Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học, Trường Cao đẳng Y tế tỉnh Điện Biên đã trải qua hơn 45 năm xây dựng và đào tạo thành công 5.942 cán bộ y tế phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân khu vực Tây Bắc. Khi chuyển đổi mô hình đào tạo từ trung cấp lên cao đẳng theo Quyết định số 3294/QĐ-BGDĐT, nhà trường đối mặt với nhiều thách thức lớn trong công tác quản trị học thuật. Tổ chuyên môn giữ vị trí tế bào cơ sở trong bộ máy nhà trường, tuy nhiên năng lực quản lý của đội ngũ trưởng bộ môn chưa đồng đều, nền nếp sinh hoạt chuyên môn còn mang nặng tính hành chính sự vụ và chưa khai thác hết tiềm năng đội ngũ.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng quản lý hoạt động của tổ chuyên môn tại Trường Cao đẳng Y tế tỉnh Điện Biên. Từ đó, tác giả xây dựng hệ thống 11 giải pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng dạy học và chuẩn hóa năng lực chuyên môn cho đội ngũ giảng viên.

Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát 7 khoa và bộ môn chuyên môn của trường trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2013. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp góp phần duy trì tỷ lệ học sinh sinh viên tốt nghiệp bình quân hàng năm đạt trên 95% và tỷ lệ sinh viên có việc làm sau khi ra trường đạt trên 90%. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp Ban Giám hiệu tối ưu hóa nguồn nhân lực gồm 39 giảng viên cơ hữu và gần 75 giảng viên thỉnh giảng, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế vùng trung du và miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý giáo dục hiện đại và lý luận tổ chức nhà trường của M.I. Kônđacốp và V.A. Xukhomlinxki, kết hợp tinh thần chỉ đạo từ Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI và Chỉ thị số 40-CT/TW về xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên chu trình quản lý 4 chức năng cốt lõi: Lập kế hoạch, Tổ chức thực hiện, Chỉ đạo điều hành và Kiểm tra đánh giá hoạt động chuyên môn.

Khung lý thuyết làm sáng tỏ 4 khái niệm trung tâm gồm: Quản lý giáo dục, Quản lý nhà trường, Tổ chuyên môn và Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn. Trong cấu trúc trường cao đẳng, tổ chuyên môn là đơn vị cơ sở về đào tạo và khoa học công nghệ theo Điều 47 Điều lệ trường Cao đẳng. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn bản chất là hệ thống tác động có mục đích của trưởng bộ môn nhằm phát huy tối đa năng lực của 39 giảng viên cơ hữu và khai thác hiệu quả 15 phòng thực hành, thí nghiệm phục vụ chuẩn đầu ra y khoa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ giữa phương pháp nghiên cứu lý luận và điều tra thực tiễn. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ hệ thống văn bản pháp quy và báo cáo tổng kết đào tạo của 7 khoa, phòng chức năng trong giai đoạn 2009 - 2013. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu trưng cầu ý kiến, phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và nghiên cứu hồ sơ chuyên môn thực hiện trong năm 2013.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 65 người, bao gồm 13 cán bộ quản lý (3 lãnh đạo Ban Giám hiệu, 10 trưởng và phó khoa, bộ môn), 39 giảng viên cơ hữu và 13 giảng viên thỉnh giảng. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu toàn thể đối với cán bộ quản lý và chọn mẫu phân tầng đối với đội ngũ giảng viên nhằm đảm bảo tính đại diện cao. Tác giả sử dụng toán thống kê mô tả để tính toán tỷ lệ phần trăm, tần số xuất hiện kết hợp phân tích định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy, tính khách quan của dữ liệu trong toàn bộ quá trình thực hiện luận văn giai đoạn 2012 - 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại Trường Cao đẳng Y tế tỉnh Điện Biên ghi nhận những phát hiện quan trọng sau:

Thứ nhất, mức độ nhận thức về vai trò tổ chuyên môn có sự chênh lệch rõ nét giữa các mảng công tác. Có 100% cán bộ quản lý và giảng viên nhận thức đúng về nhiệm vụ chỉ đạo chương trình, lập kế hoạch và đổi mới phương pháp dạy học. Ngược lại, chỉ có 58,46% nhận thức đúng về nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Tỷ lệ nhận thức đúng về vai trò xây dựng nền nếp chuyên môn đạt 69,23% và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên đạt 73,84%.

Thứ hai, công tác lập kế hoạch hoạt động chuyên môn đạt kết quả khá nhưng chưa đồng đều. Có 84,61% ý kiến đánh giá trưởng bộ môn bám sát kế hoạch tổng thể của trường và 87,5% đánh giá tốt việc lấy ý kiến đóng góp của giảng viên khi dự thảo kế hoạch. Tuy nhiên, mức độ chi tiết và khoa học của kế hoạch chỉ đạt 75,38% mức tốt, đồng thời khâu hướng dẫn từng cá nhân xây dựng kế hoạch đạt 73,84%.

Thứ ba, công tác phân công lao động sư phạm còn bộc lộ điểm nghẽn. Tiêu chí phân công theo đúng chuyên môn và định mức giờ dạy đạt mức tốt rất cao là 92,30%, tính công khai đạt 73,84%. Trái lại, tiêu chí phân công dựa trên đúng năng lực thực tế của giảng viên chỉ đạt 38,46% ở mức tốt, trong khi tỷ lệ đánh giá ở mức trung bình và yếu chiếm tới 30,76%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên xuất phát từ việc phần lớn trưởng bộ môn được bổ nhiệm dựa trên tay nghề chuyên môn y dược xuất sắc nhưng chưa được đào tạo bài bản về nghiệp vụ quản lý giáo dục. Dữ liệu khi được tổng hợp qua bảng phân phối tần số và biểu đồ cơ cấu tỷ lệ phần trăm cho thấy rõ sự mất cân đối: các bộ môn quá tập trung vào nhiệm vụ giảng dạy hành chính mà coi nhẹ hoạt động nghiên cứu khoa học và cải tiến chương trình học tập.

So sánh với các nghiên cứu quản lý giáo dục cùng thời kỳ tại các trường trung cấp, cao đẳng khu vực miền núi phía Bắc của các tác giả đi trước, sự hạn chế về năng lực quản lý học thuật cấp bộ môn là điểm chung mang tính hệ thống. Phát hiện này có ý nghĩa cảnh báo thực tiễn cao: nhà trường khó có thể nâng tầm chất lượng khi tỷ lệ giảng viên có trình độ sau đại học mới đạt 20,6% (gồm 2 bác sĩ chuyên khoa cấp 2 và 6 thạc sĩ, chuyên khoa cấp 1 trên tổng số 39 giảng viên cơ hữu). Việc biểu diễn trực quan các khoảng cách nhận thức qua biểu đồ phân tích là căn cứ thực chứng giúp nhà trường định hình chiến lược chuẩn hóa cán bộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng quản lý tổ chuyên môn:

Thứ nhất, tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý cho 100% trưởng khoa và trưởng bộ môn. Ban Giám hiệu cần phối hợp với các cơ sở đào tạo quản lý giáo dục uy tín mở các lớp tập huấn kỹ năng lập kế hoạch, kiểm tra đánh giá và quản lý khoa học. Mục tiêu đặt ra là trong vòng 12 tháng, 100% cán bộ quản lý cấp cơ sở được chuẩn hóa chứng chỉ quản lý giáo dục.

Thứ hai, hoàn thiện quy trình lập kế hoạch và duy trì nền nếp sinh hoạt chuyên môn định kỳ 2 tuần một lần theo Điều lệ trường Cao đẳng. Trưởng bộ môn chịu trách nhiệm cụ thể hóa 100% kế hoạch học phần, tăng cường thảo luận chuyên đề lâm sàng. Chỉ tiêu cần đạt là nâng tỷ lệ kế hoạch cá nhân của giảng viên được phê duyệt đúng tiến độ từ 84,61% lên 98% ngay trong năm học 2014 - 2015.

Thứ ba, đẩy mạnh phong trào nghiên cứu khoa học và đổi mới phương pháp dạy học tích cực. Phòng Đào tạo và Nghiên cứu khoa học giao chỉ tiêu cụ thể: mỗi năm học mỗi bộ môn triển khai ít nhất 2 đề tài nghiên cứu khoa học hoặc sáng kiến kinh nghiệm cấp cơ sở, 100% giảng viên tham gia thao giảng dự giờ tối thiểu 4 tiết mỗi học kỳ trong giai đoạn 2014 - 2016.

Thứ tư, đổi mới công tác phân công lao động sư phạm dựa trên đánh giá năng lực thực tế. Trưởng bộ môn xây dựng bảng mô tả vị trí và năng lực giảng dạy lâm sàng, nâng tỷ lệ phân công đúng năng lực từ 38,46% lên trên 80% trong lộ trình 2 năm. Đồng thời, nhà trường cần thực hiện chính sách khen thưởng linh hoạt từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp để tạo động lực cống hiến cho giảng viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học và ứng dụng thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, Ban Giám hiệu các trường cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp khối ngành sức khỏe. Nghiên cứu cung cấp hệ thống giải pháp quản trị thực chứng giúp lãnh đạo nhà trường tối ưu hóa công tác điều hành 7 khoa, bộ môn và quản lý hiệu quả đội ngũ 54 cán bộ, giảng viên, nhân viên.

Thứ hai, Trưởng khoa, trưởng bộ môn và tổ trưởng chuyên môn tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Nhóm đối tượng này có thể áp dụng trực tiếp quy trình lập kế hoạch đào tạo, phương pháp sinh hoạt chuyên môn định kỳ 2 tuần một lần và bộ tiêu chí phân công lao động theo năng lực giảng viên.

Thứ ba, Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 60 14 01 14). Luận văn là một case study mẫu mực về quy trình điều tra thực địa với cỡ mẫu 65 người, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận quản trị vi mô và các phương pháp thống kê mô tả tại địa bàn đặc thù vùng Tây Bắc.

Thứ tư, Cơ quan quản lý nhà nước như Sở Y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên. Tài liệu cung cấp bức tranh thực trạng về năng lực đào tạo 5.942 cán bộ y tế, làm căn cứ hoạch định chính sách đầu tư cơ sở vật chất trên diện tích 21.000 m2 và quy hoạch nguồn nhân lực y tế địa phương đến năm 2020.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mới nổi bật của luận văn so với các nghiên cứu trước đây là gì?

Luận văn là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu toàn diện về quản lý tổ chuyên môn tại Trường Cao đẳng Y tế tỉnh Điện Biên. Khác với các đề tài quản lý trường trung học phổ thông, công trình giải quyết trực tiếp bài toán đặc thù của đào tạo nhân lực y tế với dữ liệu khảo sát thực chứng từ 65 cán bộ quản lý và giảng viên.

Vì sao công tác phân công lao động theo năng lực tại trường lại có tỷ lệ tốt thấp?

Theo khảo sát, chỉ 38,46% ý kiến đánh giá tốt khâu phân công theo năng lực vì trưởng bộ môn thường ưu tiên tiêu chí thâm niên và chia đều định mức giờ giảng. Khoảng 30,76% giảng viên đánh giá ở mức trung bình và yếu do đơn vị thiếu bộ tiêu chí định lượng chuẩn năng lực giảng dạy lý thuyết kết hợp thực hành tiền lâm sàng.

Tổ chuyên môn tại trường cao đẳng có những nhiệm vụ cốt lõi nào?

Căn cứ Điều 47 Điều lệ trường Cao đẳng, tổ chuyên môn đảm nhận 4 nhiệm vụ: chịu trách nhiệm tiến độ và chất lượng giảng dạy môn học; xây dựng chương trình, giáo trình; triển khai hoạt động đào tạo, khoa học công nghệ, quản lý thiết bị; và cải tiến phương pháp dạy học cho toàn bộ 39 giảng viên cơ hữu.

Đội ngũ giảng viên của trường ở thời điểm nghiên cứu có cơ cấu như thế nào?

Nhà trường sở hữu đội ngũ 39 giảng viên cơ hữu, trong đó 64,1% đạt trình độ đại học (25 người), 15,4% có trình độ thạc sĩ và bác sĩ chuyên khoa cấp 1 (6 người), và 5,2% có trình độ tiến sĩ hoặc bác sĩ chuyên khoa cấp 2 (2 người), đáp ứng quy mô đào tạo trên 1.000 sinh viên chính quy.

Các biện pháp quản lý đề xuất trong luận văn có tính khả thi ra sao?

Kết quả khảo nghiệm thực tế trên đội ngũ chuyên gia và cán bộ quản lý khẳng định 11 giải pháp đều đạt mức độ cần thiết và khả thi trên 85%. Đặc biệt, giải pháp bồi dưỡng năng lực quản lý cho trưởng bộ môn và chuẩn hóa sinh hoạt định kỳ 2 tuần một lần nhận được 100% ý kiến đồng thuận cao.

Kết luận

Công trình nghiên cứu quản lý hoạt động của các tổ chuyên môn tại Trường Cao đẳng Y tế tỉnh Điện Biên đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu khoa học đề ra:

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo chuẩn Điều lệ trường Cao đẳng.
  • Đánh giá khách quan thực trạng quản trị học thuật thông qua số liệu khảo sát 65 cán bộ quản lý và giảng viên tại 7 khoa, bộ môn.
  • Chỉ rõ hai điểm nghẽn then chốt trong nhận thức nghiên cứu khoa học (chỉ 58,46% nhận thức đúng) và phân công theo năng lực (chỉ 38,46% đạt mức tốt).
  • Xây dựng hệ thống 11 giải pháp quản lý đồng bộ bao quát toàn bộ 4 chức năng lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá.
  • Chứng minh tính cấp thiết và khả thi vượt trội của các giải pháp với mức độ nhất trí trên 85% từ khảo nghiệm thực tiễn.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp khung quản trị học thuật ứng dụng cao, chuẩn hóa chuyên môn cho 39 giảng viên cơ hữu nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo hơn 5.942 cán bộ y tế cơ sở. Ban Giám hiệu nhà trường cần nhanh chóng đưa các giải pháp vào quy chế hoạt động giai đoạn 2014 - 2020. Quý độc giả và các nhà quản lý giáo dục hãy tham khảo toàn văn luận văn để vận dụng hiệu quả vào công tác nâng cao chất lượng đào tạo tại cơ sở của mình.