Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Nghiên cứu biện pháp QL hoạt động CM của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng DH của GV là một vấn đề khó khăn, phức tạp và cơ bản. Vì thực chất công tác QL trường học của Hiệu trưởng chủ yếu là QL hoạt động CM với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng DH của GV.
Việc nâng cao chất lượng DH trong các nhà trường đã từ lâu trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển GDĐT của xã hội, nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò đóng góp của các biện pháp là hết sức quan trọng. Đây là vấn đề luôn được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm. Từ nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm ra biện pháp QL hoạt động TCM sao cho hiệu quả nhất.
Từ những năm 50 của thế kỷ XX, trong hàng loạt công trình nghiên cứu có tính hàn lâm của các nhà khoa học Liên Xô cũ đã xuất hiện nhiều đề tài về những khía cạnh khác nhau của QLGD. Năm 1956 lần đầu xuất hiện cuốn "Quản lý trường học" của tác giả A.Pôpốp, một nhà sư phạm và QLGD của Liên Xô cũ. Cuốn sách này về thực chất không phải là một công trình khoa học về QLGD mà là cả một tập hợp khá hoàn chỉnh các chỉ dẫn cho hoạt động thực tiễn của những người làm công tác QLGD, đặc biệt là quản lý trường học học trong đó có quản lý hoạt động dạy học [34]. Trong quá trình phát triển GD Xô Viết (cũ), nhiều nhà nghiên cứu khoa học giáo dục đã lần lượt cho ra đời những tài liệu vừa có tính khoa học vừa có tính thực tiễn về QL hai quá trình sư phạm chủ yếu diễn ra trong nhà trường: QL quá trình DH (trong đó có QL hoạt động DH) và QL quá trình GD.
Các nhà nghiên cứu lý luận và hoạt động thực tiễn xuất sắc của Liên Xô cũ đã dày công nghiên 8 cứu những vấn đề về QLGD, thể hiện cụ thể trong các tác phẩm xuất bản vào những năm 70. Điển hình là tác giả M. Viện Quản lý và Kinh tế Giáo dục thuộc Viện Hàn lâm sư phạm (Liên Xô cũ) đã tổng kết những thành tựu hay về quản lý trường học trong nhiều năm, trình bày những quan điểm mới nhất về QLGD nói chung và QL hoạt động DH nói riêng của các học giả Liên Xô (cũ) vào năm 1987 [43] Như vậy, các nhà nghiên cứu QLGD Xô Viết đã cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động QL của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ GV”. Đó chình là QL hoạt động DH.Xukhomlinxki với kinh nghiệm 26 năm làm Hiệu trưởng (V.Xukhomlinxki - Một số kinh nghiệm lãnh đạo của Hiệu trưởng THPT), đã tổng kết được những thành công cũng như thất bại của mình.
Cùng với nhiều tác giả khác, ông đã đưa ra một số biện pháp QL của nhà trường như sau: Việc phân công công việc hợp lý cho các thành viên trong Ban giám hiệu, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng phụ trách CM, TTCM. Các tác giả nhấn mạnh sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất QL giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng phụ trách CM và TTCM để đạt mục tiêu đề ra. Các tác giả đều khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện của hiệu trưởng. Trong những trang viết của mình, V.Xukhomlinxki cũng như các tác giả V.Pxtrezicodin, Gigoocscaia, Zakhonop.
đều cho rằng một trong những chức năng chính của hiệu trưởng nhà trường là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ GV, phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm của mình. Muốn xây dựng đội ngũ GV có trình độ CM, tâm huyết với nghề, người hiệu trưởng phải có quyền lựa chọn đội ngũ GV cho trường mình, đó là những người yêu trẻ, phải biết giao tiếp với trẻ, nắm vững CM giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học,. Cùng với việc xây dựng đội ngũ giáo viên, cần xây dựng đội ngũ giáo viên chủ chốt, đó chính là các tổ trưởng chuyên môn. Mỗi tổ chuyên môn là một bộ phận quan trọng của nhà trường.
Từng bộ phận phát triển thì cả nhà trường mới phát triển. Vì vậy, hiệu 9 trưởng nhà trường trường phải không ngừng trau dồi, rèn luyện nâng cao trình độ CMNV, năng lực quản lý để có thể điều hành, lãnh đạo chuyên môn với các tổ chuyên môn khác nhau có hiệu quả. Hiệu trưởng phải biết đề ra yêu cầu nâng cao trình độ CM của từng GV trong trường. Từ đó có nội dung, hình thức tổ chức bồi dưỡng cho phù hợp.
Những biện pháp bồi dưỡng có hiệu quả được các tác giả đề cấp đến là tổ chức cho GV học tập có hệ thống về triết học, kinh tế chính trị học, với các hình thức phong phú và hấp dẫn, trao đổi thông tin, triển lãm khoa học, giao lưu với GV dạy giỏi,. Nhằm mục đích nâng cao nhận thức của GV về Chủ nghĩa Mác - Lê nin, nâng cao trình độ bộ môn mình giảng dạy, đồng thời cũng hoàn thiện tay nghề sư phạm của mình. Môi trường làm việc trong nhà trường để GV hoàn thiện mình tốt nhất chính là tổ chuyên môn. Thông qua tổ chuyên môn GV làm việc theo nhóm trong đó đề cao tính hợp tác với nhau.
Hợp tác không còn được một lựa chọn được khuyến khích nữa mà đã trở thành điều kiện cần phải có.Có nhiều tác giả đề cập đến vai trò của nhóm và lãnh đạo, quản lý nhóm. các tác giả cũng đưa ra biện pháp quản lý nhóm có hiệu quả. Có thể kể đến các tác giả như: Robert Heller (2006) với “Quản lý nhóm” [23]; Micheal Maginn (2007) với “Thúc đẩy nhóm làm việc hiệu quả” [32]. Hai cuốn sách này đều do NXB tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh in ấn và phát hành.
Đối với quản lý nhà trường, các tác giả K. Everard, Geofrey và Ian Wilson (2009) trong ấn phẩm “Quản lý trường học hiệu quả” [17] đã trình bày các nội dung về huấn luyện nhóm, xây dựng nhóm và quản lý hiệu quả hoạt động nhóm. Nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận như QL và chức năng QL, về tiêu chuẩn và phẩm chất cần có của người QL, vai trò của lãnh đạo nhà trường, về sự liên hệ giữa khoa học QL và khoa học khác. Các công trình nghiên cứu riêng về chân dung người Hiệu trưởng của các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sỹ Hồ, Lê Tuấn, Nguyễn Văn Lê,.
trong các công trình đó, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò của QL trong việc thực hiện mục tiêu GD. Đặc biệt 10 với sự tâm huyết của mình với công tác GD các tác giả đã nhấn mạnh: Hiệu trưởng phải là người “luôn biết kết hợp một cách hữu cơ sự QL dạy và học (theo nghĩa rộng) với sự QL của quá trình bộ phận, hoạt động dạy và học các môn và hoạt động khác bổ trợ cho hoạt động dạy và học nhằm làm cho tác động GD được hoàn chỉnh, trọn vẹn” [35]. Các công trình nghiên cứu của tác giả Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Ngọc Quang, Trần Kiểm,. đã đề cập đến các vấn đề chung về QLGD, lý luận QLGD, các nội dung về quản lý TCM và các nội dung khác về QLGD.
Các tác giả đã đề cập về vấn đề đội công tác trong một tổ chức. TCM là một tổ chức nằm trong nhà trường, vì vậy nghiên cứu về hoạt động TCM là nghiên cứu về vấn đề đội công tác trong tổ chức. Đây là nội dung liên quan đến vấn đề hoạt động TCM trong nhà trường THPT. Tuy nhiên trong thực tế đội ngũ TTCM chưa có sự quan tâm thỏa đáng, chưa có tài liệu mang tính đặc thù để bổ dưỡng về công tác QL.
Trước yêu cầu thực tiễn đổi mới giáo dục hiện nay, việc bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý cho cho tổ trưởng chuyên môn là vấn đề cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường. Nhận thức được tầm quan trọng đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành kế hoạch số 242/KH-BGDĐT về việc tập huấn bồi dưỡng đội ngũ cốt cán các tỉnh, thành phố công về tác của tổ trưởng chuyên môn trong THCS, THPT với mục tiêu: Bồi dưỡng đội ngũ cốt cán cấp tỉnh, thành phố về kiến thức kỹ năng công tác tổ trưởng chuyên môn trường THCS, THPT; Hướng dẫn đội ngũ cốt cán cấp tỉnh thành phố tiếp tục triển khai bồi dưỡng cho giáo viên làm công tác tổ trưởng chuyên môn ở các trường THCS, THPT. Thực hiện kế hoạch trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai tổ chức xây dựng tài liệu tập huấn với tiêu đề: “Tài liệu tập huấn tổ trưởng chuyên môn trong trường trung học cơ sở, trung học phổ thông”. Tài liệu gồm 4 chuyên đề: - Chuyên đề 1: Những vấn đề chung về quản lý tổ chuyên môn trong trường trung học.
- Chuyên đề 2: Tổ chuyên môn với công tác quản lý hoạt động dạy học trong trường trung học. 11 - Chuyên đề 3: tổ trưởng chuyên môn với công tác quản lý phát triển chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên trường trung học. - Chuyên đề 4: Xây dựng kế hoạch của tổ chuyên môn. Các chuyên đề nêu trên cố gắng bao quát kiến thức, kỹ năng quản lý chủ yếu của TTCM ở trường trung học.
Tài liệu được trình bày đan xen, kết hợp giữa lý thuyết và tổ chức hoạt động nhằm tăng cường tối đa khả năng vận dụng, thực hành của học viên tham gia tập huấn [7]. Trước yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục đào tạo, Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trương đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong nhà trường. Thực hiện kế hoạch số số 80/KH-BGDĐT, ngày 25 tháng 2 năm 2014 của Bộ Giáo dục và đào tạo, Cục nhà giáo và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục chỉ đạo tổ chức biên soạn bộ "Tài liệu tập huấn đổi mới sinh hoạt chuyên môn" gồm 2 cuốn dành cho cho cấp tiểu học và cấp trung học với sự hỗ trợ của chương trình đảm bảo chất lượng giáo dục trường học (SEQAP) [10].