CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VĂN HOÁ DÂN TỘC Ở TRUNG TÂM HỌC TẬP CỘNG ĐỒNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Đề cao vai trò của thế hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng; vận dụng quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng và nhà nước Việt Nam luôn quan tâm chăm sóc, giáo dục thanh niên - những người chủ tương lai của đất nước - nội dung giáo dục chú ý về lý tưởng cách mạng, đạo đức, khoa học - kỹ thuật, bản sắc VH dân tộc. Đối với một quốc gia đa dân tộc như Việt Nam, các giá trị VH truyền thống lâu đời, là vốn quý của dân tộc cần được giữ gìn, khai thác phát huy trong thế hệ trẻ để bảo đảm sự nghiệp cách mạng được tiếp nối vững chắc, kinh tế xã hội phát triển bền vững. Giáo dục thế hệ trẻ về lý tưởng cách mạng, về đạo đức, về giữ gìn, phát huy bản sắc VH dân tộc,.trong thời kỳ đổi mới, hội nhập kinh tế thế giới có vai trò rất quan trọng.
Kể từ khi Trung tâm HTCĐ được xây dựng và phát triển ở nước ta, các nghiên cứu về Trung tâm HTCĐ và quản lý hoạt động giáo dục VH dân tộc ở các Trung tâm HTCĐ đã được nhiều nhà khoa học, nhiều nhà quản lý giáo dục các cấp công bố trên các tạp chí khoa học của ngành như Thái Xuân Đào: Trung tâm HTCĐ làng, xã – xu thế phát triển tất yếu ở các nước trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương và Việt Nam, Tạp chí Giáo dục, số 21 tháng 1 năm 2002; Trịnh Minh Tứ: Xây dựng Trung tâm HTCĐ xã, phường góp phần hình thành xã hội học tập ở Việt Nam, Tạp chí Giáo dục, số 34 tháng 7 năm 2002; Đào Xuân Thụ: Vấn đề bồi dưỡng giáo viên ở các Trung tâm HTCĐ, Tạp chí Giáo dục, số 45 tháng 12 năm 2002; Thông tin Quản lý giáo dục số 6 năm 2003; Đỗ Thanh Hải: Kinh nghiệm giảng dạy ở Trung tâm HTCĐ, Tạp chí Giáo dục, số 111 tháng 4 năm 2005; Phạm Quang Huân: Trung tâm HTCĐ ở xã phường, hướng đi phù hợp và những điều còn bất cập, Dạy và học ngày nay số 10 tháng 10 năm 2006. Tạ Văn Sỹ: Nhu cầu bồi dưỡng kiến thức của thanh niên nông thôn và hoạt động bồi dưỡng của các Trung tâm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HTCĐ, Tạp chí Giáo dục, số 167 tháng 7 năm 2007; Nguyễn Xuân Đường: Cơ chế hoạt động và cơ chế quản lý Trung tâm HTCĐ, Tạp chí Giáo dục, số 185 tháng 3 năm 2008. Về hoạt động giáo dục văn hoá dân tộc đã được đề cập ở một số tài liệu như: Hồ Bá Thâm, Bản sắc văn hóa dân tộc, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2003. Vụ GDTX - Bộ GD&ĐT(2004): Phát triển Trung tâm HTCĐ (tài liệu huấn luyện cán bộ Trung tâm GDTX và Trung tâm HTCĐ), Hà Nội.
Phạm Quang Tể, phòng Khảo thí và Quản lý chất lượng Giáo dục tỉnh Điện Biên, đề tài NCKH: “Nhà trường với vai trò bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Điện Biên”. Tài liệu khẳng định: Hoạt động giáo dục có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hoá và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của các dân tộc thiểu số tỉnh Điện Biên trong các cơ sở giáo dục bảo đảm phù hợp với từng cấp học, độ tuổi và thực tế của địa phương tỉnh Điện Biên [34, tr. Tóm lại, điểm qua lịch sử vấn đề nghiên cứu có thể khẳng định rằng quản lý hoạt động giáo dục VH dân tộc đã được nhiều nhà khoa học, nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục quan tâm, tìm hiểu và đã đề xuất được nhiều biện pháp quản lý bảo đảm tính khoa học, hiệu quả và khả thi. Tuy vậy, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về quản lý hoạt động giáo dục VH dân tộc ở Trung tâm HTCĐ.
Kế thừa và phát triển các nội dung những người đi trước đã làm được, đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục VH dân tộc ở Trung tâm HTCĐ huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên” được tổ chức triển khai nghiên cứu với mục đích sẽ góp phần tìm ra các biện pháp quản lý hoạt động VH dân tộc ở Trung tâm HTCĐ phù hợp với đối tượng, đúng mục đích, hiệu quả và khả thi. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý Trong khoa học quản lý, khái niệm “quản lý” được coi là một trong những khái niệm công cụ đặc biệt quan trọng.
Vì thế, từ xưa đến nay, từ phương đông đến phương tây, các nhà khoa học quản lý đã đưa ra nhiều khái niệm về quản lý. Có thể kể đến một số khái niệm tiêu biểu sau: Theo Fayel: "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy”. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: "Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý), trong tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức".
Cũng theo đó các tác giả còn phân định rõ hơn về hoạt động quản lý: là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra [19,tr. Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2006) cho rằng “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra” [26, tr. Theo Phạm Viết Vượng (2003), “Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan” [39, tr. Các khái niệm trên về quản lý tuy được trình bày khác nhau về ngôn từ, nhưng chúng có những dấu hiệu chủ yếu sau: - Hoạt động quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội.
- Hoạt động quản lý là những tác động có tính hướng đích. - Hoạt động quản lý là những tác động phối hợp nỗ lực của các cá nhân nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Hoạt động quản lý phải phù hợp với quy luật khách quan. Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục là quá trình tác động có định hướng của nhà quản lý giáo dục (chủ thể) trong việc vận hành những nguyên lý, phương pháp.
chung nhất của khoa học quản lý vào lĩnh vực giáo dục nhằm đạt những mục tiêu giáo dục đề ra. Chủ thể quản lý là trung tâm thực hiện các tác động có mục đích của giáo dục, trung tâm ra quyết định điều hành và kiểm tra các hoạt động của hệ thống giáo dục theo mục tiêu đề ra. Đối tượng quản lý giáo dục bao gồm nguồn nhân lực của giáo dục, cơ sở vật chất kỹ thuật của giáo dục và các hoạt động có liên quan đến việc thực hiện chức năng của giáo dục, đó chính là những đối tượng chịu sự tác động của cán bộ quản lý (chủ thể) để thực hiện và biến đổi phù hợp với ý chí của chủ thể quản lý đã đề ra. Theo Trần Kiểm, xét về cấp độ có thể hiểu khái niệm quản lý giáo dục như sau: Ở cấp vĩ mô, “quản lý giáo dục là hoạt động tự giác của chủ thể quản lý nhằm huy động, tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát,.
một cách có hiệu quả các nguồn lực giáo dục (nhân lực, vật lực, tài lực) phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội” [27, tr. Ở cấp vi mô, “quản lý giáo dục thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường” [27, tr. Quản lý hoạt động giáo dục văn hoá dân tộc Quản lý hoạt động giáo dục văn hoá dân tộc là công việc rất quan trọng trong việc giữ gìn bẳn sắc văn hoá dân tộc giúp người học nâng cao nhận thức cho người học về công tác bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp các dân tộc thiểu số nhằm mục đích nâng cao dân trí, bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc; tích cực tuyên truyền để mở rộng và đa dạng hóa loại hình dạy chữ, dạy tiếng dân tộc trong các trung tâm học tập cộng đồng. Giáo dục văn hoá dân tộc là quá trình hoạt động có ý thức, có mục đích, 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có kế hoạch nhằm bồi dưỡng cho người học những phẩm chất, năng lực, tri thức cần thiết về những giá trị vật chất và tinh thần, các kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, kinh nghiệm ứng xử, lối sống, tâm thức, ngôn ngữ.
của một dân tộc hướng tới sự phát triển toàn diện của người học trong đời sống văn hoá - xã hội của chính dân tộc đó. Giáo dục văn hoá dân tộc là cách để bảo tồn và phát triển bản sắc dân tộc, truyền thống văn hoá dân tộc. Con đường để văn hoá dân tộc được bảo tồn và phát triển tốt nhất là thông qua giáo dục. Bằng con đường giáo dục, các giá trị về vật chất và tinh thần, các kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, kinh nghiệm ứng xử, lối sống, tâm thức, ngôn ngữ.
của một dân tộc được truyền dạy từ thế hệ này sang thế hệ khác một cách cơ bản và hiệu quả nhất.