MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Để đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chúng ta phải đầu tư cho giáo dục, xem “giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Ngành giáo dục đã và đang không ngừng nâng cao chất lượng để thực hiện mục tiêu chiến lược nâng cao dân trí, đào tạo bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Trong quá trình đó, người học đóng vai trò trung tâm, mọi hoạt động đều hướng tới phát huy tính tích cực, sáng tạo của mình.
Người học cần tự giác, tích cực, chủ động, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập. Như vậy, tự học được xem như khâu quan trọng nhất của quá trình nhận thức, là con đường tốt nhất giúp người học có được tri thức phong phú và sâu sắc, kỹ năng, kỹ xảo được rèn luyện, giúp học trò sáng tạo ra nhiều giá trị. Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 2/11/2005 của chính phủ về đổi mới cơ bản, toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam giai đoạn 2006 – 2020 đã chỉ rõ: Triển khai đổi mới phương pháp đào tạo theo tín chi: trang bị cách học, phát huy tính tích cực chủ động của người học. Theo quyết định số 43/2007/QĐ-BGD&ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhiều trường đại học trong nước đã áp dụng thực hiện đào tạo theo hệ thống tín chỉ.
Trước thời điểm này, một số trường đại học (ví dụ năm 2005 có 6 trường đại học thực hiện là đại học Thái Nguyên, ĐH Dân lập Thăng Long, ĐH Thủy sản Nha Trang, ĐH Đà Lạt, ĐH Khoa học tự nhiên thuộc ĐHQG TPHCM và ĐH Bách khoa TPHCM) chủ động áp dụng phương thức đào tạo tiên tiến này. Cho đến nay, mô hình đã và đang được thực hiện thành công ở nhiều trường trong cả nước. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thái Nguyên là một trong những trường đại học đầu tiên của cả nước đào tạo theo hệ thống tín chỉ. Nhờ vậy, người học được thụ hưởng một phương thức đào tạo tiên tiến, có cơ hội học cùng lúc hai chương trình; được chủ động lựa chọn môn học, thời gian học, lớp học phù hợp; sinh viên có thể đăng ký thi vào một ngành dễ trúng tuyển, sau một học kỳ nếu kết quả học tập đạt từ trung bình trở lên thì được đăng ký học thêm một ngành khác mà mình mong muốn để khi tốt nghiệp được cấp hai bằng đại học chính qui (trong 4 khoá học gần đây, đã có hàng ngàn sinh viên được học thêm ngành 2); sinh viên học giỏi có thể hoàn thành khoá học trước thời hạn 1 năm; sinh viên được đăng ký học và học qua mạng internet.
Tuy nhiên, cũng như các trường đại học khác trong nước, đại học Thái Nguyên cũng gặp phải nhiều thách thức trong quá trình chuyển đổi. Công tác quản lý và cách thức đào tạo theo học chế tín chỉ đối với nhiều giảng viên và sinh viên còn rất mới mẻ, mặc dù hình thức này đã tồn tại ở các nước khác từ rất sớm (Anh, Mỹ, Đức,…). Đặc biệt đối với sinh viên, việc chuyển đổi cách thức đào tạo sẽ kéo theo sự thay đổi phương thức học tập, phương pháp học tập. Với đào tạo niên chế, sinh viên thụ động trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập, nhưng với cách thức đào tạo tín chỉ, sinh viên phải làm quen với việc tự mình đặt ra mục tiêu học tập, kế hoạch học tập, tự mình có sự đánh giá, kiểm tra kết quả học tập của mình.
Vì vậy, quản lý hoạt động học tập của sinh viên sẽ không còn là công việc của người dạy và của các nhà quản lý nhà trường mà còn là việc mà chính bản thân sinh viên phải tự ý thức thực hiện. Điều này hoàn toàn không phải là một việc dễ đối với sinh viên hiện nay. Để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và quản lý sinh viên của trường Đại học Thái Nguyên khi đang thực hiện đào tạo theo học chế tín chỉ, rất cần có nghiên cứu về tự quản lý hoạt động học tập của sinh viên, 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhằm góp phần tìm ra được phương thức tác động phù hợp làm phát huy tính tích cực, chủ động học tập của sinh viên. Chính vì vậy, tôi tiến hành nghiên cứu “Tự quản lý hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường Đại học Thái Nguyên” làm đề tài luận văn tốt nghiệp Cao học chuyên ngành Tâm lý học xã hội.
Mục đích nghiên cứu - Tìm hiểu thực trạng tự quản lý hoạt động học tập của sinh viên ĐH Thái Nguyên và xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng đó. - Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất một số kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả tự quản lý hoạt động học tập của sinh viên theo phương thức đào tạo tín chỉ tại đại học Thái Nguyên. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan lịch sử nghiên cứu về tự quản lý hoạt động học tập dưới góc độ tâm lý học nhằm xây dựng cơ sở lý luận của đề tài. - Xây dựng khái niệm công cụ của đề tài: quản lý và tự quản lý, hoạt động học tập, tự quản lý hoạt động học tập của sinh viên trong đào tạo theo tín chỉ.
- Nghiên cứu thực trạng biểu hiện tự quản lý hoạt động học tập của sinh viên thông qua việc điều tra, khảo sát sinh viên và một số giảng viên, cán bộ giảng dạy và cán bộ làm công tác quản lý; xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng đó. - Đề xuất một số kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả tự quản lý hoạt động học tập theo tín chỉ của sinh viên tại trường Đại học Thái Nguyên. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu Mức độ biểu hiện tự quản lý hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường Đại học Thái Nguyên. - Khách thể nghiên cứu: 472 người, bao gồm: 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 452 Sinh viên trường đại học Thái Nguyên (cụ thể là các trường thành viên: Đại học Sư phạm Thái Nguyên, Đại học Khoa học, Đại học Kỹ thuật công nghiệp, Đại học Y khoa) - 18 giảng viên (đang giảng dạy ở các khoa) - 2 cán bộ quản lý đào tạo 5.
Giới hạn phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu tập trung làm rõ thực trạng tự quản lý hoạt động học tập của sinh viên biểu hiện ở các hành động: - Tự lập kế hoạch học tập - Tự quản lý quá trình học tập (bao gồm tự quản lý thời gian, tự quản lý các hành động học tập và tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập) - Tự quản lý nguồn lực phục vụ cho hoạt động học tập 6. Giả thuyết khoa học Nghiên cứu về tự quản lý hoạt động học tập của sinh viên trường Đại học Thái Nguyên thể hiện ở ở mức độ khá qua các khâu tự lập kế hoạch, tự quản lý quá trình học tập và tự quản lý nguồn lực phục vụ cho học tập. Những yếu tố khách quan ảnh hưởng đến tự quản lý hoạt động học tập là mối quan hệ giữa giảng viên – sinh viên, tổ chức quản lý, đào tạo của nhà trường theo tín chỉ, điều kiện cơ sở vật chất. Những yếu tố chủ quan là nhận thức về học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ, động cơ học tập, tính tích cực học tập của sinh viên cũng có ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả tự quản lý hoạt động học tập của sinh viên.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp phân tích tài liệu - Phương pháp quan sát - Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (anket) - Phương pháp phỏng vấn sâu - Phương pháp xử lý thông tin nghiên cứu bằng thống kê toán học 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ TỰ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP TRONG ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu tự quản lý hoạt động học tập 1. Những nghiên cứu về tự quản lý hoạt động học tập ở nước ngoài Tự quản lý học tập là một trong những con đường quan trọng nhất để phát triển tính độc lập, tư duy chiến lược, tư duy sáng tạo. rèn luyện tư duy và tính cách trong mối quan hệ với lĩnh hội tri thức mới và hành động nghề.
Ellinger nhấn mạnh: quá trình tự quản lý học tập hiện ra như một trúc mới rất quan trọng trong tâm lý học, là một cơ chế thúc đẩy sự cải cách trường học, làm cho nhà trường được tổ chức phù hợp với mục tiêu đem lại lợi ích quan trọng nhất cho người học là đảm bảo hoàn thanh nhiệm vụ học tập. Từ những quan điểm về vai trò của tự quản lý học tập, nhà nghiên cứu F. Newman (1992) và những cộng sự của mình. đều nhất trí cho rằng: tự quản lý học tập phải được xem là một bộ phận không thể thiếu của việc học trong nhà trường, là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của nhà trường trong việc đào tạo thế hệ trẻ.
Một số công trình nghiên cứu có đề cập đến một số nội dung tự quản lý học tập của sinh viên như: - “Học tập như thế nào” của nhà tâm lý tâm lý học N. Rubakin cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Tác giả đã tổng kết toàn bộ kinh nghiệm quý báu từ cuộc đời lao động sách vở cần mẫn của ông. Trong tác phẩm này ông đã nêu lên cơ sở khoa học của việc học tập và đánh giá học tập của bản thân người học.
- “Tổ chức công việc học tập của sinh viên đại học” của A. Các tác giả đã nghiên cứu về việc học tập 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của sinh viên, trên cơ sở kinh nghiệm hành động của cá nhân đã đưa ra một số phương pháp học tập của sinh viên. - “Sinh viên học tập như thế nào” [16] của Entwstle, Noel, and Hounsell, Dai, eds. Các giả đã đề cập đến một số cơ sở tâm lý của hoạt động học tập của sinh viên và phương pháp giảng dạy của giáo viên nhằm tối ưu hóa các hành động của sinh viên trong trường đại học.
- Trong cuốn “Hiệu quả dạy và học” [20] tác giả Lancaster, Otis Ewing đã khẳng định vai trò to lớn của công tác tự quản lý của người học góp phần nâng cao tính tích cực hành động trí tuệ, chủ động trong việc lập kế hoạch ngay từ đầu cho cả chương trình học tập.