phần Mở đầu; Kết luận và Khuyến nghị; Tài liệu tham khảo; Phụ lục, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tự học và quản lý hoạt động tự học của học sinh. Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động tự học và quản lý hoạt động tự học của học sinh trƣờng THCS Liên Hồng và trƣờng THCS Tân Lập huyện Đan Phƣợng- Hà Nội. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trƣờng THCS huyện Đan Phƣợng. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỰ HỌC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH 1.
Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Trên thế giới Ngay từ thời cổ đại, khi mà giáo dục chƣa trở thành một khoa học thực sự thì vấn đề tự học đã đƣợc đề cập đến. Khổng Tử (551 - 479 trƣớc công nguyên) là ngƣời rất coi trọng mặt tích cực suy nghĩ của ngƣời học, cách dạy học của ông là sự gợi mở để học trò tự tìm ra chân lý. Ông cho rằng, thầy giáo chỉ giúp học trò cái mấu chốt nhất, còn mọi vấn đề khác học trò phải từ đó mà tự tìm ra, thầy không đƣợc làm thay tất cả cho trò.
Ông đòi hỏi ngƣời học phải biết suy nghĩ, phải biết phát huy tính năng động của bản thân trong học tập. Đến thế kỷ XVIII - XIX, các nhà giáo dục nổi tiếng nhƣ J. Rousseau (1712 - 1778), Pestalozi (1746 - 1827), Disterverg (1790 - 1886) và Usinxki (1824 - 1890) đã quan tâm đến sự phát triển trí tuệ, tính tích cực, tính độc lập sáng tạo của học sinh và đã nhấn mạnh cách làm cho ngƣời học tự giành lấy tri thức bằng con đƣờng tự khám phá tìm tòi. Phát triển những tƣ tƣởng, quan điểm của các nhà giáo dục đi trƣớc, các nhà giáo dục hiện đại cũng đã đi sâu vào nghiên cứu và tiếp tục khẳng định vai trò và ý nghĩa to lớn của tự học.
Dựa trên cơ sở lý luận của Tâm lý học hành vi và Tâm lý học trí tuệ, các nhà khoa học đã chủ trƣơng đi tìm những phƣơng pháp dạy học nhằm khai thác và phát huy tốt nhất “cái cá thể” trong mỗi ngƣời học. Điển hình 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhƣ Montaigne, ông khuyên các nhà giáo: “Tốt hơn là ông thầy nên để cho học trò tự đi lên phía trước mà nhận xét bước đi của họ, đồng thời giảm bớt tốc độ của thầy cho phù hợp với sức trò” [17; Tr. Ngoài ra còn có rất nhiều tác giả khác đã khẳng định vị thế của ngƣời dạy và ngƣời học, trong đó, vai trò tự học của ngƣời học đƣợc đặc biệt đề cao. Theo họ, mọi việc của công tác giáo dục ở nhà trƣờng phải tập trung nhằm phát triển trò.
Hiệu quả của công tác giáo dục không chỉ đòi hỏi có thầy giảng dạy tốt mà trò cũng phải tích cực tự học, tự nâng cao tri thức cho bản thân với sự giúp đỡ của thầy. Dựa trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nhiều nhà khoa học Đông Âu và các nhà khoa học Liên Xô (cũ) cũng đã khẳng định vai trò to lớn của tự học và quan tâm tới nhiều khía cạnh tổ chức nhằm nâng cao hiệu quả tự học của ngƣời học. Khalamôv trong cuốn “Phát huy tính tích cực của học sinh nhƣ thế nào?” cho rằng: Tự học đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính tích cực nhận thức và hiệu quả hoạt động trí tuệ của học sinh. Ông đã nghiên cứu tự học theo hướng tìm ra những biện pháp để phát huy tính tích cực học tập của học sinh bằng các hình thức: tăng cường việc nghiên cứu sách, tài liệu học tập; dạy học nêu vấn đề; đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá.
Rubakin trong tác phẩm “Tự học nhƣ thế nào” cũng đã nhấn mạnh vai trò của tự học trong việc chiếm lĩnh tri thức của học sinh. Theo ông, để tự học đạt kết quả thì đòi hỏi phải giáo dục cho ngƣời học động cơ đúng trong tự học: “Việc giáo dục động cơ đúng đắn là điều kiện cơ bản để học sinh tích cực, chủ động trong tự học” [17; Tr. Đối với ngƣời học, xác định đƣợc động cơ đúng trong tự học là vô cùng cần thiết, song trên thực tế, mặc dù có động cơ tự học đúng nhƣng nếu ngƣời học thiếu kỹ năng thực hiện thì tự học vẫn không đạt đƣợc kết quả. Để đảm bảo việc tự học đạt hiệu quả thì đòi hỏi ngƣời học phải biết kế hoạch hóa việc tự học, tức là phải biết xây dựng kế hoạch tự học và thực 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hiện một cách nghiêm túc kế hoạch đã lập.
Có kế hoạch tự học sẽ giúp ngƣời học chủ động trong hoạt động học tập và thể hiện tác phong khoa học trong việc tự học của bản thân. Các công trình nghiên cứu của A.Machiuskin [43] đã khẳng định trong quá trình dạy học giáo viên phải tổ chức hình thành, rèn luyện KNTH cho học sinh. Tác giả cũng khẳng định việc giáo viên giao bài tập nhận thức cho HS trong thời gian tự học là một biện pháp quan trọng nhằm nâng cao tính tích cực, độc lập, sáng tạo của HS trong học tập. Ở Châu Á, vấn đề tự học cũng đƣợc các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.
Từ những năm 30-40 của thế kỉ XX nhà sƣ phạm nổi tiếng Nhật Bản Tsunesaburo Makiguchi [42] nhấn mạnh động lực giáo dục là kích thích ngƣời học sáng tạo ra giá trị để đạt tới hạnh phúc của bản thân và của cộng đồng. Tác giả Raija Roy Singh [44] chủ trƣơng nghiên cứu vai trò của năng lực tự học trong việc học tập thƣờng xuyên, học tập suốt đời. Ông cho rằng cần phải đề cao vai trò chuyên gia, cố vấn là ngƣời thầy trong việc hình thành, phát triển năng lực tự học của ngƣời học Nhƣ vậy, có thể thấy rằng các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài đều khẳng định vai trò của việc tự học, chỉ ra một số KNTH cơ bản đó là KNĐS, kỹ năng lập kế hoạch tự học; đồng thời cũng nêu lên một số yếu tố ảnh hƣởng đến họat động tự học của ngƣời học (trong đó động cơ, KNTH là những yếu tố cơ bản nhất của tự học); chỉ ra vai trò của giáo viên trong việc tổ chức quá trình dạy học để phát huy đƣợc tính độc lập, tự giác, sáng tạo của ngƣời học… 1. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, vấn đề tự học đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.
Một số nhà giáo dục nhƣ Nguyễn Hiến Lê [27], Nguyễn Duy Cầu [7 ]…đã nêu vai trò của tự học và đƣa ra lời kêu gọi mọi ngƣời hãy tự học. Tuy vậy, các tác giả mới chỉ dừng lại ở việc nêu lên một số kinh nghiệm tự học của 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bản thân để mọi ngƣời tham khảo chứ chƣa nêu đƣợc cơ sở lí luận, phƣơng pháp luận khoa học về hoạt động tự học của ngƣời học. Khi bàn về vấn đề học tập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Lấy tự học làm cốt” [32; Tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Cách học tập:.
phải lấy tự học làm cốt. Ngƣời còn nhấn mạnh: “Phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học” Ngƣời khuyên: “Không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa. Phải biết tự động học tập” [32; Tr. Để đảm bảo việc tự học của ngƣời học có hiệu quả cao, Ngƣời cho rằng: “có thảo luận và chỉ đạo giúp vào” và yêu cầu ngƣời dạy “phải nâng cao và hướng dẫn tự học” cho ngƣời học.
Ngƣời coi đây là một trong những yêu cầu rất quan trọng của ngƣời dạy. Những năm 60 - thế kỉ XX, vấn đề tự học đã đƣợc nhiều tác giả đề cập một cách trực tiếp hoặc gián tiếp trong các công trình tâm lý học, giáo dục học. Các nhà giáo dục nhƣ Nguyễn Kỳ [24,25], Trần Kiều [23], Lê Khánh Bằng [5]. đã chỉ ra các biện pháp nâng cao chất lƣợng và hiệu quả tự học là hình thành ý thức tự học, bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, đảm bảo các điều kiện vật chất cho ngƣời học và giáo viên phải thƣờng xuyên kiểm tra việc tự học của HS.
Đến những năm 80 của thế kỷ XX, nhóm các nhà khoa học do nhà khoa học Nguyễn Cảnh Toàn làm chủ nhiệm đã tiến hành nghiên cứu đề tài đào tạo giáo viên theo phƣơng thức tự học có hƣớng dẫn kết hợp với thực tập làm giáo viên dài hạn. Nhóm nghiên cứu cũng đƣa ra phƣơng pháp dạy học có tên là dạy - tự học. Thực hiện yêu cầu về “tạo ra năng lực tự học sáng tạo của học sinh” và “phong trào tự học, tự đào tạo của toàn dân”, Bộ trƣởng Bộ Giáo dục- đào tạo đã có công văn số 7603/VP ngày 4-9-1997 đã cho phép các Sở Giáo dục-đào tạo, các trƣờng đại học và cao đẳng, các cơ quan thuộc Bộ, hợp tác nghiên cứu, ứng dụng phát triển tự học và dạy-tự học với Trung tâm nghiên cứu và phát triển tự học. Hoạt động hợp tác đầu tiên giữa Trung 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tâm nghiên cứu và phát triển tự học với Nhà xuất bản giáo dục, Trƣờng cán bộ quản lý giáo dục, Trƣờng ĐHSP, ĐHQGHN là tổ chức hội thảo khoa học với tiêu đề “Nghiên cứu, phát triển tự học-tự đào tạo”.
Mục tiêu của hội thảo nhằm trao đổi cơ sở lý luận và thực tiễn về tự học, dạy - tự học, đào tạo-tự đào tạo, và đóng góp ý kiến xây dựng chƣơng trình hành động: “Chƣơng trình nghiên cứu và phát triển tự học - tự đào tạo”. Vấn đề tự học đƣợc nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Trong các nghiên cứu của mình, tác giả Lê Khánh Bằng [5,6] đã đề cập đến việc tổ chức công tác tự học cho sinh viên từ việc xác định ý nghĩa, cơ sở lý luận chung của việc tự học, phƣơng pháp tự học. Tác giả cũng đi sâu vào một số biện pháp cụ thể nhƣ nghe giảng, ghi chép, đọc sách, lập kế hoạch và tổ chức việc học tập của học sinh.
Tác giả cho rằng đối với thời đại ngày nay, thời đại của sự bùng nổ thông tin, khối lƣợng tri thức học đƣợc trong nhà trƣờng đại học dù có nhiều bao nhiêu đi nữa thì cũng chƣa đủ. Tác giả Nguyễn Văn Đạo [14;Tr.10] nhấn mạnh rằng, tự học là công việc suốt đời của mỗi ngƣời.