Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1.1 Khái quát lịch sử vấn đề nghiên cứu Trên Thế giới đã có nhiều công trình tập trung nghiên cứu các hoạt động ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ mầm non nhằm cải thiện chất lượng giáo dục mầm non. Nhà tâm lý học nổi tiếng Lêônchiev khẳng định: hoạt động vui chơi và trung tâm là trò chơi đóng vai trò chủ đạo trong giáo dục mầm non. Qua trò chơi, trẻ phát triển cấu trúc tâm lý mới trong nhân cách của mình. Hoạt động vui chơi tạo ra những biến đổi về chất, ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách của trẻ mầm non và chuẩn bị cho hoạt động trong tương lai.Piaget ở lứa tuổi mầm non, trẻ thường phát triển chức năng tượng trưng, có khả năng thay thế "cái được biểu đạt" bằng ngôn ngữ, hình ảnh, tinh thần, cử chỉ và tượng trưng.
Trò chơi tượng trưng được coi là đỉnh cao của trò chơi trẻ em, phù hợp với chức năng cơ bản của trò chơi trong suốt quá trình phát triển trí tuệ.Usinxki nhấn mạnh rằng trò chơi giúp hình thành nhân cách và phát triển tất cả các khía cạnh tâm hồn, trí tuệ và nghị lực của trẻ. Maria Montessori cho rằng trẻ em là chủ thể tích cực, tự lựa chọn nội dung và tiến hành hình thức học tập của mình một cách độc lập thông qua hoạt động tự do và vui chơi tự do.Akomexki(1592-1670), một nhà sư phạm nổi tiếng người Tiệp Khắc, coi trò chơi dạy học là một hoạt động trí tuệ nghiêm túc, nơi mà khả năng của trẻ được phát triển và hiểu biết được mở rộng. Ông cho rằng trò chơi là một phương tiện phát triển toàn diện và cần thiết, phù hợp với bản chất và khuynh hướng của trẻ.Akomexki cũng nhấn mạnh vai trò của người lớn trong việc hướng dẫn và chỉ đạo trẻ em chơi.Lexgap, đã đánh giá cao vai trò và ảnh hưởng của người lớn trong việc tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ em. Thay vì áp đặt trẻ em chơi theo ý muốn của mình, ông khuyến khích người lớn tạo điều kiện cho trẻ phát triển tính tự lập và óc sáng tạo trong quá trình chơi.Ivaxiliepva cũng đã đánh giá cao vai trò quản lý hoạt động vui chơi của trẻ em.
Ông cho rằng để quản lý hiệu quả hoạt động này, người quản lý cần phân tích hoạt động vui chơi của trẻ và hiểu rõ đặc điểm của từng loại trò chơi. Đồng thời, việc bồi dưỡng cho giáo viên về tổ chức hoạt động vui chơi cũng rất quan trọng. "Quan sát và phân tích hoạt động vui chơi là một việc rất phức tạp," A.Ivaxiliepva cho biết. Việc này liên quan đến ý nghĩa của trò chơi trong việc phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo và vị trí của nó trong quá trình giáo dục tại trường mầm non, cùng với những dạng trò chơi khác nhau và đặc điểm riêng biệt của chúng.Ivaxiliepva đã đánh giá cao vai trò của người lớn trong việc tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ, khuyến khích tính tự lập và sáng tạo của trẻ trong quá trình chơi.
[26] Với những nghiên cứu và đánh giá này, rõ ràng hoạt động vui chơi đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nhân cách của trẻ mầm non. Việc quản lý và phân tích hoạt động vui chơi của trẻ cần được thực hiện một cách tỉ mỉ và hiểu biết để giúp đội ngũ giáo viên mầm non thực hiện công tác giáo dục một cách hiệu quả. Ở Việt Nam cũng có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động vui chơi trong môi trường mẫu giáo. Trong thập kỷ gần đây, hoạt động vui chơi đã nhận được sự quan tâm đặc biệt.
Nguyễn Thị Ngọc Chúc (1981) trong “Hướng dẫn tổ chức hoạt động vui chơi” đã đề cập đến các loại trò chơi và mức độ quan hệ trong trò chơi, bao gồm chơi không có tổ chức, chơi một mình, chơi cạnh tranh, chơi với nhau trong thời gian ngắn và chơi với nhau lâu dựa trên sự hứng thú với nội dung chơi[8]. Trong tài liệu bồi dưỡng “CBQL và GVMN 2006” của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng đề cập đến tầm 8 quan trọng của hoạt động vui chơi trong việc giáo dục và phát triển toàn diện cho trẻ em. Do đó, việc hiểu rõ vai trò và phương pháp tiến hành, đánh giá hoạt động vui chơi theo yêu cầu mới trong chương trình giáo dục mẫu giáo là rất quan trọng. [6] Nguyễn Ánh Tuyết và đồng nghiệp đã phân tích cụ thể về bản chất xã hội của trò chơi, cấu trúc và đặc điểm của hoạt động vui chơi cho trẻ.
Nhóm tác giả đã xác định rằng trò chơi của trẻ em có bản chất xã hội và có tác động tích cực từ người lớn. Họ cũng khẳng định việc sử dụng trò chơi là một phương tiện quan trọng trong giáo dục trẻ em. [29] Tác giả Đào Thanh Âm trong bài báo “Bàn về phương pháp tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ” đã khẳng định rằng một giáo viên giỏi là người biết lấy vui chơi làm trung tâm hoạt động cho trẻ, giúp trẻ tổ chức các hoạt động hàng ngày. Hướng dẫn hoạt động vui chơi cho trẻ phải dựa trên quan điểm khoa học và hiện đại về giáo dục mẫu giáo, từ đó hoàn thiện các tư tưởng tiên tiến, với cốt lõi là giáo dục trẻ em dựa trên sự phát triển tự nhiên của trẻ.
Để trẻ biết cách chơi, việc nắm vững kinh nghiệm và kiến thức là điều kiện cần thiết, có thể đạt được thông qua việc tiếp xúc với môi trường xung quanh và thông qua các giờ dạy có hệ thống.[3] Tóm lại, nhiều tác giả nghiên cứu trong nước đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề về giáo dục mầm non, đặc biệt là vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi. Những nghiên cứu của các tác giả trên là những gợi mở quan trọng để Đề án tiếp cận vấn đề quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non. Các khái niệm chính của Đề tài 1. Khái niệm vui chơi Từ điển "Từ và ngữ Việt Nam" của Nguyễn Lân đã giải thích chơi là hoạt động mà mục đích chính là để vui chơi thỏa thích, tham gia vào các hoạt động như thể thao, nhạc cụ.
trong một ngữ cảnh khác nhau. Chơi cũng là một hoạt động giao tiếp với người khác như kết bạn và thăm hỏi. [15] 9 Có nhiều quan điểm nghiên cứu đều đồng ý rằng vui chơi là một nhu cầu tự nhiên của trẻ em và đó là một hoạt động đồng hành trong quá trình trưởng thành. Vui chơi với trẻ không chỉ đơn thuần là giải trí như với người lớn, mà còn có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ.
Spencer cũng cho rằng chơi là cách để trẻ em giải tỏa năng lượng dưa thừa giống như con vật non. Trẻ em sẵn có năng lượng mà họ không thể sử dụng trong các hoạt động hàng ngày, do đó năng lượng đó được tiêu khiển thông qua việc bắt chước hành động thực tế bằng trò chơi. Trong trò chơi, trẻ em có thể thỏa mãn bản năng nghịch ngợm và tinh thần phá phách của mình. Lester và Russell cho rằng, vui chơi hỗ trợ sự phát triển kỹ năng tư duy và hiểu biết của trẻ em.
Qua trải nghiệm trong quá trình vui chơi, trẻ em có thể học cách kết hợp cảm xúc và tư duy, từ đó đẩy mạnh hoạt động của não bộ. Khái niệm hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo Tác giả Nguyễn Thị Hòa cho rằng vui chơi là một hoạt động tự lập của trẻ em, nó không tạo ra sản phẩm vật chất mà chủ yếu là để thỏa mãn nhu cầu vui chơi tinh thần của trẻ, và nó hình thành thông qua việc bắt chước người lớn. Chơi của trẻ em không chỉ là thực tế mà còn là giả vờ, nhưng sự giả vờ này lại mang tính chân thật.[11] Hoạt động vui chơi là một trong những hoạt động của trẻ ở trường mầm non, là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo được giáo viên tổ chức, hướng dẫn nhằm giúp trẻ thỏa mãn nhu cầu chơi và nhận thức, đồng thời góp phần phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ. Khái niệm quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo Quản lý hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo là hoạt động có mục đích của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng) nhằm tác động đến hoạt động của giáo viên mẫu giáo trong việc tổ chức các hoạt động vui chơi của trẻ để đạt được mục tiêu phát triển thể chất và toàn diện đời sống tâm lý cho trẻ ở từng độ tuổi.
Lý luận về hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non 1. Đặc điểm hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo Theo tài liệu bồi dưỡng CBQL và GV của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì hoạt động vui chơi có những đặc điểm sau: * Tính tự do: Tự do là đặc điểm nổi bật, chủ yếu của trò chơi, tính tự do thể hiện ở việc trẻ tự nguyện tham gia vào trò chơi mình thích, tự chọn bạn chơi, tự lựa chọn đồ chơi mà mình cần, tự chơi theo cách trẻ biết, không chơi nữa nếu không hứng thú. Nguyên cớ thúc đẩy trẻ chơi là tính hấp dẫn của trò chơi. * Tính tự lực, tự điều khiển (độc lập).
Biểu hiện ở ý thức làm chủ, hoạt động hết mình, tích cực, độc lập, người lớn không thể áp đặt hay chơi hộ trẻ, chỉ có thể hội ý, hướng dẫn mà thôi. Chẳng hạn, người thực hiện tham gia và trò chơi tiêm cho bệnh nhân - trẻ lấy “cồn tưởng tượng” lau vào búp bê rồi tiêm. Người làm thực nghiệm nói “các cháu tiêm đi rồi cô lấy cồn thật lau sau” Các cháu từ chối vì điều đó trái với luật chơi. * Trò chơi của trẻ giàu tính xúc cảm.
Tính cách là một phần cơ sở của trẻ, trẻ sống được trong trò chơi của mình, trong khi chơi trẻ thể nghiệm các xúc cảm lo lắng, bực bội, thích thú, mừng rỡ một cách hết sức chân thật. Xúc cảm của trẻ khi chơi thường gắn liền với vai chơi hay chiều hướng thắng bại của các trò chơi có yếu tố thi đấu. Khi chơi trẻ bộc lộ xúc cảm của mình qua điệu bộ, nét mặt, giọng nói. Trẻ trong vai bà mẹ có con đau ốm tỏ ra lo lắng, buồn phiền; Trò chơi “mèo đuổi chuột” - trẻ trong vai chuột sợ hãi, khiếp sợ khi mèo đến gần, con mèo thì ré lên khoái trá khi vồ được chuột.