Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nhà trường và quản lý học sinh trường trung học phổ thông. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 2: Thực trạng quản lý học sinh bán trú ở trường trung học phổ thông Mường Nhà, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên. Chương 3: Biện pháp quản lý học sinh bán trú ở trường trung học phổ thông Mường Nhà, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ TRƢỜNG VÀ QUẢN LÝ HỌC SINH TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đối với vùng miền núi, dân tộc thiểu số luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm phát triển về mọi mặt. Một trong những hình thức “kéo” được các em học sinh vùng dân tộc, miền núi, vùng sâu, vùng xa đến trường hiện nay đó là mô hình trường phổ thông dân tộc bán trú được áp dụng ở một số địa phương đã và đang phát huy được hiệu quả tích cực. Hiện nay có nhiều tên gọi khác nhau về loại trường phổ thông có học sinh bán trú: “Trường phổ thông dân tộc nội trú”, “Trường phổ thông dân tộc bán trú”, “Trường trung học phổ thông có học sinh bán trú dân nuôi”. Mỗi địa phương có thể dùng các tên gọi khác nhau, song tựu chung lại đây là mô hình giúp học sinh miền núi bám lớp và chuyên tâm học hành.
Mô hình này ngày càng nhận được sự quan tâm của các cấp các ngành, đặc biệt là các nhà quản lý giáo dục. Đã có một số nghiên cứu chỉ ra sự cần thiết của việc quản lý các học sinh và học sinh bán trú, nhiều cuộc hội thảo và ý kiến đề cập về mô hình này và khẳng định về vai trò của mô hình đối với sự phát triển của giáo dục miền núi. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã bỏ nhiều công sức nghiên cứu vấn đề quản lý nói chung và quản lý giáo dục nói riêng. Có thể điểm qua một số công trình như: M.Rađacốp - Cơ sở lý luận khoa học quản lý giáo dục - Trường cán bộ quản lý GD&ĐT TW1 1984; Nguyễn Ngọc Quang - Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý - Trường cán bộ quản lý GD & ĐT TW1 1989; Phạm Minh Hạc - Một số vấn đề về giáo dục và QLGD - NXB GD 1986; Nguyễn Minh Đạo - Cơ sở của khoa học quản lý - NXB Chính trị Quốc gia 1997; Đặng Quốc Bảo - Một số khái niệm về quản lý giáo dục - Trường cán bộ quản lý GD & ĐT TW 1 1997; MiKoKaZu - Nghệ thuật quản lý kiểu Nhật Bản - NXB KHXH 1993; Karol Koon - Những vấn đề cốt yếu của quản 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lý - NXB Khoa học kỹ thuật 1992; … Chủ yếu các công trình trên nghiên cứu về mặt lý luận quản lý, song chúng đã được ứng dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả nhất định trong việc quản lý giáo dục, quản lý trường học.
Về quản lý nhà trường, các tác giả: Nguyễn Văn Lê, Hà Sỹ Hồ, GS. Nguyễn Ngọc Quang đã nêu lên những nguyên tắc chung của việc quản lý hoạt động dạy học của người giáo viên, từ những nguyên tắc chung đó, các tác giả đã chỉ rõ một số giải pháp quản lý của nhà trường. Tác giả Hà Sỹ Hồ cho rằng: “Trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo, việc quản lý dạy và học (hiểu theo nghĩa rộng) là nhiệm vụ trung tâm của nhà trường”, và nhấn mạnh: “Phải kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học các bộ môn và các hoạt động khác hỗ trợ cho hoạt động dạy học nhằm làm cho tác động giáo dục được hoàn chỉnh, trọn vẹn” [24, Tr 28]. Nhiều CBQL trường THPT trong cả nước cũng đã đầu tư nghiên cứu về các biện pháp quản lý nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học, chẳng hạn như luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả: Trần Như Ý với đề tài: “Các biện pháp cải tiến quản lý dạy học ở trường THPT tỉnh Bình Phước” (2006); Phạm Đức Doanh với đề tài: “Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT quận Hoàng Mai Hà Nội” (2006); Trần Thị Lụa với đề tài: “Những biện pháp quản lý HĐDH theo yêu cầu đổi mới giáo dục của Hiệu trưởng trường THPT huyện Phong Điền - thành phố Cần Thơ” (2006).
Các công trình nghiên cứu trên thực sự có ý nghĩa về mặt lý luận và nghiên cứu thực tiễn đối với hoạt động quản lý giáo dục ở mỗi địa phương, đồng thời cũng đóng góp những viên gạch xây dựng nền tảng hệ thống các biện pháp quản lý giáo dục trên phạm vi cả nước [18]. Đối với vai trò hoạt động quản lý học sinh cũng có nhiều ý kiến: Tác giả Nguyễn Văn Thiềm trong bài “Mấy biện pháp giáo dục học sinh theo địa bàn dân cư” [36] cho rằng chất lượng giáo dục học sinh ở nhà 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường giảm sút có nguyên nhân từ việc tổ chức các hoạt động quản lý học sinh bị buông lỏng. Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu “Các biện pháp quản lý học sinh của người hiệu trưởng trong trường phổ thông Dân tộc Nội trú - Tỉnh Lai Châu” [19] khẳng định vai trò quan trọng của các hoạt động quản lý học sinh đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường phổ thông Dân tộc Nội trú, người cán bộ quản lý cần xây dựng và quản lý các hoạt động quản lý học sinh nội trú. Tác giả Lê Thị Hoài Thu trong luận văn Thạc sĩ QLGD “Quản lý hoạt động giáo dục học sinh ở trường Trung học phổ thông huyện An Dương thành phố Hải phòng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay” [34] cũng đã khẳng định các hoạt động quản lý học sinh bán trú có ý nghĩa xã hội lớn đối với học sinh miền núi, học sinh dân tộc thiểu số.
Đó là dịp để các em có cơ hội tham gia các hoạt động thực tiễn, tiếp cận với môi trường học tập, sinh hoạt hiện đại và phong phú, trang bị cho các em có thêm những hiểu biết xã hội, học hỏi thêm được kinh nghiệm giao tiếp, giúp các em tự tin hơn và xóa dần khoảng cách giữa miền núi với miền xuôi. Thông qua các hoạt động vui chơi, sinh hoạt tập thể. giúp các em mở rộng tri thức, tính tích cực và kỹ năng sống. Như vậy vai trò của mô hình bán trú và vai trò của hoạt động quản lý đối với học sinh dân tộc thiểu số đã được khẳng định và nhận được sự quan tâm của Chính phủ, của các cấp các ngành, của các nhà quản lý giáo dục.
Song để có sự quản lý tốt loại hình này và đặc biệt là các hoạt động quản lý học sinh bán trú thì chưa có các nghiên cứu đi sâu vào xem xét. Vậy đề tài đi sâu vào nghiên cứu hoạt động quản lý học sinh bán trú ở Trường THPT Mường Nhà, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trung học phổ thông ở huyện Điện Biên. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khái niệm quản lý đã hình thành rất lâu và cùng với sự phát triển của tri thức nhân loại cũng như nhu cầu thực tiễn nó được xây dựng và phát triển ngày càng hoàn thiện.
Mọi hoạt động của xã hội đều cần tới quản lý. Quản lý vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển một hệ thống xã hội cả ở tầm vĩ mô và vi mô. Hoạt động quản lý là hoạt động cần thiết phải thực hiện khi những con người kết hợp với nhau trong các nhóm, các tổ chức nhằm đạt được các mục tiêu chung. Khái niệm quản lý là một khái niệm rộng, được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau, trên cơ sở và các cách tiếp cận khác nhau.
TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc và TS Nguyễn Quốc Chí thì Quản lý là “tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [9, tr. Theo GS Nguyễn Ngọc Quang “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu đã dự kiến” [25, tr. Mặc dù khái niệm quản lý được diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau nhìn chung lại có thể hiểu như sau: - Quản lý là thuộc tính bất biến nội tại của mọi quá trình hoạt động xã hội. Hoạt động quản lý là điều kiện quan trọng, điều làm cho tổ chức tồn tại, vận động và phát triển.
- Quản lý là sự tác động liên tục có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý lên khách thể trong một tổ chức thông qua quá trình lập kế hoạch, tổ chức lãnh đạo và kiểm tra nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường. Quản lý nhà trường Vấn đề cơ bản của quản lý giáo dục là quản lý nhà trường, vì nhà trường là cơ sở giáo dục, nơi thực hiện mục tiêu giáo dục. Khi nghiên cứu về nội dung khái niệm quản lý giáo dục thì khái niệm trường học được hiểu là tổ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức cơ sở mang tính Nhà nước - xã hội trực tiếp làm công tác giáo dục đào tạo thế hệ trẻ cho tương lai của đất nước. Theo tác giả GS.
Nguyễn Ngọc Quang “Quản lý nhà trường là tập hợp những tác động tối ưu của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và cán bộ khác, nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do Nhà nước đầu tư, lực lượng xã hội đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự có, hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo thế hệ trẻ. Thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên tình trạng mới” [25, tr.