lời mở đầu, kết luận, mục lục, và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung về tài chính xã và quản lý ngân sách xã. Chƣơng 2: Thực trạng về quản lý ngân sách xã ở tỉnh Hà Tĩnh. Chƣơng 3: Nâng cao công tác Quản lý Ngân sách xã ở tỉnh Hà Tĩnh. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƢƠNG 1.
Khái niệm, đặc điểm và vai trò của ngân sách cấp xã 1. Khái niệm Hiện nay, có khá nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về ngân sách Nhà nƣớc nên cũng có không ít những quan điểm khác nhau khi xác lập nội hàm cho khái niệm ngân sách Nhà nƣớc. Để có đƣợc cái nhìn đầy đủ hơn về ngân sách Nhà nƣớc và ngân sách cấp xã nói riêng, chúng tôi giới thuyết lại một số khái niệm đang đƣợc tiếp cận nhiều trong lĩnh vực chuyên ngành hiện nay; đồng thời, trình bày quan điểm về ngân sách cấp xã với mục đích định hƣớng tiếp cận, nghiên cứu.1 Ngân sách Nhà nước Theo nguồn mở http://vi.org thì: “Ngân sách nhà nƣớc, hay ngân sách chính phủ, là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính. Thuật ngữ "Ngân sách nhà nƣớc" đƣợc sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia.
Song quan niệm về ngân sách nhà nƣớc lại chƣa thống nhất, ngƣời ta đã đƣa ra nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nƣớc tùy theo các trƣờng phái và các lĩnh vực nghiên cứu. Các nhà kinh tế Nga quan niệm: Ngân sách nhà nƣớc là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc gia”. Sự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nƣớc gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phƣơng thức sản xuất của cộng đồng và nhà nƣớc của từng cộng đồng. Nói cách khác, sự ra đời của nhà nƣớc, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nƣớc.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngân sách nhà nƣớc bao gồm ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách trung ƣơng là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ƣơng. Ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân Theo Luật ngân sách nhà nƣớc Việt Nam (01/2002/QH11) thông qua tại kỳ họp thứ 2 Quốc Hội khóa 11 ngày 16/12/2002 định nghĩa: “ Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nƣớc đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng,nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. Tuy có nhiều quan niệm về ngân sách Nhà nƣớc nhƣng giữa chúng cũng có những điểm chung: - Ngân sách Nhà nƣớc gắn với quyền lực của Nhà nƣớc.
Các hoạt động thu, chi ngân sách mang tính bắt buộc. - Ngân sách Nhà nƣớc đƣợc hình thành và sử dụng nhằm duy trì sự tồn tại của bộ máy nhà nƣớc và thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc. - Để tránh lạm quyền trong việc hình thành và sử dụng ngân sách nhà nƣớc, cơ quan lập pháp phải ban hành Luật ngân sách và nhiều quy định khác. Do đó, các hoạt động liên quan đến ngân sách nhà nƣớc phải tuân thủ pháp luật.
- Ngân sách nhà nƣớc thể hiện quan hệ kinh tế, tài chính giữa Nhà nƣớc và các chủ thể kinh tế khác của nền kinh tế thị trƣờng trong quá trình phân bổ, sử dụng nguồn lực của nền kinh tế; phân phối và phân phối lại thu nhập. - Ngân sách nhà nƣớc là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô: định hƣớng phát triển sản xuất, điều tiết thị trƣờng, bình ổn giá cả, thực hiện công bằng xã hội. Đồng thời, ngân sách Nhà nƣớc còn là công cụ thúc đẩy phát triển kinh tế. Ngân sách nhà nƣớc là công cụ định hƣớng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độc 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền; định hƣớng hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế.
Ngân sách cấp xã Ngân sách cấp xã là một khâu trong hệ thống ngân sách quốc gia, phản ánh các mối quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc cấp xã khi Nhà nƣớc cấp xã tham gia vào phân phối các nguồn tài chính trong nền kinh tế nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc cấp xã trên cơ sở luật định. Hoạt động tài chính xã bao gồm ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã. Ngân sách xã có thể hiểu là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc cấp xã đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc cấp xã. Tuy nhiên, có nhiều phƣơng diện tiếp cận để có cái nhìn bao quát, chính vì thế, ở những góc độ tiếp cận khác nhau có một cách định danh khác nhau về ngân sách xã.
Trong đó: Xét về hình thức biểu hiện bề ngoài có thể nhận thấy ngân sách xã là toàn bộ các khoản thu, chi trong dự toán đã đƣợc hội đồng nhân dân cấp xã quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền nhà nƣớc cấp xã trong quá trình thực hiện các chức năng, nhiệm vụ về quản lý kinh tế, xã hội trên địa bàn. Xét về bản chất, ngân sách xã là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa chính quyền nhà nƣớc cấp xã với các chủ thể khác phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính nhằm tạo lập quỹ ngân sách xã; Trên cơ sở đó mà đáp ứng các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền nhà nƣớc cấp xã. Quỹ ngân sách xã là toàn bộ các khoản tiền của nhà nƣớc cấp xã, có trên tài khoản của ngân sách nhà nƣớc cấp xã. Nhƣ vậy, Ngân sách sách xã là kế hoạch thu chi tài chính của chính quyền cấp xã, để đảm bảo điều kiện vật chất cho Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính xã làm tròn chức trách, nhiệm vụ của mình; đảm bảo việc chấp hành pháp luật, giữ vững trật tự trị an, bảo vệ tài sản công cộng, bảo hộ quyền lợi hợp pháp của công 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân, quản lý mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội trong xã, động viên và giám sát các hợp tác xã và công dân thi hành nghiêm chỉnh các nghĩa vụ đối với Nhà nƣớc.
Cấp ngân sách đƣợc hình thành trên cơ sở cấp chính quyền nhà nƣớc, phù hợp với mô hình tổ chức hệ thống chính quyền nhà nƣớc ta hiện nay, hệ thống Ngân sách Nhà nƣớc ta bao gồm Ngân sách Trung ƣơng và Ngân sách địa phƣơng. trong đó, Ngân sách Trung ƣơng gồm: Ngân sách cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ƣơng (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh). Ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện). Ngân sách cấp xã, phƣờng, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã).
Ngân sách địa phƣơng là tên chung để chỉ các cấp ngân sách của các cấp chính quyền bên dƣới phù hợp với địa giới hành chính các cấp. Ngoài ngân sách xã chƣa có đơn vị dự toán, các cấp ngân sách khác đều bao gồm một số đơn vị dự toán của cấp ấy hợp thành. Ngân sách cấp tỉnh phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo lãnh thổ, đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ tổ chức quản lý toàn diện kinh tế, xã hội của chính quyền cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ƣơng. Cấp xã, phƣờng, thị trấn là đơn vị hành chính cơ sở nên ngân sách cấp xã có tầm quan trọng đặc biệt và cũng có đặc thù riêng: nguồn thu đƣợc khai thác trực tiếp trên địa bàn và nhiệm vụ chi cũng đƣợc bố trí để phục vụ cho mục đích trực tiếp của cộng đồng dân cƣ trong xã mà không thông qua một khâu trung gian nào.
Ngân sách xã là cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống ngân sách nhà nƣớc, đảm bảo điều kiện tài chính để chính quyền xã chủ động khai thác các thế mạnh về đất đai, phát triển kinh tế, xã hội, xây dựng nông thôn mới, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong quá trình định danh Ngân sách cấp xã, các nhà nghiên cứu đã xem xét từ nhiều góc độ để có cái nhìn chung nhất. Về cơ bản, các nhà nghiên cứu thống nhất cơ bản về việc định danh Ngân sách ở một số nội dung sau: Xét từ nguồn gốc xuất hiện Ngân sách Nhà nƣớc nói chung và Ngân sách xã nói riêng, thì các nhà nghiên cứu đều nhất trí rằng: Sự xuất hiện và tồn tại của Nhà nƣớc và nền kinh tế hàng hóa - tiền tệ đã tạo ra những điều kiện cần và đủ cho Ngân sách nhà nƣớc ra đời và tồn tại. Chừng nào còn tồn tại cả 2 điều kiện trên, thì Ngân sách Nhà nƣớc vẫn còn tồn tại.
Xét từ hình thức biểu hiện bề ngoài có thể nhận thấy: Ngân sách xã là toàn bộ các khoản thu chi trong dự toán đã đƣợc Hội đồng nhân dân xã quyết định và thực hiện trong một năm nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền Nhà nƣớc cấp xã trong quá trình thực hiện các chức năng nhiệm vụ về quản lý kinh tế, xã hội trên địa bàn. Xét từ bản chất: Ngân sách xã là các hệ thống các quan hệ kinh tế giữa chính quyền Nhà nƣớc cấp xã với các chủ thể khác phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính nhằm tạo lập quỹ Ngân sách xã; Trên cơ sở đó mà đáp ứng cho các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các chức năng nhiệm vụ của chính quyền Nhà nƣớc cấp xã.