Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013, hoạt động tổ chuyên môn (TCM) tại các trường mầm non giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục mầm non. Huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, với 23 trường mầm non công lập và tư thục, đang trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ổn định với thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 38,5 triệu đồng/năm, đồng thời chú trọng phát triển giáo dục mầm non toàn diện. Tuy nhiên, thực trạng hoạt động tổ chuyên môn tại các trường mầm non trên địa bàn còn nhiều hạn chế như sinh hoạt chuyên môn chưa thực sự sôi nổi, tổ trưởng chưa phát huy hết vai trò, nội dung sinh hoạt còn mang tính hình thức, chưa tập trung đổi mới phương pháp dạy học.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường mầm non huyện Bình Giang trong giai đoạn 2019-2021, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ. Nghiên cứu có phạm vi khảo sát tại 5/16 trường mầm non công lập trên địa bàn huyện, với đối tượng là cán bộ quản lý và giáo viên tham gia hoạt động tổ chuyên môn. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý giáo dục mầm non trong việc đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động tổ chuyên môn, góp phần thực hiện thành công mục tiêu giáo dục mầm non toàn diện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết quản lý giáo dục và mô hình quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường mầm non. Lý thuyết quản lý được hiểu là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý (hiệu trưởng) đến khách thể quản lý (tổ trưởng chuyên môn, giáo viên) nhằm đạt mục tiêu chung thông qua các chức năng: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá. Mô hình quản lý hoạt động tổ chuyên môn bao gồm các khái niệm chính: tổ chuyên môn là bộ phận cấu thành của nhà trường, chịu sự quản lý trực tiếp của hiệu trưởng và cán bộ chuyên môn; hoạt động tổ chuyên môn là các hoạt động sinh hoạt chuyên môn định kỳ nhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên; quản lý hoạt động tổ chuyên môn là hệ thống các tác động có kế hoạch của hiệu trưởng đến hoạt động tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.

Các khái niệm trọng tâm gồm:

  • Quản lý hoạt động tổ chuyên môn: Tác động có định hướng của hiệu trưởng thông qua lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực tổ chuyên môn.
  • Tổ chuyên môn: Bộ phận trong trường mầm non gồm giáo viên cùng độ tuổi, nhiệm vụ chăm sóc, giáo dục trẻ, do hiệu trưởng thành lập và quản lý.
  • Hoạt động tổ chuyên môn: Các hoạt động sinh hoạt, bồi dưỡng, thảo luận chuyên môn nhằm nâng cao năng lực giáo viên.
  • Chức năng quản lý: Lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá hoạt động tổ chuyên môn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, gồm:

  • Phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu: Thu thập, phân tích các văn bản pháp luật, nghị quyết, thông tư liên quan đến quản lý giáo dục mầm non và tổ chuyên môn để xây dựng cơ sở lý luận.
  • Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại 5 trường mầm non công lập huyện Bình Giang, với cỡ mẫu khoảng 100 cán bộ quản lý và giáo viên, nhằm thu thập dữ liệu về nhận thức, thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng.
  • Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn cán bộ quản lý và giáo viên chủ chốt để bổ sung thông tin, làm rõ các vấn đề thực tiễn và nhận định về quản lý tổ chuyên môn.
  • Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phần mềm thống kê để xử lý số liệu khảo sát, phân tích tần suất, tỷ lệ, mức độ ảnh hưởng các yếu tố, so sánh kết quả giữa các nhóm đối tượng.
  • Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu trong 2 năm học 2019-2020 và 2020-2021, nghiên cứu thực hiện từ tháng 01/2022 đến tháng 6/2022.

Phương pháp chọn mẫu là mẫu ngẫu nhiên có chủ đích, lựa chọn các trường đại diện cho đặc điểm kinh tế - xã hội và quy mô giáo dục của huyện Bình Giang. Phương pháp phân tích tập trung vào đánh giá thực trạng, nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất giải pháp quản lý phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Nhận thức về yêu cầu đổi mới trong hoạt động tổ chuyên môn: Khoảng 85% cán bộ quản lý và giáo viên nhận thức rõ tầm quan trọng của đổi mới hoạt động tổ chuyên môn, tuy nhiên chỉ khoảng 60% tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng đổi mới, còn lại chủ yếu theo hình thức truyền thống, mang tính hành chính.

  2. Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn:

    • Việc xây dựng kế hoạch tổ chuyên môn được đánh giá đạt khoảng 70% hiệu quả, nhưng kế hoạch còn sơ sài, chưa tập trung vào nội dung trọng tâm.
    • Tổ chức thực hiện kế hoạch đạt khoảng 65%, với nhiều giáo viên chưa tích cực tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến.
    • Công tác chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn được thực hiện chưa thường xuyên, chỉ đạt khoảng 55% mức độ hiệu quả.

  3. Yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn:

    • Yếu tố chủ quan như năng lực quản lý của hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn, ý thức trách nhiệm của giáo viên ảnh hưởng khoảng 70% đến hiệu quả quản lý.
    • Yếu tố khách quan như điều kiện cơ sở vật chất, chính sách giáo dục, sự chỉ đạo của phòng giáo dục chiếm khoảng 60% ảnh hưởng.

  4. Điểm mạnh và điểm yếu:

    • Điểm mạnh: Sự quan tâm của lãnh đạo phòng giáo dục và nhà trường, đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn cơ bản tốt.
    • Điểm yếu: Nội dung sinh hoạt chuyên môn còn hình thức, thiếu đổi mới sáng tạo; tổ trưởng chuyên môn chưa phát huy hết vai trò; công tác kiểm tra, đánh giá chưa chặt chẽ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động tổ chuyên môn tại các trường mầm non huyện Bình Giang đang trong quá trình chuyển đổi, tuy có nhận thức tích cực về đổi mới nhưng thực tế triển khai còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu do năng lực quản lý của hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn chưa đồng đều, thiếu sự chỉ đạo sát sao và công tác kiểm tra, đánh giá chưa được chú trọng đúng mức. So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục mầm non tại các địa phương khác, tình trạng này tương đối phổ biến, đặc biệt ở các vùng có điều kiện kinh tế xã hội chưa đồng đều.

Việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn còn mang tính hình thức, chưa khai thác tối đa tiềm năng của giáo viên trong việc chia sẻ kinh nghiệm, đổi mới phương pháp dạy học, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục trẻ. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ hiệu quả các khâu quản lý (xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo, kiểm tra) và biểu đồ tròn phân bổ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan, khách quan.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò then chốt của hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tổ chuyên môn, đồng thời cần có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục và cải thiện điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của tổ trưởng chuyên môn

    • Tổ chức các khóa bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực quản lý, kỹ năng tổ chức sinh hoạt chuyên môn cho tổ trưởng.
    • Thời gian thực hiện: trong 6 tháng đầu năm học.
    • Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trung tâm bồi dưỡng giáo viên.

  2. Đổi mới quy trình xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn

    • Xây dựng kế hoạch chi tiết, tập trung vào nội dung trọng tâm, đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với chương trình giáo dục mầm non mới.
    • Thời gian thực hiện: hàng năm, bắt đầu từ đầu năm học.
    • Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn các trường mầm non.

  3. Tăng cường công tác chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá

    • Thiết lập hệ thống kiểm tra định kỳ và đột xuất, đánh giá chất lượng sinh hoạt chuyên môn, kịp thời điều chỉnh kế hoạch và phương pháp quản lý.
    • Thời gian thực hiện: liên tục trong năm học.
    • Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng, Phòng Giáo dục và Đào tạo.

  4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và sinh hoạt chuyên môn

    • Sử dụng các nền tảng trực tuyến (Zalo, Facebook, Gmail) để chia sẻ tài liệu, kinh nghiệm, tổ chức sinh hoạt chuyên môn trong điều kiện dịch bệnh hoặc hạn chế tiếp xúc.
    • Thời gian thực hiện: ngay từ đầu năm học và duy trì thường xuyên.
    • Chủ thể thực hiện: Tổ trưởng chuyên môn phối hợp với giáo viên.

  5. Cải thiện điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học

    • Đầu tư bổ sung đồ dùng, thiết bị giáo dục phù hợp với chương trình mới, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tổ chuyên môn.
    • Thời gian thực hiện: theo kế hoạch đầu tư của nhà trường và địa phương.
    • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu các trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cán bộ quản lý giáo dục mầm non

    • Lợi ích: Nắm bắt cơ sở lý luận và thực trạng quản lý tổ chuyên môn, từ đó nâng cao năng lực quản lý, xây dựng kế hoạch và chỉ đạo hiệu quả.
    • Use case: Áp dụng các biện pháp đổi mới quản lý tổ chuyên môn tại trường mình.

  2. Giáo viên mầm non, đặc biệt là tổ trưởng chuyên môn

    • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò, trách nhiệm và phương pháp tổ chức sinh hoạt chuyên môn hiệu quả, nâng cao năng lực chuyên môn và nghiệp vụ.
    • Use case: Tổ chức sinh hoạt chuyên môn đổi mới, phát huy vai trò người đứng đầu tổ.

  3. Phòng Giáo dục và Đào tạo các huyện, thị xã

    • Lợi ích: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, hướng dẫn và kiểm tra hoạt động tổ chuyên môn tại các trường mầm non trên địa bàn.
    • Use case: Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng, kiểm tra định kỳ hoạt động tổ chuyên môn.

  4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý giáo dục

    • Lợi ích: Tham khảo tài liệu nghiên cứu thực tiễn về quản lý tổ chuyên môn trong giáo dục mầm non, phục vụ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.
    • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ về quản lý giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

  1. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn là gì?
    Quản lý hoạt động tổ chuyên môn là quá trình tác động có định hướng của hiệu trưởng đến tổ chuyên môn thông qua lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn và giáo dục trẻ. Ví dụ, hiệu trưởng xây dựng kế hoạch sinh hoạt chuyên môn định kỳ và kiểm tra việc thực hiện của tổ.

  2. Tại sao hoạt động tổ chuyên môn lại quan trọng trong trường mầm non?
    Hoạt động tổ chuyên môn giúp giáo viên trao đổi kinh nghiệm, bồi dưỡng chuyên môn, đổi mới phương pháp dạy học, từ đó nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ. Đây là nền tảng để thực hiện thành công chương trình giáo dục mầm non mới.

  3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý tổ chuyên môn?
    Bao gồm yếu tố chủ quan như năng lực quản lý của hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, ý thức trách nhiệm của giáo viên; yếu tố khách quan như điều kiện cơ sở vật chất, chính sách giáo dục, sự chỉ đạo của phòng giáo dục. Ví dụ, thiếu thiết bị dạy học sẽ hạn chế hiệu quả sinh hoạt chuyên môn.

  4. Làm thế nào để đổi mới nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn?
    Cần tập trung vào các nội dung trọng tâm như phương pháp dạy học, đánh giá trẻ, làm đồ dùng học tập, tổ chức các chuyên đề, hội thảo, ứng dụng công nghệ thông tin để chia sẻ tài liệu và kinh nghiệm. Ví dụ, tổ chức sinh hoạt chuyên môn qua các nhóm zalo để trao đổi nhanh chóng.

  5. Phương pháp kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn hiệu quả là gì?
    Sử dụng kết hợp kiểm tra định kỳ và đột xuất, đánh giá dựa trên kết quả thực hiện kế hoạch, chất lượng sinh hoạt, sự tham gia của giáo viên, kết quả giáo dục trẻ. Ví dụ, kiểm tra hồ sơ chuyên môn, dự giờ, phỏng vấn giáo viên để đánh giá toàn diện.

Kết luận

  • Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường mầm non huyện Bình Giang còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong công tác xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm tra đánh giá.
  • Năng lực quản lý của hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn, cùng với điều kiện cơ sở vật chất và chính sách giáo dục là những yếu tố ảnh hưởng quan trọng đến hiệu quả quản lý.
  • Đổi mới nội dung, hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin là cần thiết để nâng cao chất lượng hoạt động.
  • Các biện pháp đề xuất bao gồm nâng cao năng lực tổ trưởng chuyên môn, đổi mới quy trình xây dựng kế hoạch, tăng cường chỉ đạo và kiểm tra, cải thiện điều kiện vật chất.
  • Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà quản lý giáo dục mầm non trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tổ chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại địa phương.

Các trường mầm non và phòng giáo dục cần triển khai ngay các biện pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp. Để biết thêm chi tiết và hỗ trợ triển khai, liên hệ với Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Bình Giang.