Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trường mầm non Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên các trường mầm non huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên các trường mầm non huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƢỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƢỜNG MẦM NON 1. Khái lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều coi hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên và được xem là nhiệm vụ vô cùng quan trọng của ngành giáo dục nói chung và các nhà trường nói riêng. Do vậy, các nghiên cứu về vấn đề này đã được chú trọng thực hiện bởi các nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như Việt Nam.
Có thể nêu dẫn cụ thể các nghiên cứu về vấn đề này như sau: Tác giả Belyaeva E. (2014) trong nghiên cứu “Sự hình thành năng lực nghề nghiệp của giáo viên trong bồi dưỡng nâng cao trình độ”, đã trình bày rất rõ về những vấn đề liên quan trực tiếp tới sự hình thành năng lực của người giáo viên. Trong đó, các phẩm chất người giáo viên rất cần phải có như: năng lực được đào tạo, năng lực nghề nghiệp, năng lực xã hội, năng lực nền tảng của nhân cách. Các năng lực nghề nghiệp của giáo viên cũng được xác định dựa trên kinh nghiệm về việc xác định các năng lực nghề nghiệp giáo viên của Mỹ, Nga và Châu Âu [36].
Michel Dvelay (2006), người Pháp, với công trình “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên”, đã trình bày về vai trò và tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên. Trong đó nhấn mạnh, bồi dưỡng giáo viên có vai trò đặc biệt quan trọng, bồi dưỡng hiệu quả sẽ giúp giáo viên thực hiện chất lượng hơn nhiệm vụ của mình tại nhà trường. Việc bồi dưỡng giáo viên cũng cần phải được chú trọng tới hoạt động khảo sát nhu cầu cần được bồi dưỡng từ chính giáo viên [20]. Tại Thái Lan từ năm 1998, ngành giáo dục đã quan tâm tới việc bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên ở các trung tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản, huấn luyện kỹ năng nghề nghiệp.
Ở Pakistan có chương trình bổ túc nâng cao về chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm do nhà nước quy định, trong thời gian là 3 tháng gồm các nội dung phương 9 pháp nghiên cứu, đánh giá học sinh, cơ sở tâm lý - giáo dục, nghiệp vụ dạy học đối với giáo viên mới vào nghề chưa quá 3 năm. Tại Triều Tiên luôn coi trọng giáo dục họ có những chính sách thiết thực để không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên. Tất cả giáo viên đều phải tham gia học tập đầy đủ các nội dung chương trình về nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ theo quy định. Triều Tiên, một trong những nước có chính sách rất thiết thực về bồi dưỡng và đào tạo lại cho đội ngũ giáo viên, yêu cầu tất cả giáo viên phải tham gia học tập đầy đủ các nội dung về chương trình nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ quy định.
Nhà nước đã đưa ra “Chương trình bồi dưỡng giáo viên mới” để bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, được thực hiện trong 10 năm và “chương trình trao đổi” để đưa giáo viên đi tập huấn ở nước ngoài. Tại Liên Xô (cũ) các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục như: M. đã rất quan tâm tới việc nâng cao chất lượng dạy học thông qua các biện pháp quản lý có hiệu quả. Muốn nâng cao chất lượng dạy học phải có đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn.
Họ cho rằng kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác quản lý bồi dưỡng, phát triển đội ngũ. Lê nin cho rằng: “Nghiên cứu con người, tìm ra những cán bộ có bản lĩnh hiện nay đó là then chốt, nếu không thế thì tất cả mọi mệnh lệnh và quyết định sẽ chỉ là mớ giấy lộn”[21. Ở Việt Nam Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng giáo dục của Người có vị trí quan trọng, đã soi sáng cho nền giáo dục Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đánh giá rất cao về vai trò của người giáo viên, Người dạy: “Các thầy giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc. thầy thi đua dạy, trò thi đua học. Thầy và trò thật thà đoàn kết và dùng cách dân chủ (thật thà tự phê bình và phê bình) để giúp nhau tiến bộ mạnh, tiến bộ mãi” [15. Người đã có nhiều thư chúc mừng, căn dặn các thầy giáo, Người dạy: “Các cô, các chú đã thấy trách nhiệm to lớn của mình, đồng thời cũng thấy khả năng của mình cần được nâng cao thêm 10 lên mãi mới làm tròn nhiệm vụ” [15.
Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban Bí thư đã nêu rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục là động lực nòng cốt, có vai trò quan trọng… Những năm qua, chúng ta đã xây dựng được đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục ngày càng đông đảo, phần lớn có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị tốt, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng được nâng cao. Đội ngũ này đã đáp ứng quan trọng yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng của đất nước” [8]. Vấn đề phát triển giáo dục và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra trong thư gửi các cán bộ, các thầy giáo, cô giáo, công nhân viên, học sinh, sinh viên nhân dịp bắt đầu năm học mới ngày 16 tháng 10 năm 1968 rằng: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân, do đó các ngành các cấp Đảng, chính quyền địa phương phải thực sự quan tâm đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta những bước phát triển mới” [22], “Cán bộ và giáo dục phải tiến bộ cho kịp thời đại mới làm được nhiệm vụ, chớ tự túc tự mãn cho là giỏi rồi thì dừng lại ” [26] Kế thừa và phát triển những tư tưởng đó về chiến lược cán bộ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 BCH TW Đảng khoá VIII đã khẳng định: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng” [2].
Đội ngũ giáo viên là một bộ phận quan trọng trong đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước ta. Việc phát triển đội ngũ giáo viên đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết vì “Khâu then chốt để thực hiện chiến lược phát triển giáo dục là phải đặc biệt chăm lo đào tạo và chuẩn hoá đội ngũ giáo viên cũng như đội ngũ cán bộ quản lí giáo dục cả về chính trị, tư tưởng, đạo đức và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ”[9]. 11 Trong những năm gần đây, đã có nhiều công trình liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài. Năm 1980, lần đầu tiên Nhà xuất bản giáo dục đã cho phát hành cuốn: “Sổ tay người hiệu trưởng mẫu giáo”, năm 1988 Ủy ban bảo vệ bà mẹ trẻ em Trung ương xây dựng Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ chủ nhiệm nhà trẻ cuốn “tài liệu bồi dưỡng hiệu trưởng” được xuất bản vào năm 1989.
Năm 1994, một số công trình được xuất bản như :“Quản lý giáo dục mầm non” của tác giả Phạm Thị Châu. “Tổ chức quản lý nhóm - lớp” của Nhà xuất bản giáo dục; “Một số vấn đề quản lý trường mầm non” của tác giả Đinh Văn Vang. Có một số tác giả nghiên cứu về chương trình giáo dục mầm non như đề tài “Nghiên cứu khoa học cho việc nâng cao chất lượng thực hiện chương trình chăm sóc - giáo dục trẻ 3-6 tuổi trong trường mầm non” của tác giả Lê Thị Thu Hương - Viện chiến lược và chương trình giáo dục. Ở đề tài này tác giả đã đề cập đến một số vấn đề về quan điểm, nguyên tắc đổi mới, nâng cao chất lượng chương trình chăm sóc - giáo dục trẻ, một số định hướng đổi mới, xây dựng mô hình nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ mẫu giáo trong các trường mầm non vùng miền núi.
Một số luận văn Thạc sỹ khoa học quản lý giáo dục nghiên cứu về vấn đề quản lý giáo viên như “Giải pháp bồi dưỡng chuẩn hóa giáo viên mẫu giáo các tỉnh Duyên Hải Miền Trung” “Thực trạng công tác quản lý việc bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên ở một số trường mầm non thành phố Hồ Chí Minh”, đã tiếp cận nghiên cứu về vấn đề bồi dưỡng chuyên môn nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên. Tác giả Đinh Quang Báo (2021), với bài báo khoa học có tựa đề “Đổi mới mô hình đào tạo giáo viên” đã khăng định, cần phải đổi mới mô hình đào tạo giáo viên theo hướng hình thành nhà giáo với tích hợp 3 phẩm chất: Nhà giáo dục, nhà văn hóa, nhà khoa học. Để đạt được mục tiêu đó, nội dung đào tạo phải gồm 3 lĩnh vực: tri thức đại cương, tri thức chuyên môn, tri thức sư phạm với phương thức đào tạo tích hợp các lĩnh vực nội dung, các hoạt động đào tạo và tích hợp lý thuyết với thực hành nghề nghiệp trong nhà trường phổ thông bằng tổ chức trải nghiệm thực tiễn [14]. 12 Tác giả Lê Trần Lâm (1992), với công trình nghiên cứu “Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên”, đã trình bày những vấn đề lí luận và thực tiễn về đào tạo bồi dưỡng giáo viên.
Trong đó khẳng định rõ vai trò đặc biệt quan trọng của hoạt động đào tạo, bồi dưỡng giáo viên đối với sự phát triển giáo dục nói chung cũng như đối với chất lượng giáo dục tại nhà trường.