phần mở đầu, kết luận, các phụ lục và tài liệu tham khảo, Đề tài đƣợc chia làm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi thƣờng xuyên NSNN cho sự nghiệp giáo dục. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý chi thƣờng xuyên NSNN cho sự nghiệp giáo dục của huyện Ia H’Drai. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi thƣờng xuyên NSNN cho sự nghiệp giáo dục của huyện Ia H’Drai 12 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC 1. KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC 1.
Một số khái niệm a. Kh ệm â s ch hà ước NSNN là thuật ngữ đƣợc sử dụng rộng rãi ở mọi quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên có rất nhiều ý kiến khác nhau khi đƣa ra khái niệm về NSNN. Cụ thể: NSNN là một bản dự toán thu và chi do Chính phủ lập ra, đệ trình Quốc hội phê chuẩn và giao cho Chính phủ tổ chức thực hiện.
NSNN bao gồm những nguồn thu và những khoản chi cụ thể và đƣợc định lƣợng. NSNN là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nƣớc huy động và phân phối các nguồn tài chính. NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc, đã đƣợc các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc. NSNN là bản dự toán thu - chi tài chính tổng hợp của Nhà nƣớc, phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc nhằm thực hiện các chức năng của nhà nƣớc trên cơ sở luật định.
NSNN có những đặc điểm nhƣ sau: NSNN luôn gắn liền giữa quyền lực nhà nƣớc và việc thực hiện các chức năng của nhà nƣớc, đƣợc tiến hành trên cơ sở hệ thống luật lệ nhất định; NSNN luôn gắn chặt với sở hữu nhà nƣớc và chứa đựng những lợi ích công; Hoạt động NSNN là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính thông qua thu và chi NSNN. Kh ệm ch thườ xuyê ngân sách hà ước “Chi thƣờng xuyên NSNN là quá trình phân phối và sử dụng các nguồn tài chính đã tập trung đƣợc vào NSNN để đáp ứng cho các nhu cầu chi giúp bộ máy nhà nƣớc vận hành và thực hiện nhiệm vụ của mình đồng thời đảm bảo chi cho các hoạt động sự nghiệp nhằm cung ứng các hàng hoá công cộng gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý kinh tế - xã hội” Chi thƣờng xuyên NSNN là quá trình phân phối, sử dụng vốn NSNN để đáp ứng cho các nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nƣớc về lập pháp, hành pháp, tƣ pháp và một số dịch vụ công cộng khác mà Nhà nƣớc vẫn phải cung ứng. Chi thƣờng xuyên NSNN có những đặc điểm nhƣ sau: Chi thƣờng xuyên NSNN gắn với quyền lực nhà nƣớc, mang tích chất pháp lý cao; Các khoản chi thƣờng xuyên NSNN mang tính ổn định và có tính chất không hoàn trả trực tiếp; Phạm vi, mức độ chi thƣờng xuyên NSNN gắn với cơ cấu, tổ chức và sự lựa chọn của Nhà nƣớc trong việc cung ứng các hàng hóa công; Xét theo cơ cấu chi ở từng niên độ và mục đích cuối cùng của vốn cấp phát thì chi thƣờng xuyên NSNN cho các hoạt động sự nghiệp có tác động trong khoảng thời gian ngắn và mang tính chất tiêu dùng xã hội. Đại bộ phận của chi thƣờng xuyên NSNN đƣợc xếp vào dạng chi tiêu dùng vì các khoản chi thƣờng xuyên chủ yếu nhằm trang trải cho các nhu cầu về quản lý, các hoạt động này hầu nhƣ không tạo ra của cải vật chất.
Kh ệm chi â s ch hà ước cho sự h ệp o dục Chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục là khoản chi thuộc nhóm chi hoạt động sự nghiệp thuộc lĩnh vực tài chính hành chính sự nghiệp, là việc sử dụng nguồn vốn NSNN để thực hiện các hoạt động mang tính chất tích lũy đặc biệt vì khoản chi này đầu tƣ dài hạn cho tƣơng lai trong việc tăng trƣởng kinh tế. Do đó chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục là việc cấp vốn đầu tƣ cho việc đào tạo nguồn nhân lực cho tƣơng lai của đất nƣớc. 14 Chi thƣờng xuyên NSNN là quá trình phân phối, sử dụng vốn NSNN để đáp ứng nhu cầu chi thƣờng xuyên của cơ quan quản lý nhằm đảm bảo cho các cơ quan đơn vị quản lý thực hiện tốt nhiệm vụ của mình. Chi NSNN đối với sự nghiệp giáo dục thƣờng bao gồm các khoản chi sau: Các khoản chi cho con ngƣời; Chi về quản lý hành chính; Chi cho hoạt động chuyên môn; Chi mua sắm sửa chữa thƣờng xuyên tài sản Các hoạt động của chi thƣờng xuyên NSNN diễn ra trên phạm vi rộng, đa dạng và phức tạp; nhu cầu chi thƣờng xuyên NSNN luôn tăng trong khi khả năng huy động nguồn thu có hạn.
Kh ệm qu ý ch thườ xuyê NSNN đố vớ sự h ệp o dục Quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc cho sự nghiệp giáo dục là một khái niệm phản ánh hoạt động tổ chức điều khiển và đƣa ra quyết định của cá nhân, tổ chức có thẩm quyền đối với quá trình phân phối và sử dụng nguồn lực NSNN nhằm thực hiện các chức năng vốn có của các cơ sở GD&ĐT trong việc triển khai chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao. Quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc cho sự nghiệp giáo dục là một khái niệm phản ánh hoạt động tổ chức điều khiển và đƣa ra quyết định của cá nhân, tổ chức có thẩm quyền đối với quá trình phân phối và sử dụng nguồn lực NSNN nhằm thực hiện các chức năng vốn có của các cơ sở GD&ĐT trong việc triển khai chức năng, nhiệm vụ đƣợc giao. Đối tƣợng quản lý chi thƣờng xuyên NSNN cho sự nghiệp giáo dục là toàn bộ các khoản chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc cho các đơn vị sự nghiệp giáo dục mà trong đó chủ thể quản lý là thủ trƣởng các cơ quan đơn vị đƣợc giao sử dụng ngân sách Công cụ và phƣơng pháp quản lý chi thƣờng xuyên NSNN cho các đơn vị sự nghiệp giáo dục trên địa bàn cấp huyện: công cụ quản lý gồm các chế độ, 15 chính sách, các tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền ban hành tác động lên đối tƣợng và chủ thể quản lý nhằm đạt đƣợc mục tiêu quản lý chi NSNN. Sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tƣợng quản lý thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý nhằm đạt đƣợc các mục tiêu cơ bản của quản lý chi thƣờng xuyên NSNN cho sự nghiệp giáo dục, đó là sử dụng chi thƣờng xuyên NSNN cho sự nghiệp giáo dục một cách hợp lý, tiết kiệm.
N uyên tắc quản lý chi thƣờn xuyên NSNN a. N uyê tắc qu ý theo dự to Lập dự toán là khâu mở đầu của một chu trình NSNN. “Những khoản chi thƣờng xuyên khi đã đƣợc ghi vào dự toán chi và đã đƣợc cơ quan có thẩm quyền xét duyệt đƣợc coi nhƣ là chỉ tiêu pháp lệnh. Khi đó, số chi thƣờng xuyên đã đƣợc ghi trong dự toán thể hiện sự cam kết của các cơ quan chức năng về quản lý tài chính công với các đơn vị thụ hƣởng NSNN.
Quản lý chi thƣờng xuyên NSNN phải theo nguyên tắc quản lý theo dự toán” Phạm vi chi của NSNN rất đa dạng liên quan tới nhiều loại hình đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau. Mức chi cho mỗi loại hoạt động đƣợc xác định theo đối tƣợng riêng, định mức riêng; hoặc giữa các cơ quan trong cùng một lĩnh vực hoạt động nhƣng điều kiện về trang bị cơ sở vật chất có sự khác nhau, quy mô và tính chất hoạt động có sự khác nhau sẽ dẫn đến các mức chi từ NSNN cho các cơ quan đó cũng có sự khác nhau. Hoạt động của NSNN, đặc biệt là cơ cấu thu, chi của NSNN phụ thuộc vào quyết định của cơ quan quyền lực nhà nƣớc và phải chịu sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan nhà nƣớc đó. Do vậy, mọi khoản chi từ NSNN chỉ có thể trở thành hiện thực khi khoản chi đó đã nằm trong cơ cấu chi theo dự toán đã đƣợc cơ quan quyền lực nhà nƣớc xét duyệt và thông qua.
Quản lý theo dự toán mới đảm bảo đƣợc yêu cầu cân đối của NSNN; tạo điều kiện thuận lợi 16 cho việc điều hành NSNN; hạn chế đƣợc tính tuỳ tiện trong quản lý và sử dụng kinh phí ở các đơn vị thụ hƣởng NSNN. N uyê tắc t ết k ệm, h ệu qu Trong quá trình phân bổ và sử dụng các nguồn lực có hạn cần tính toán để đạt hiệu quả cao nhất với chi phí ít nhất. Nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả trong quá trình quản lý chi thƣờng xuyên NSNN chỉ thực hiện đƣợc khi:(i) Thiết lập đƣợc các hình thức cấp phát đa dạng và lựa chọn hình thức cấp phát áp dụng cho mỗi loại hình đơn vị, hay yêu cầu quản lý của từng nhóm mục chi một cách phù hợp.(ii) Xây dựng đƣợc các định mức, tiêu chuẩn chi tiêu phù hợp với từng đối tƣợng hay tính chất công việc. (iii) Lựa chọn đƣợc thứ tự ƣu tiên cho các hoạt động sao cho với số chi thƣờng xuyên có hạn nhƣng công việc hoàn thành tốt, chất lƣợng cao.
(iv) Khi đánh giá tính hiệu quả của chi thƣờng xuyên NSNN phải xem xét mức độ ảnh hƣởng của mỗi khoản chi thƣờng xuyên tới các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội khác và phải tính đến thời gian phát huy tác dụng của nó. N uyê tắc ch trực t ếp qua kho bạc hà ước Một trong những chức năng quan trọng của KBNN là quản lý quỹ NSNN. Vì vậy, KBNN vừa có quyền, vừa có trách nhiệm phải kiểm soát chặt chẽ mọi khoản chi NSNN, đặc biệt là các khoản chi thƣờng xuyên. Để tăng cƣờng vai trò của KBNN trong kiểm soát chi thƣờng xuyên của NSNN, hiện nay ở nƣớc ta đã và đang triển khai thực hiện chi trực tiếp qua KBNN và coi đó nhƣ là một nguyên tắc trong quản lý khoản chi này.