Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non công lập thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh theo hướng huy động cộng đồng. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5- 6 tuổi tại các trường mầm non công lập thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh theo hướng huy động cộng đồng. Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non công lập thành phố từ sơn, tỉnh bắc ninh theo hướng huy động cộng đồng. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC CHO TRẺ 5-6 TUỔI THEO HƢỚNG HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trong thời gian qua đã có một số nghiên cứu về khám phá khoa học của trẻ em: Ngay từ thể kỉ XVI,J.Comenxki (1592–1670) trong cuốn sách “thế giới tranh ảnh” đã thể hiện quan điểm của mình về việc cung cấp cho trẻ các kiến thức về môi trường xung quanh.Cuốn sách như bách khoa toàn thư đặc biệt dành cho trẻ nhỏ,ở đó trẻ được giới thiệu về thế giới với tất cả sự phát triển khoa học thời bấy giờ.Từ những bức tranh và những bài luận ngắn kèm theo,trẻ đã có thể biết về những công việc đầu tiên của con người trên Trái Đất như: làm vườn, làm ruộng, dệt vải; về những cuốn sách, nghệ thuật lời nói,về đạo đức, tính hài hước, tính nhân văn; về vật lý, hoá học và thiên văn.Rutxo (1712-1778) − nhà giáo dục học người Pháp đã gọi thời kỳ từ 2 đến 12 tuổi là thời kỳ của các giác quan. Ông cho rằng tri thức của trẻ được hình thành bằng cách tiếp xúc với đồ vật và qua hoạt động thực tiễn. Chính trong quá trình tiếp cận với thế giới xung quanh mà tri thức của trẻ được hình thành.Montexxori (1870- 1952) cho rằng việc nhận biết thế giới khách quan (về đặc điểm, tính chất) là rất quan trọng đối với trẻ trước tuổi đi học. Chính những quan sát, tiếp xúc với thiên nhiên và xã hội có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với sự phát triển năng lực, trí tuệ của con người.
Năm 1983, Driver và Osborne cùng Freyberg (1985) đã khuyến khích trẻ khám phá thử nghiệm những gì liên quan đến “khoa học dành cho trẻ nhỏ”. Bruner cho rằng: “Trong học tập khám phá trẻ sẽ phải thực hiện 3 giai đoạn: thao tác và hành động trên các vật liệu đã có, sau đó hành động mô 7 hình hóa rồi rút ra kết luận. Vì vậy, trong học tập khám phá GV cần cung cấp nhiều tình huống để trẻ có thể đặt câu hỏi, khám phá và thử nghiệm đến khi tìm ra các nguyên tắc”. Một số tác giả nghiên cứu hoạt động khám phá khoa học như một nội dung giáo dục trẻ trong trường mầm non như: Marilyn fleer & Tim hardy đã đưa ra những hướng tiếp cận trong việc dạy học khoa học cho trẻ MG và chỉ rõ vai trò của hoạt động khám phá khoa học đối với sự phát triển của trẻ.
Về tổ chức hoạt động trải nghiệm và thảo luận về các hoạt động đó trong quá trình khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ: Theo hướng này có các tác giả như Smith, Humphyryes. Trong đó, Smith (2011) tập trung nêu phương pháp kích thích sự tìm hiểu thế giới thực vật của trẻ em thông qua các hoạt động như cách trồng cây, cách chăm sóc cây. Qua đó, vốn từ của trẻ về môi trường khám phá khoa học - chủ đề thế giới thực vật, được xuất hiện từ đơn giản đến phức tạp; ngoài việc cung cấp cho trẻ biết tên gọi, các bộ phận của cây xanh, hoa, quả., trẻ sẽ biết được quá trình phát triển của cây, từ hạt nảy mầm→thành cây→đơm hoa→kết trái.Từ đó,giáo dục cho trẻ ý thức yêu và bảo vệ cây xanh. Ngoài ra, tác giả còn chỉ ra rằng, bên cạnh việc phát triển vốn từ, hoạt động khám phá khoa học chủ đề thực vật còn giúp tích hợp thêm các hoạt động khác như toán, nhạc, thể dục.
Đây là cơ hội để cung cấp thêm vốn từ mới có liên quan cho trẻ. Theo tác giả, khi cung cấp từ mới cho trẻ, đặc biệt là trẻ 3-4 tuổi, ta không nên đưa nhiều từ cùng một lúc, mà nên tạo cơ hội, động viên, khuyến khích trẻ diễn đạt để trả lời; nên kết hợp dùng cử chỉ, điệu bộ, nét mặt để trẻ hiểu sâu hơn từ mới đó. Tác giả Christine Chen - nhà sáng lập và Chủ tịch Hiệp hội các nhà giáo dục mầm non Singapore (AECES), Chủ tịch Hiệp hội giáo dục mầm non Thế giới (ACEI) cho rằng phong trào cấp tiến nhìn nhận giáo dục là một quá trình xã hội và lớp học được tổ chức như một cộng đồng trong đó học sinh học cách cộng tác với nhau và với thầy giáo viên. Giáo dục cấp tiến dạy trẻ các kỹ năng của thế kỷ 21 với 3 kỹ năng: Giao tiếp - Cộng tác - Sáng tạo.
8 Theo Christine Chen, những phương pháp, tiếp cận tiên tiến và các xu thế trong giáo dục mầm non của thế giới đang được Singapore và các nước áp dụng trong xây dựng chương trình giáo dục mầm non là mô hình Bank street, Montessori và Đa trí tuệ. Tất cả các nhà nghiên cứu đã thống nhất đánh giá vai trò quan trọng trong hoạt động học, hoạt động chơi với trẻ mầm non trong các lĩnh vực phát triển và hoạt động khám phá môi trường khoa học là một trong những hoạt động đặc thù của trẻ mẫu giáo, tạo môi trường cho trẻ mẫu giáo khám phá khoa học có vai trò quan trọng đặc biệt là quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ ở các trường mầm non. Từ những quan điểm trên đã cho ta một cách nhìn cơ bản về sự cần thiết của việc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ. Khám phá khoa học giúp cho trẻ mẫu giáo phát triển toàn diện về các mặt trí tuệ, nhận thức, đạo đức, thẩm mĩ, thể lực và lao động.
Vì thế, đây là chủ đề được các nhà nghiên cứu cũng như các giáo viên quan tâm. Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Châu trong bài viết “Một số nghiên cứu về tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo” đã nhận định thực tế ở các trường mầm non, khi tổ chức hoạt động KPKH, giáo viên thường chú trọng tới mục tiêu phát triển nhận thức mà ít chú ý đến phát triển ngôn ngữ nói chung, phát triển vốn từ cho trẻ nói riêng. Hiện tượng “giáo viên nói nhiều, làm nhiều hơn trẻ” còn khá phổ biến. Trẻ chưa có nhiều cơ hội được giao tiếp, chia sẻ, diễn đạt ý tưởng của mình; các hoạt động khám phá khoa học chưa tạo được môi trường ngôn ngữ tích cực cho trẻ.
Đa số giáo viên còn gặp khó khăn trong quá trình tìm kiếm những biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm phát triển vốn từ cho trẻ. Những nhược điểm, khó khăn này cần được nghiên cứu tìm kiếm các biện pháp khắc phục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ nói chung, phát triển vốn từ cho trẻ nói riêng [4]. Trong các tài liệu“Giáo trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm 9 non” của tác giả Đinh Văn Vang, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam; “Hướng dẫn cho trẻ từ 3-6 tuổi khám phá môi trường khám phá khoa học qua các thí nghiệm đơn giản” do tác giả Phạm Thị Yến chủ biên, NXB Giáo dục Việt Nam đã xây dựng, hướng dẫn chi tiết các hoạt động vui chơi, khám phá môi trường khám phá khoa học qua những hoạt động vui vẻ, có ích, thiết thực [12]. Trần Thị Ngọc Trâm trong công trình “Thiết kế các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo” đã làm sáng tỏ khung lí thuyết và cơ sở thực tiễn của việc thiết kế và tổ chức các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo; đồng thời đề xuất một số hướng tổ chức hoạt động khám phá khoa học và thiết kế một số hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo.
Đề tài đã phân tích hoạt động khám phá khoa học của trẻ mẫu giáo như sự phát triển nhận thức của trẻ mẫu giáo, các quá trình khám phá khoa học thích hợp với trẻ nhỏ, mục tiêu của tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, tầm quan trọng của hoạt động khám phá khoa học với trẻ nhỏ, vai trò của giáo viên trong tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ [10]. Bộ sách “Giáo án tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học lớp mẫu giáo 3-4 tuổi” và “Giáo án tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học lớp mẫu giáo 5-6 tuổi” của tác giả Nguyễn Kim Dung, Trần Phương Hà, Nguyễn Ngọc Huyền, Đào Hoàng Mai, Phạm Lâm Nguyệt, Trần Kim Uyên, nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (Theo chương trình giáo dục mầm non mới), được thiết kế ế theo các hoạt động giáo dục với mục đích giúp giáo viên lựa chọn các giáo án phù hợp với từng chủ đề để đưa vào dạy học theo các lĩnh vực phát triển của trẻ như:Lĩnh vực phát triển nhận thức,lĩnh vực phát triển ngôn ngữ, lĩnh vực phát triển thẩm mĩ, lĩnh vực phát triển thể chất, lĩnh vực phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội. Trong các tài liệu“Giáo trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm non” của tác giả Đinh Văn Vang, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam; “Hướng dẫn cho trẻ từ 3-6 tuổi khám phá môi trường khám phá khoa học qua các thí 10 nghiệm đơn giản” do tác giả Phạm Thị Yến chủ biên, NXB Giáo dục Việt Nam đã xây dựng, hướng dẫn chi tiết các hoạt động vui chơi, khám phá môi trường khám phá khoa học qua những hoạt động vui vẻ, có ích, thiết thực [12]. Quản lý Khái niệm quản lý đã xuất hiện từ lâu và ngày càng hoàn thiện cùng với phát triển của xã hội.
Nhiều nhà nghiên cứu cả trong và ngoài nước đã đưa ra nhiều khái niệm khác nhau, tùy theo cách tiếp cận khác nhau. Tiêu biểu là: Frederick W.Taylor (1856-1915) cho rằng: "Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”. TheoHarold Koont: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm.