Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú ở trường THPT; Chương 2: Thực trạng về quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú ở các trường THPT trên địa bàn huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang; Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh bán trú ở các trường THPT trên địa bàn huyện Chiêm Hóa, tỉnh tuyên Quang. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH BÁN TRÚ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động.
Hoạt động quản lý có vai trò hết sức to lớn, đảm bảo cho việc thực hiện thành công mục đích lao động, tăng hiệu quả lao động. Sự phân công, hợp tác lao động là nhằm đạt hiệu quả, nâng cao năng suất, nhưng hiệu quả chỉ có thể thực sự có khi có sự chỉ huy phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý. Nghiên cứu về hoạt động quản lý là một lĩnh vực quan trọng, là cơ sở để hình thành những phương thức quản lý mới. Quản lý giáo dục bắt nguồn từ lý luận quản lý xã hội, trong lịch sử phát triển của giáo dục, quản lý giáo dục, học tập là vấn đề đã được quan tâm nghiên cứu từ lâu cả về lý luận và thực tiễn nhằm phát huy vai trò tích cực học tập của người học.
Song ở từng giai đoạn phát triển của lịch sử vấn đề học tập được đề cập tới dưới nhiều hình thức khác nhau. Ở phương Đông, Khổng tử (551 - 479 trước CN) - một triết gia, nhà giáo dục lừng danh của Trung Quốc từng cho rằng: “Đất nước phồn vinh, yên bình thì người lãnh đạo đất nước cần chú trọng tới 3 yếu tố: Thứ (làm cho dân đông lên), Phú (làm cho dân giàu), Giáo (dân được giáo dục). Ông đã từng nói rằng giáo dục là cần thiết cho mọi người “hữu giáo vô loại” (việc giáo dục không phân biệt đẳng cấp). Quan niệm về phương pháp dạy học của ông là dùng cách gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ, phải hình thành nề nếp, thói quen trong học tập.
Triết gia này rất coi trọng việc tự học, tự rèn, tu thân phát huy mặt tích cực, học kết hợp với hành, trong dạy thì phải sát đối tượng, phát triển ý chí của người học. Những phương pháp giáo dục nói trên cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị và là bài học lớn trong quản lý nhà trường nói chung và quản lý dạy học nói riêng [25, tr, 9]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở phương Tây (vào thế kỷ IV - III TrCN) nhà triết học nổi tiếng Xôcơrat trong tập nghị luận của mình viết rằng: những người nào biết cách sử dụng con người sẽ điều khiển được công việc, hoặc cá nhân hay tập thể một cách sáng suốt. Những người không biết làm như vậy sẽ mắc sai lầm trong công việc.
Tư tưởng về quản lý con người và những yêu cầu về người đứng đầu cai trị dân còn tìm thấy trong quan điểm của nhà triết học cổ đại Hy Lạp Platôn (427- 347 TrCN). Theo ông, muốn trị nước thì phải biết đoàn kết dân lại, phải vì dân. Người đứng đầu phải ham chuộng hiểu biết, thành thật, tự chủ, biết điều độ, ít tham vọng về vật chất, đặc biệt là phải được đào tạo kỹ lưỡng [14, tr. Comenxky (1592 - 1670) nhà sư phạm lỗi lạc Tiệp Khắc, ông tổ của nền giáo dục cận đại, đã khẳng định: “Không có khát vọng học tập thì không thể trở thành tài năng, cần phải làm thức tỉnh và duy trì khát vọng học tập trong học sinh”.
Ông cũng đưa ra các nguyên tắc dạy học như: nguyên tắc trực quan, nguyên tắc nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống; đồng thời đã khẳng định hiệu quả dạy học có liên quan đến chất lượng người dạy thông qua việc vận dụng có hiệu quả các nguyên tắc dạy học [25, tr. Đến thế kỷ XVIII - XIX, các nhà giáo dục nổi tiếng của thế giới như: J.Đ Uxinsky (1824 - 1890) trong các tác phẩm nghiên cứu của mình đã khẳng định: Tự học tập giành lấy tri thức bằng con đường khám phá, tự tìm tòi, từ suy nghĩ là con đường quan trọng để chiếm lĩnh tri thức [25, tr. Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô Viết trước đây thì khẳng định: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của ĐNGV.Saxerđôtôp đi sâu nghiên cứu lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý của HT.Xtrezicondin, Jaxapob đã nghiên cứu và đề ra một số vấn đề quản lý của HT trường phổ thông như phân công nhiệm vụ của HT và PHT, còn V.Xukhomlinxki đặc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com biệt coi trọng sự trao đổi giữa HT và PHT để tìm ra cách quản lý tốt nhất. Tác giả cho rằng: “Trong những cuộc trao đổi này như đòn bẩy, đã nảy sinh ra những dự định mà sau này trong công tác quản lý được phát triển trong lao động sáng tạo của tập thể sư phạm” [25, Tr.
10] Trong những năm gần đây, các nước phương Tây nổi lên cuộc cách mạng tìm phương pháp giáo dục mới trên cơ sở tiếp cận “lấy người học làm trung tâm” để làm sao phát huy hết năng lực nội sinh của người học. Đại diện cho tư tưởng này là J.Deway, ông cho rằng: “Học sinh là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục”. Trên thực tế và cả trên phương diện lý luận, nhiều tác giả của nhiều nước trên thế giới đã rất quan tâm đến việc nghiên cứu quản lý hoạt động học tập của học sinh để tìm ra những biện pháp quản lý hữu hiệu. Ở Việt Nam Khoa học quản lý ở Việt Nam tuy được nghiên cứu muộn, nhưng tư tưởng về quản lý cũng như “Phép trị nước an dân” đã có từ lâu đời.
Trong “Bình ngô đại cáo” Nguyễn Trãi viết: “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”. qua đó chúng ta cũng thấy rằng các ông vua hiền tài đất Việt từ xa xưa đã biết lấy dân làm gốc trong việc quản lý đất nước. Nhiều công trình nghiên cứu gần đây về khoa học quản lý của các nhà nghiên cứu và các giáo sư giảng dạy các trường đại học. viết dưới dạng giáo trình, sách tham khảo, phổ biến kinh nghiệm.
đã được công bố. Đó là các tác giả: Nguyễn Quốc Chí, Đặng Phạm Thành Nghị, Trần Quốc Thành, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Gia Quý, Bùi Trọng Tuân,. Các công trình nghiên cứu của các tác giả trên đã giải quyết được vấn đề lý luận rất cơ bản về khoa học quản lý: Như khái niệm quản lý, bản chất của hoạt động quản lý, thành phần cấu trúc, chức năng quản lý, chỉ ra các phương pháp và nghệ thuật quản lý. Cũng như đối với các ngành quản lý khác, quản lý giáo dục luôn là vấn đề được các nhà nghiên cứu hết sức quan tâm.
Từ những công trình mang tính phổ quát, đến công tác quản lý trong nhà trường phổ thông đều được nhiều nhà nghiên cứu đi sâu tìm hiểu. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về việc học tập, ngay sau khi cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc Việt Nam đã rất quan tâm đến việc học tập, rèn luyện và tự học. Bác đã động viên toàn dân: “Phải tự nguyện, tự giác xem công việc học tập là nhiệm vụ của người cách mạng, phải cố gắng hoàn thành cho được do đó mà tích cực, tự động hoàn thành kế hoạch học tập” [24]. Người còn chỉ rõ: “Về việc học phải lấy tự học làm cốt” [23].
Như vậy vấn đề học tập của học sinh đã được Bác Hồ quan tâm rất sớm và sau đó được nhiều nhà giáo dục nghiên cứu từ lâu trong lịch sử giáo dục và vẫn còn là vấn đề nóng bỏng cho các nhà nghiên cứu giáo dục hiện tại và tương lai. Về quản lý giáo dục, có một số giáo trình, tài liệu của các tác giả như: Trần Kiểm - Khoa học quản lý giáo dục, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 2004; Phạm Minh Hạc - Một số vấn đề về QLGD và Khoa học giáo dục, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1986; Nguyễn Ngọc Quang - Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý giáo dục, Trường CBQL TWI, Hà Nội, 1989;. đã được ứng dụng rộng rãi và mang lại một số hiệu quả nhất định trong quản lý nói chung, quản lý giáo dục, quản lý trường học nói riêng. Vấn đề quản lý hoạt động học tập của người học đã có nhiều đề tài nghiên cứu, nhiều hội thảo, nhiều ý kiến chuyên gia đề cập đến ở nhiều khía cạnh khác nhau: Trong giáo dục phổ thông có Nguyễn Kỳ - “Mô hình dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm”, NXB Hà Nội, 1996; coi học sinh là trung tâm và tổ chức lại việc học tập cho các em, lĩnh vực chung và giáo dục đại học có Nguyễn Cảnh Toàn (chủ biên) - Học và cách dạy học, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2002.
Nghiên cứu về lĩnh vực quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT; lĩnh vực quản lý học sinh bán trú ở các trường phổ thông và lĩnh vực quản lý hoạt động học tập của học sinh nội trú, học sinh bán trú, gần đây trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang cũng đã có một số công trình nghiên cứu của các tác giả: - Luận văn Thạc sỹ của Hoàng Văn Khánh (2010), đề tài “Quản lý hoạt 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động ngoài giờ học trên lớp của học sinh bán trú dân nuôi ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang”. Đề tài đề cập đến một số lý luận về hoạt động ngoài giờ học trên lớp của học sinh bán trú dân nuôi, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục học sinh bán trú ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. - Luận văn Thạc sỹ của Mai Tiến Dũng (2013), đề tài “Quản lý hoạt động học tập của học sinh trường THPT dân tộc nội trú tỉnh Tuyên Quang”.