Công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ HUBT phân tích công tác quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Văn Bình
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Từ Hà
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh Và Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Quản Lý Ngân Sách Cấp Xã Tại Huyện Yên Định, Thanh Hóa: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ
• 1.2. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ HUYỆN TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC RÚT RA CHO HUYỆN YÊN ĐỊNH
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN ĐỊNH, TỈNH THANH HÓA
• 2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI CỦA HUYỆN YÊN ĐỊNH TỈNH THANH HÓA ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ CỦA HUYỆN
• 2.2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ Ở HUYỆN YÊN ĐỊNH, TỈNH THANH HÓA
• 2.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN ĐỊNH
• 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN ĐỊNH
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN ĐỊNH
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG, MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ-XÃ HỘI HUYỆN YÊN ĐỊNH ĐẾN NĂM 2020
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN ĐỊNH TỈNH THANH HÓA
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định

Quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa là một vấn đề quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Ngân sách cấp xã không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để chính quyền thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình. Việc quản lý ngân sách hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và phát triển bền vững. Theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Bình (2018), ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách cấp xã

Ngân sách cấp xã là nguồn tài chính quan trọng giúp chính quyền địa phương thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Nó đảm bảo các hoạt động của chính quyền cấp xã diễn ra liên tục và hiệu quả.

1.2. Tình hình ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định

Tình hình ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định trong giai đoạn 2014-2017 cho thấy sự gia tăng về thu ngân sách, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện trong quản lý và sử dụng ngân sách.

II. Thực trạng quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định

Thực trạng quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định cho thấy nhiều vấn đề tồn tại. Việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến tình trạng thiếu hụt ngân sách ở một số xã. Theo báo cáo của UBND huyện Yên Định, tổng thu ngân sách cấp xã năm 2017 đạt 386,04 tỷ đồng, nhưng việc chi tiêu vẫn chưa hợp lý.

2.1. Đánh giá thực trạng thu chi ngân sách cấp xã

Việc thu chi ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định còn nhiều bất cập. Một số xã chưa chủ động trong việc huy động nguồn thu, dẫn đến tình trạng phụ thuộc vào ngân sách cấp trên.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách

Các yếu tố như chính sách của Nhà nước, năng lực đội ngũ cán bộ quản lý và sự tham gia của cộng đồng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định

Để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp xã, huyện Yên Định cần áp dụng các giải pháp đồng bộ. Việc nâng cao năng lực cán bộ quản lý ngân sách là rất cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để đảm bảo tính minh bạch trong quản lý ngân sách.

3.1. Nâng cao năng lực cán bộ quản lý ngân sách

Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ quản lý ngân sách cấp xã sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác quản lý, từ đó cải thiện tình hình thu chi ngân sách.

3.2. Tăng cường công tác kiểm tra và giám sát

Việc thực hiện kiểm tra, giám sát thường xuyên sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai sót trong quản lý ngân sách, từ đó có biện pháp khắc phục hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngân sách cấp xã

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định đã có nhiều cải thiện. Tuy nhiên, cần có những ứng dụng thực tiễn để nâng cao hiệu quả quản lý. Các mô hình quản lý ngân sách hiệu quả từ các huyện khác có thể được áp dụng tại Yên Định.

4.1. Mô hình quản lý ngân sách hiệu quả

Nghiên cứu các mô hình quản lý ngân sách thành công tại các huyện khác sẽ giúp huyện Yên Định có thêm kinh nghiệm trong việc cải thiện công tác quản lý ngân sách.

4.2. Kết quả đạt được từ việc cải thiện quản lý ngân sách

Việc cải thiện quản lý ngân sách cấp xã đã giúp nâng cao chất lượng dịch vụ công và đời sống của người dân tại huyện Yên Định.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của ngân sách cấp xã

Kết luận, việc quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý ngân sách.

5.1. Định hướng phát triển ngân sách cấp xã

Định hướng phát triển ngân sách cấp xã cần gắn liền với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của huyện Yên Định.

5.2. Tầm quan trọng của sự tham gia cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong quản lý ngân sách sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách cấp xã.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước cấp cơ sở giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn lực tài chính cho bộ máy chính quyền vận hành và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Năm 2017, tổng thu ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Yên Định đạt 386,04 tỷ đồng, trong đó nguồn thu từ cấp quyền sử dụng đất chiếm tới 160,95 tỷ đồng (khoảng 41,7%), thu cố định tại xã đạt 29,31 tỷ đồng và thu đóng góp của nhân dân đạt 10,05 tỷ đồng. Mặc dù huyện Yên Định đã đạt chuẩn huyện nông thôn mới vào năm 2015 với 100% số xã (27/27 xã) hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới vào năm 2017, thực tiễn quản lý tài chính cấp xã vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự mất cân đối cơ cấu thu chi, công tác lập dự toán còn mang tính hình thức, tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản kéo dài và chi thường xuyên vượt định mức tại phần lớn các đơn vị hành chính cơ sở. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa khung lý luận về quản lý ngân sách xã, khảo sát toàn diện thực trạng thu - chi và chấp hành chu trình ngân sách tại 29 xã, thị trấn thuộc huyện Yên Định giai đoạn 2014-2017, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2018-2020.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 29 đơn vị hành chính cấp xã của huyện Yên Định với diện tích tự nhiên 216,41 km² và quy mô dân số 167.068 người. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp các căn cứ khoa học và thực tiễn để tối ưu hóa nguồn thu tại chỗ, giảm tỷ lệ phụ thuộc vào ngân sách cấp trên, đồng thời nâng cao hiệu lực kiểm soát chi ngân sách tại cấp chính quyền cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tài chính công hiện đại và nguyên lý phân cấp quản lý ngân sách nhà nước theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002 và Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 (có hiệu lực từ năm ngân sách 2017). Cơ sở lý luận được chuẩn hóa dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật then chốt gồm Thông tư 60/2003/TT-BTC, Quyết định 94/2005/QĐ-BTC và Thông tư 146/2011/TT-BTC về chế độ kế toán ngân sách xã.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Ngân sách cấp xã: Toàn bộ các khoản thu, chi bằng tiền của chính quyền cấp xã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm nhằm duy trì hoạt động bộ máy và thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
• Tính "lưỡng tính" của ngân sách xã: Đặc thù ngân sách xã vừa đóng vai trò là một cấp ngân sách hoàn chỉnh trong hệ thống ngân sách nhà nước (được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi), vừa hoạt động như một đơn vị dự toán cơ sở trực tiếp thụ hưởng và thanh quyết toán kinh phí.
• Chu trình ngân sách cấp xã: Quy trình khép kín gồm 3 giai đoạn kế tiếp: lập dự toán, chấp hành dự toán (phân bổ, tổ chức thu - chi, cân đối ngân sách) và quyết toán ngân sách.
• Định mức phân bổ chi ngân sách: Hệ thống tiêu chuẩn định lượng được Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành áp dụng cho thời kỳ ổn định ngân sách 2011-2016 và giai đoạn tiếp theo để xác định nghĩa vụ và quyền lợi tài chính của từng cấp chính quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong mốc thời gian từ năm 2014 đến hết năm 2017. Dữ liệu thứ cấp bao gồm báo cáo thống kê kinh tế - xã hội từ Chi cục Thống kê huyện Yên Định, các báo cáo tổng hợp quyết toán thu chi và kết quả thanh tra ngân sách xã của Ủy ban nhân dân huyện Yên Định và Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện.

Cỡ mẫu khảo sát bao trùm toàn bộ 29/29 xã, thị trấn trên địa bàn huyện Yên Định. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua 58 phiếu điều tra cấu trúc và các cuộc phỏng vấn sâu trực tiếp với hai nhóm đối tượng: nhóm Chủ tài khoản (Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã) và nhóm nghiệp vụ gồm 45 kế toán ngân sách xã (trong đó 30 người có trình độ đại học, 6 người có trình độ cao đẳng, 9 người có trình độ trung cấp) cùng đội ngũ lãnh đạo, chuyên viên Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo vị trí công tác đảm bảo tính đại diện cao.

Các phương pháp phân tích kinh tế chính được áp dụng gồm: phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu số liệu dự toán - thực hiện, và phương pháp phân tích chu trình quản lý ngân sách. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này nhằm phát hiện chính xác độ lệch chuẩn trong lập dự toán, phân tích mức độ tuân thủ quy trình theo Nghị định 73/2003/NĐ-CP, đồng thời bóc tách nguyên nhân gốc rễ của những sai phạm trong điều hành ngân sách cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô ngân sách cấp xã tăng nhanh nhưng cơ cấu nguồn thu thiếu bền vững. Năm 2017, tổng thu ngân sách cấp xã toàn huyện đạt 386,04 tỷ đồng, gấp hơn 2,5 lần so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, nguồn thu từ tiền cấp quyền sử dụng đất chiếm tới 160,95 tỷ đồng (tương đương 41,7% tổng thu), trong khi các nguồn thu mang tính ổn định như thu cố định tại xã chỉ đạt 29,31 tỷ đồng (7,6%) và thu đóng góp của nhân dân đạt 10,05 tỷ đồng (2,6%).

Thứ hai, công tác lập dự toán và chấp hành dự toán có sự chênh lệch rất lớn. Tại một số xã như xã Yên Trường và thị trấn Quán Lào, tỷ lệ thực hiện thu ngân sách so với dự toán ban đầu đạt từ 193,6% đến 199,5%, cho thấy năng lực dự báo tài chính còn nhiều hạn chế. Kết quả khảo sát việc chấp hành trình tự lập, phân bổ và phê chuẩn dự toán theo Nghị định 73/2003/NĐ-CP cho thấy: chỉ có 36 đơn vị (chiếm 62%) thực hiện đầy đủ đúng trình tự, còn lại 22 đơn vị (chiếm 38%) thực hiện chưa đầy đủ theo quy trình quy định.

Thứ ba, áp lực nợ đọng xây dựng cơ bản và tình trạng chi thường xuyên vượt định mức diễn ra phổ biến. Tính đến ngày 31/12/2017, tình trạng nợ xây dựng cơ bản xuất hiện tại đa số các xã trong tổng số 29 xã, thị trấn do việc triển khai ồ ạt các công trình hạ tầng nông thôn mới mà không cân đối được nguồn vốn thanh toán. Đồng thời, chi quản lý hành chính, Đảng và đoàn thể vượt định mức quy định, buộc các đơn vị phải sử dụng nguồn chi không thường xuyên để bù đắp.

Thứ tư, trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ chưa đồng đều. Trong tổng số 45 cán bộ kế toán tại 29 xã, thị trấn, có 30 cán bộ đạt trình độ đại học (66,7%), 6 cán bộ trình độ cao đẳng (13,3%) và 9 cán bộ trình độ trung cấp (20,0%). Đội ngũ Chủ tài khoản (Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã) thường xuyên thay đổi qua các nhiệm kỳ và phần lớn chưa qua các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý tài chính công, dẫn đến sự lúng túng trong điều hành ngân sách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ tâm lý ỷ lại vào nguồn bổ sung ngân sách cấp huyện, dẫn đến xu hướng lập dự toán thu ở mức tối thiểu và lập dự toán chi ở mức tối đa. Bên cạnh đó, các định mức chi trong thời kỳ ổn định ngân sách 2011-2016 đã bộc lộ nhiều điểm bất hợp lý, không bắt kịp tốc độ trượt giá và yêu cầu thực tế của địa phương có tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 14,28% - 16,22%/năm.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại huyện Hoằng Hóa (Phạm Văn Dũng, 2014) và huyện Thọ Xuân (Lê Văn Luận, 2014), hạn chế chung tại các địa phương thuộc tỉnh Thanh Hóa là công tác công khai tài chính còn mang tính hình thức, chủ yếu chỉ báo cáo trong kỳ họp Hội đồng nhân dân mà chưa thực hiện niêm yết rộng rãi tại khu dân cư. Vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã đối với các khoản thu đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng còn mờ nhạt.

Các dữ liệu thực nghiệm trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua:

• Biểu đồ cột ghép phản ánh tương quan giữa số liệu dự toán và quyết toán thu chi ngân sách qua 4 năm (2014-2017).
• Bảng cơ cấu phân chia các nhóm nguồn thu kinh tế tại 29 đơn vị hành chính.
• Biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu trình độ chuyên môn của đội ngũ kế toán xã và tỷ lệ tuân thủ quy trình lập dự toán theo quy định pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Yên Định giai đoạn 2018-2020, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện toàn diện chu trình quản lý ngân sách (Lập - Chấp hành - Quyết toán):

   • Chuẩn hóa quy trình lập dự toán từ cơ sở, yêu cầu 29 xã, thị trấn thu thập đầy đủ căn cứ kinh tế để nâng cao độ chính xác của dự báo thu chi, phấn đấu hạ tỷ lệ chênh lệch giữa thực hiện và dự toán xuống dưới mức 10% hàng năm.
   • Siết chặt kỷ luật tài khóa thông qua Kho bạc Nhà nước, mở rộng hình thức thanh toán trực tiếp qua kho bạc và chấm dứt việc điều chuyển nguồn chi không thường xuyên sang chi thường xuyên.
   • Thời gian thực hiện: Bắt đầu từ quý 1/2018 và duy trì thường xuyên đến năm 2020.
   • Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân 29 xã, thị trấn chủ trì, phối hợp với Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện và Kho bạc Nhà nước huyện Yên Định.

2. Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách:

   • Tổ chức các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý tài chính bắt buộc cho 100% Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã mới nhận nhiệm vụ.
   • Đào tạo chuẩn hóa 100% cán bộ kế toán xã đạt trình độ đại học chuyên ngành tài chính - kế toán trước năm 2020 (chuyển đổi 9 cán bộ trung cấp và 6 cán bộ cao đẳng hiện tại).
   • Thời gian thực hiện: Triển khai định kỳ hàng năm từ 2018 đến 2020.
   • Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Yên Định phối hợp Sở Tài chính tỉnh Thanh Hóa.

3. Xử lý triệt để nợ đọng xây dựng cơ bản và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững:

   • Thực hiện kiểm kê, phân loại và xây dựng lộ trình thanh toán dứt điểm toàn bộ khối lượng nợ xây dựng cơ bản phát sinh trước ngày 31/12/2017 tại 29 đơn vị, tuyệt đối không phê duyệt dự án mới khi chưa xác định rõ nguồn vốn.
   • Đẩy mạnh khai thác hiệu quả quỹ đất công ích 5%, mặt nước, ao hồ và bến bãi để nâng tỷ trọng nguồn thu cố định tại xã lên trên 15% tổng thu ngân sách cấp xã vào năm 2020.
   • Thời gian thực hiện: 2018-2020.
   • Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các xã phối hợp Chi cục Thuế huyện Yên Định.

4. Nâng cao hiệu lực giám sát, thanh tra và công khai tài chính:

   • Bắt buộc niêm yết công khai dự toán và quyết toán ngân sách tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã và 100% nhà văn hóa thôn theo đúng Pháp lệnh dân chủ cơ sở.
   • Thực hiện tối thiểu 1 đợt giám sát chuyên đề/năm của Thường trực Hội đồng nhân dân xã đối với các khoản thu đóng góp của nhân dân.
   • Thời gian thực hiện: Bắt đầu áp dụng từ năm ngân sách 2018.
   • Chủ thể thực hiện: Thường trực Hội đồng nhân dân cấp xã, Ban Thanh tra nhân dân và Thanh tra huyện Yên Định.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Đội ngũ cán bộ quản lý tài chính cấp xã (Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Kế toán trưởng): Luận văn cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về chu trình quản lý ngân sách chuẩn, kỹ năng lập dự toán bám sát thực tế địa phương, phương pháp kiểm soát chứng từ kế toán và quy trình quản lý các khoản chi đầu tư xây dựng cơ bản nhằm ngăn chặn rủi ro pháp lý và nợ đọng vốn.

2. Cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện và tỉnh (Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Yên Định, Sở Tài chính Thanh Hóa): Tài liệu là nguồn tham khảo thực chứng giúp các cơ quan quản lý đánh giá tính khả thi của hệ thống định mức chi, xây dựng tỷ lệ phân chia nguồn thu phân cấp hợp lý giữa ngân sách cấp huyện và ngân sách cấp xã cho thời kỳ ổn định ngân sách tiếp theo.

3. Đại biểu Hội đồng nhân dân và các tổ chức đoàn thể cấp cơ sở: Luận văn cung cấp phương pháp luận và các tiêu chí cụ thể để Hội đồng nhân dân xã thực hiện quyền năng giám sát, thẩm tra báo cáo quyết toán tài chính, kiểm soát các khoản huy động đóng góp tự nguyện từ nhân dân theo Pháp lệnh dân chủ.

4. Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công: Đề tài đóng vai trò là một case study điển hình với hệ thống dữ liệu thực địa đầy đủ tại 29 đơn vị hành chính cấp xã, phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các công trình nghiên cứu chuyên sâu về tài chính vi mô địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Đặc tính lưỡng tính của ngân sách cấp xã thể hiện như thế nào và gây ra khó khăn gì trong quản lý?

Ngân sách cấp xã vừa là một cấp ngân sách hoàn chỉnh được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo Luật Ngân sách Nhà nước, vừa hoạt động như một đơn vị dự toán cơ sở trực tiếp thụ hưởng kinh phí. Sự lồng ghép này dẫn đến việc Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã vừa là người phê duyệt kế hoạch phân bổ vừa là Chủ tài khoản ký chuẩn chi, dễ gây chồng chéo và lúng túng trong kiểm soát nội bộ nếu thiếu sự giám sát độc lập của Hội đồng nhân dân.

Tại sao nguồn thu từ cấp quyền sử dụng đất chiếm tỷ trọng lớn lại tạo ra rủi ro cho ngân sách xã?

Tại huyện Yên Định năm 2017, nguồn thu tiền đất chiếm 160,95 tỷ đồng (41,7% tổng thu xã). Đây là khoản thu không ổn định và biến động mạnh theo thị trường bất động sản. Khi quỹ đất cạn kiệt hoặc thị trường đóng băng, các xã sẽ thiếu hụt nguồn lực nghiêm trọng để thanh toán các công trình xây dựng cơ bản đã khởi công, dẫn đến nợ đọng kéo dài.

Những bất cập chính trong công tác lập dự toán ngân sách cấp xã tại huyện Yên Định là gì?

Khảo sát chỉ ra 38% đơn vị (22 đơn vị) chưa thực hiện đúng trình tự theo Nghị định 73/2003/NĐ-CP. Nhiều xã có tâm lý lập dự toán thu ở mức thấp và chi ở mức cao để tranh thủ nhận bổ sung cân đối từ ngân sách huyện. Kết quả là nhiều nơi có số thu thực tế vượt dự toán từ 193,6% đến 199,5%, phản ánh năng lực phân tích dự báo còn yếu kém.

Đội ngũ kế toán xã tại huyện Yên Định có cơ cấu trình độ chuyên môn như thế nào?

Tính đến ngày 31/12/2017, toàn huyện có 45 cán bộ kế toán phục vụ tại 29 xã, thị trấn. Trong đó, có 30 người có trình độ đại học (chiếm 66,7%), 6 người trình độ cao đẳng (chiếm 13,3%) và 9 người trình độ trung cấp (chiếm 20,0%). Mặc dù tỷ lệ có bằng đại học chiếm đa số, việc cập nhật các chuẩn mực kế toán công và kỹ năng quản lý dự án vẫn cần được bồi dưỡng thường xuyên.

Giải pháp nào giúp kiểm soát chặt chẽ việc huy động các khoản đóng góp của nhân dân?

Chính quyền cấp xã cần thực hiện nghiêm túc Pháp lệnh dân chủ cơ sở: tổ chức bàn bạc công khai lấy ý kiến nhân dân trước khi quyết định mức đóng góp, lập dự toán chi tiết cho từng hạng mục công trình và niêm yết công khai tiến độ thu chi tại 100% nhà văn hóa thôn. Mọi khoản thu phải được hạch toán đầy đủ vào ngân sách xã, không để ngoài sổ sách.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa cơ sở lý luận về quản lý ngân sách cấp xã và phân tích toàn diện thực trạng tại 29 xã, thị trấn huyện Yên Định giai đoạn 2014-2017.
• Chỉ rõ sự mất cân đối khi thu cấp quyền sử dụng đất chiếm tới 41,7% tổng thu (160,95 tỷ đồng năm 2017) và 38% đơn vị thực hiện chưa đầy đủ quy trình lập dự toán.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp thực tiễn gắn với lộ trình 2018-2020 nhằm hoàn thiện chu trình ngân sách, xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản và chuẩn hóa 100% cán bộ.
• Đưa ra khuyến nghị chính sách cụ thể đối với Bộ Tài chính, Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa và chính quyền huyện Yên Định trong việc điều chỉnh định mức chi thường xuyên.
• Các nhà quản lý, cán bộ chuyên môn và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết các mô hình phân tích và dữ liệu thực chứng trong toàn văn công trình nghiên cứu để ứng dụng vào thực tiễn quản lý địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ 1. Khái quát về hệ thống ngân sách nhà nước NSNN là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử. Sự hình thành và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát triển kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phương thức sản xuất của cộng đồng và nhà nước.

Nói cách khác, sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015). Trong giai đoạn nền kinh tế nước ta là nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp, NSNN ta được tổ chức thành hai cấp đó là: Cấp NSTW và cấp ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Việc phân cấp đó là phù hợp với lịch sử và đảm bảo nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền trong việc huy động tối đa các nguồn lực tài chính (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015). Theo điều 6, Luật NSNN ban hành năm 2015 có hiệu lực từ năm ngân sách 2017 thì hệ thống NSNN bao gồm Ngân sách nhà nước gồm NSTW và ngân sách địa phương.

Ngân sách địa phương gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phương (Nguồn: Luật NSNN, NXB Lao động năm 2015, trang 11). Theo quy định hiện hành chính quyền địa phương của Việt Nam gồm có 3 cấp: cấp tỉnh (TP trực thuộc TW), cấp huyện (quận, thị xã) và cấp xã (phường, thị trấn). Như vậy ngân sách cấp xã là cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước ở Việt Nam. NSTW giữ vai trò chủ đạo, chi phối trong hệ thống NSNN, NSTW thực hiện các nhiệm vụ quan trọng có tính chất điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế, đảm bảo chi cho an ninh, quốc phòng và các chương trình mục tiêu Quốc gia, phát triển toàn diện nền kinh tế xã hội, và thực hiện chức năng hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015).

Ngân sách cấp tỉnh có nhiệm vụ chỉ đạo, khai thác các nguồn thu tại chỗ theo phân cấp, đồng thời phân bổ các khoản chi, chú trọng đầu tư xây dựng kết cấu hạ 7 tầng, phát triển KT-XH trên phạm vi quản lý, ngoài ra còn thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015). Ngân sách cấp huyện là cấp ngân sách trung gian có nhiệm vụ thu, chi theo luật ngân sách, đồng thời thực hiện quản lý, cấp phát theo chức năng nhiệm vụ được phân cấp (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015). Ngân sách cấp xã vừa là cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN vừa là đơn vị dự toán đặc biệt, nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền nhà nước cơ sở (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015). Quản lý ngân sách cấp xã là quá trình Nhà nước sử dụng các phương pháp, công cụ thích hợp nhằm tác động đến ngân sách xã nhằm đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội đã định.

Quá trình quản lý ngân sách xã là chu trình quản lý gồm 3 khâu: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách xã (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015). Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả cho rằng trong việc quản lý ngân sách cấp xã không những phải đảm bảo các quy định của nhà nước mà còn phải đảm bảo sự phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương như trình độ dân trí, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; phải đảm bảo sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế của người dân đối với việc thực hiện công tác thu, đặc biệt là thu từ quỹ đất công ích và hoa lợi công sản, thu từ các sắc thuế, thu đóng góp. Ngân sách cấp xã 1. Khái niệm về ngân sách cấp xã Nước ta cũng như một số nước trên thế giới, từ xa xưa ở cấp xã đều có ngân quỹ (bây giờ gọi là ngân sách cấp xã).

Tuy sự hình thành và nhận thức về ngân sách cấp xã mỗi thời kỳ là khác nhau nhưng đều coi ngân sách cấp xã là một bộ phận của hệ thống tài chính quốc gia (Đặng Thái Hậu, 2013). Xét về bản chất: Ngân sách cấp xã là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác, phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý (Đặng Thái Hậu, 2013). Đặc điểm của ngân sách cấp xã Ngân sách cấp xã là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN, đã được Luật NSNN quy định, nó có đầy đủ những đặc điểm chung của NSNN, ngoài ra còn có đặc điểm riêng tạo nên sự khác biệt căn bản với các cấp ngân sách (Đặng Văn Du, 2012). * Đặc điểm chung - Ngân sách cấp xã được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo quy định của pháp luật, đồng thời luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan quyền lực Nhà nước.

- Ngân sách cấp xã được quản lý và điều hành theo dự toán, theo chế độ, định mức, tiêu chuẩn do cơ quan có thẩm quyền quy định. - Phần lớn các khoản thu, chi ngân sách cấp xã được thực hiện theo hình thức phân phối lại và không hoàn trả trực tiếp. * Đặc điểm riêng Ngân sách cấp xã vừa là một cấp trong hệ thống NSNN, lại vừa như một đơn vị dự toán ngân sách. Ngân sách cấp xã đóng vai một cấp ngân sách vì nó cũng được phân cấp quản lý nguồn thu và thực hiện các nhiệm vụ chi như một cấp ngân sách thực thụ, đóng vai như một đơn vị dự toán ngân sách, bởi xã cũng phải chi trả thanh toán cho các đầu vào để đảm bảo hoạt động của chính quyền nhà nước cấp xã về quản lý kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh; nhưng các khoản này cũng đều do chính chủ tài khoản ngân sách cấp xã ký lệnh chuẩn chi.

Chính yếu tố “lưỡng tính” này của ngân sách cấp xã lại tạo nên những trở ngại không nhỏ cho quá trình quản lý ngân sách cấp xã ở nước ta thời gian qua (Đặng Văn Du, 2012). Vị trí, vai trò của ngân sách cấp xã a. Vị trí Trong hệ thống NSNN thì ngân sách cấp xã là cấp ngân sách cuối cùng hay còn gọi là cấp ngân sách cơ sở, ngân sách cấp xã là nơi thể hiện tất các các quan hệ về tài chính, ngân sách của Nhà nước với người dân và các tổ chức trong phạm vi điều chỉnh, quản lý. Ngân sách cấp xã luôn gắn liền với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã, điều đó được thể hiện (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015): - Chính quyền cấp xã là nơi giải quyết trực tiếp các lợi ích kinh tế giữa Nhà nước và nhân dân, giữa các tổ chức, cá nhân.

Chính vì vậy ngân sách cấp xã là một 9 công cụ, phương tiện vật chất để chính quyền thực hiện nhiệm vụ của mình thông qua quá trình thu, chi ngân sách. - Bằng các hoạt động thu, chi ngân sách, chính quyền xã thực hiện chức năng điều tiết, điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ hoạt động xã hội trong phạm vi cho phép đi đúng hướng, theo đúng cơ chế, chính sách, chế độ. - Ngân sách cấp xã là một cấp ngân sách đặc biệt, vừa là đơn vị chấp hành ngân sách đồng thời cũng là một đơn vị thụ hưởng ngân sách, chính vì vậy mà các khoản thu, nhiệm vụ chi của ngân sách cấp xã được phân giao chỉ có thể thực hiện tại ngân sách cấp xã mới phát huy được hết khả năng, kịp thời và đạt hiệu quả. Ngân sách cấp xã đồng thời là nơi vừa trực tiếp thực hiện các hoạt động thu, chi đồng thời cũng thực hiện các nghiệp vụ về tài chính, kế toán, quản lý thuế, quỹ, vật tư, tài sản.

Vai trò - Ngân sách cấp xã đảm đảm bảo các phương tiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy nhà nước ở cơ sở. - Ngân sách cấp xã là một trong những công cụ quan trọng để chính quyền cấp xã thực hiện nhiệm vụ quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng trên địa bàn. - Thực hiện công bằng xã hội và giải quyết các vấn đề xã hội. Ngân sách cấp xã có vai trò tích cực trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn, từng bước đô thị hóa nông thôn và giảm dần sự cách biệt về điều kiện sống giữa nông thôn và thành thị.

Mặt khác, xét trong mối quan hệ biện chứng giữa thu và chi, thì khi chi ngân sách cấp xã tiết kiệm và hiệu quả sẽ là cơ sở kinh tế vững chắc cho bồi dưỡng phát triển nguồn thu ngay tại địa bàn trong thời gian trung và dài hạn. Ngược lại, khi nguồn thu ngân sách cấp xã dồi dào sẽ làm cho phạm vi chi và quy mô của mỗi khoản chi ngày càng lớn lại trở thành tiền đề thuận lợi cho việc nâng cao hiệu quả chi ngân sách xã (Nguyễn Thị Thu Hà, 2015). Chức năng, nhiệm vụ của ngân sách cấp xã a. Chức năng Theo Đặng Thái Hậu (2013) chức năng của ngân sách cấp xã bao gồm: 10 Thứ nhất, huy động nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu theo dự toán của xã.

Thứ hai, thực hiện cân đối giữa các khoản thu và các khoản chi bằng tiền của xã. Nhiệm vụ Nhiệm vụ của ngân sách cấp xã là huy động nguồn thu, bảo đảm các nhu cầu chi tiêu tại xã, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội nói chung. Thông qua hoạt động thu, chi ngân sách xã, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, văn hoá tinh thần cho nhân dân trong xã, đảm bảo sự công bằng xã hội, tăng cường hiệu quả các hoạt động quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn xã. Các khoản thu, chi ngân sách xã phải đảm bảo sự cân đối, theo chế độ, tiêu chuẩn, định mức, dự toán trên cơ sở pháp luật quy định.

Cũng như các cấp ngân sách khác, hoạt động của ngân sách xã không mang tính tự phát mà nó được quản lý theo dự toán và được kiểm soát một cách chặt chẽ qua KBNN (Đặng Thái Hậu, 2013).