sách chuyên khảo: “Quản lý tài chính công ở Việt Nam” của TS.
Vũ Thị Nhài(2008), NXB Tài Chính. Ở đây, tác giả đa khái quát quá trình đổi mới cũng nhƣ các nguyên tắc quản lý hoạt động quản lý tài chính công ở Viêt Nam, trong đó có vấn đề về hoạt động thu, chi ngân sách. Tuy nhiên, trong công trình này tác giả chƣa đi sâu phân tích thực trạng, đăc biệt ở địa phƣơng mà chủ yếu nêu các nguyên tắc và các vấn đề chung vĩ mô của Việt Nam Luận án tiến sỹ “ Nâng cao hiệu quả quản lý NSNN tỉnh An Giang giai đoạn 2011-2015 và tầm nhìn đến 2020” của tác giả Ngô Thiện Hiền, trƣờng Đại học Ngân hang thành phố Hồ Chí Minh, năm 2012. Trong luận án, tác giả tiếp cận nghiên cứu quản lý NSNN và hiệu quả quản lý NSNN tỉnh An Giang theo quy trình quản lý ngân sách, bao gồm: Lập dự toán NSNN, Chấp hành dự toán NSNN; Quyết toán NSNN.
Luận án tiến sỹ “ Phân cấp quản lý NSNN ở Viêt Nam hiện nay” của tác giả Lê Toàn Thắng – Học viện Hành chính, năm 2013. Trong luận án, tác giả nghiên cứu làm rõ các vấn đề liên quan đến NSNN; phân tích cơ sở lý luận của phân cấp quản lý nhà nƣớc, phân tích đánh giá thực trạng phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam, nêu lên những ƣu điểm và tồn tại từ đó dự báo những định hƣớng và đề xuất một số giải pháp về phân cấp quản lý ngân sách ở Việt Nam. Luận văn thạc sỹ kinh tế tại trƣờng Đại học Kinh tế - ĐHQGHN: “Quản lý NSNN trên địa bàn tỉnh Phú Thọ” của tác giả Nguyễn Tiến Đức(2014). Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đi vào làm rõ môt số vấn đề lý luận cơ bản về 3 ngân sách và quản lý ngân sách,đánh giá thực trạng quản lý thu, chi NSNN trên địa bàn tỉnh Phú Thọ từ năm 2010 đến 2013, chỉ ra nhƣng thành tựu, hạn chế và nguyên nhân từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác thu chi trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.
Luận văn thạc sỹ kinh tế tại trƣờng Đại học Kinh tế - ĐHQGHN: “Quản lý NSNN tại huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội” của tác giả Nguyễn Thị Nhàn(2015). Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đi vào làm rõ môt số vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách và quản lý NSNN cấp huyện, thực trạng công tác quản lý NSNN ở huyện Sóc Sơn, TP Hà Nội từ năm 2009 đến 2014, chỉ ra nhƣng thành tựu, hạn chế và nguyên nhân từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý NSNN ở huyện Sóc Sơn, TP Hà Nội. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu: sách chuyên khảo, bài viết, luận văn, luận án,. đều tiếp cận theo ba nội dung cơ bản là: Lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán.
Đồng thời, các luận văn đƣợc thực hiện tại các địa điểm khác nhau dẫn đến kết quả nghiên cứu cũng khác nhau, do đó công tác quản lý NSNN cũng khác nhau. Tuy nhiên, hiện nay chƣa có công trình nghiên cứu chính thống nào nghiên cứu quản lý NSNN huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị cũng nhƣ chƣa có công trình nào nghiên cứu đánh giá công tác quản lý NSNN theo phƣơng diện quản lý kinh tế, đánh giá hiệu quả công tác quản lý NSNN về cả số lƣợng và chất lƣợng quản lý. Do đó, tôi đã quyết định lựa chọn đề tài này làm đối tƣợng nghiên cứu luận văn thạc sỹ của mình. Qua quá trình nghiên cứu các bài báo, bài viết, luận văn, luận án có liên quan đến đề tài quản lý NSNN , cùng với việc nghiên cứu các văn bản liên quan đến công tác quản lý NSNN, đồng thời tham khảo ý kiến của giáo viên hƣớng dẫn, tôi tiến hành nghiên cứu công tác quản lý NSNN huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị theo các nội dung cơ bản sau: 1.
Lập dự toán NSNN 2. Chấp hành dự toán NSNN 3. Quyết toán NSNN 4 4. Kiểm tra, giám sát NSNN Trong từng nội dung lồng ghép việc đánh giá việc quản lý thu và quản lý chi NSNN ở tất cả các mặt từ đó đánh giá hiệu quả công tác quản lý NSNN theo các tiêu chí về số lƣợng và chất lƣợng.
Lý luận cơ bản về NSNN và quản lý NSNN trên địa bàn huyện 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của NSNN và quản lý NSNN trên địa bàn huyện 1.Khái niệm Theo điều 1 Luật NSNN 2002 quy định nhƣ sau: “NSNN là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nƣớc đã đƣợc các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc” Theo Luật NSNN, hệ thống ngân sách ở nƣớc ta bao gồm: Ngân sách Trung ƣơng và Ngân sách địa phƣơng. Ngân sách địa phƣơng gồm: Ngân sách cấp tỉnh; Ngân sách cấp huyện và ngân sách cấp xã.1: Hệ thống NSNN ở Việt Nam Theo Bộ tài chính : “Ngân sách huyện là qũy tiền tệ tập trung của huyện đƣợc hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện”. Ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc ở địa phƣơng trên địa bàn huyện.
Ngân sách huyện với tƣ 5 cách là một bộ phận hữu cơ của hệ thống NSNN, đảm bảo chức năng là cấp ngân sách trung gian giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã. NSNN cấp huyện nhằm chủ động trong việc thực hiện chức năng Nhà nƣớc tại đia phƣơng, tùy theo địa giới hành chính, tình hình kinh tế- xã hội của từng huyện mà nhu cầu đảm bảo này khác nhau. Quản lý NSNN cấp huyện là quá trình quản lý hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân bổ và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền nhà nƣớc cấp huyện; quản lý các khoản thu, chi của huyện đã dự toán bởi Ủy ban nhân dân huyện giao và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của cấp trên giao và HĐND huyện đề ra. Đặc điểm NSNN cấp huyện Ngân sách huyện là cấp ngân sách có nguồn thu và nhiệm vụ chi riêng.
Đó là một lối đi đúng đắn trong quá trình phát triển nền tài chính quốc gia. Trƣớc tiên nó giúp cho ngân sách cấp tỉnh, trung ƣơng giải quyết đƣợc khối lƣợng công việc. Tiếp theo, nó giúp cho ngân sách cấp chính quyền có thể nắm bắt đƣợc tình hình kinh tế nói chung và tình hình tài chính nói riêng từ cơ sở. Ngân sách huyện mang bản chất NSNN: đó là mối quan hệ giữa ngân sách huyện với các tổ chức cá nhân trên địa bàn huyện trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế trong huyện.
Ngân sách huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện. Vì vậy, các hoạt động thu chi của ngân sách huyện luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền huyên theo luật định đồng thời luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quyền lực nhà nƣớc ở cấp huyện. Chính vì vậy, các chỉ tiêu thu – chi của ngân sách huyện luôn mang tính pháp lý. Ngân sách huyện vừa là một cấp trong hệ thống NSNN vừa là một đơn vị dự toán.
Bởi vì ngân sách huyện thực hiện nhiệm vụ thu chi của một cấp ngân sách, là đơn vị nhận bổ sung từ ngân sách cấp trên, đồng thời cấp bổ sung cho ngân sách cấp xã. Ngoài ra, ngân sách huyện còn thể hiện bản chất chính trị của nhà nƣớc thông 6 qua việc thực hiện đúng đắn, hiệu quả, có sáng tạo các chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc. Ngân sách huyện thể hiện mối quan hệ giữa ngân sách với các tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện. Ngân sách cấp huyện không có bội chi ngân sách 1.
Vai trò của NSNN cấp huyện và nhiệm vụ của quản lý NSNN cấp huyện 1. Vai trò của NSNN cấp huyện - NS huyện có vai trò quan trọng trong việc điều tiết kinh tế, phát triển kinh tế và kích thích phát triển sản xuất. Huyện căn cứ vào thế mạnh của địa phƣơng về ngân sách để định hƣớng, hình thành cơ cấu kinh tế, kích thích phát triển; đồng thời cung cấp kinh phí, vốn đầu tƣ, hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, tạo môi trƣờng thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. Sử dụng thuế để điều tiết kinh tế, điều chỉnh cơ cấu kinh tế.
- NS huyện có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội. Đây là vai trò không thể thiếu đối với Ngân sách cấp huyện. Ngân sách huyện đƣợc sử dụng để đầu tƣ vào các công trình công cộng về giáo dục, y tế cũng nhƣ đảm bảo đời sống văn hóa, tinh thần cho ngƣời dân. - NS huyện có vai trò trong việc xây dựng, thực hiện các phần kế hoạch kinh tế xã hội huyện.
Nguồn thu dùng để tạo lập quỹ ngân sách, thực hiện kiểm tra, kiểm soát điều chỉnh các hoạt động kinh doanh, dịch vụ theo đúng pháp luật, góp phần đảm bảo công bừng, duy trì phát triển sản xuất, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nƣớc. Nhiệm vụ quản lý NSNN cấp huyện: - Đảm bảo thực hiện các chỉ tiêu của ngân sách trung ƣơng: ngân sách huyện là cấp tổ chức nhà nƣớc ở cơ sở, hiệu quả của quản lý ngân sách huyện ảnh hƣởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính của quốc gia.