Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục quản lý giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú thcs đại từ huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý giáo dục và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường nội trú.

• Tác giả: Trương Khánh Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Giáo Dục Bản Sắc Văn Hóa Dân Tộc Qua Hoạt Động Trải Nghiệm Cho Học Sinh Trường Phổ Thông Dân Tộc Nội Trú
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc

Quản lý giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc là một nhiệm vụ quan trọng trong hệ thống giáo dục hiện nay. Quản lý giáo dục không chỉ đơn thuần là việc tổ chức và điều hành các hoạt động giáo dục mà còn bao gồm việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc. Hoạt động trải nghiệm được xem là một phương pháp hiệu quả để giáo dục học sinh về văn hóa dân tộc. Qua các hoạt động này, học sinh có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với các giá trị văn hóa truyền thống, từ đó hình thành lòng tự hào về dân tộc của mình. Việc giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc thông qua hoạt động trải nghiệm không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nguồn cội của mình mà còn góp phần vào việc phát triển văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

1.1. Khái niệm và vai trò của giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc

Giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc là quá trình truyền đạt và gìn giữ các giá trị văn hóa đặc trưng của từng dân tộc. Giáo dục bản sắc văn hóa không chỉ giúp học sinh nhận thức được nguồn gốc văn hóa của mình mà còn tạo ra sự kết nối giữa các thế hệ. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc bảo tồn bản sắc văn hóa trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các chương trình giáo dục cần được thiết kế sao cho phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng dân tộc, từ đó giúp học sinh phát triển toàn diện về nhân cách và tư duy. Hoạt động trải nghiệm là một trong những phương pháp hiệu quả để thực hiện mục tiêu này, giúp học sinh không chỉ học hỏi mà còn cảm nhận và trải nghiệm thực tế về văn hóa dân tộc của mình.

1.2. Các phương pháp giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc

Để giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Hoạt động trải nghiệm là một trong những phương pháp chủ yếu, cho phép học sinh tham gia vào các hoạt động thực tế như lễ hội, phong tục tập quán, và các hoạt động văn hóa khác. Ngoài ra, việc sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như thảo luận nhóm, dự án nghiên cứu cũng rất quan trọng. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ tạo ra một môi trường học tập phong phú, giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn hóa dân tộc của mình.

II. Thực trạng quản lý giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc

Thực trạng quản lý giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc tại các trường phổ thông dân tộc nội trú hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm, nhưng hiệu quả chưa cao. Nhiều học sinh vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Các chương trình giáo dục chưa được thiết kế đồng bộ và chưa phù hợp với nhu cầu thực tế của học sinh. Điều này dẫn đến việc nhiều giá trị văn hóa truyền thống bị lãng quên hoặc không được phát huy đúng mức. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý giáo dục và các tổ chức xã hội để nâng cao chất lượng giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc.

2.1. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên

Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về bản sắc văn hóa dân tộc có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chương trình giáo dục. Nhiều cán bộ quản lý và giáo viên vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc giáo dục bản sắc văn hóa cho học sinh. Điều này dẫn đến việc thiếu sự quan tâm và đầu tư cho các hoạt động trải nghiệm. Cần có các chương trình bồi dưỡng, tập huấn để nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc trong việc phát triển toàn diện cho học sinh.

2.2. Thực trạng nội dung giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc

Nội dung giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc hiện nay còn thiếu tính hệ thống và chưa phong phú. Các chương trình giáo dục chưa phản ánh đầy đủ các giá trị văn hóa đặc trưng của từng dân tộc. Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cũng chưa được thực hiện thường xuyên và đồng bộ. Nhiều học sinh chưa có cơ hội tham gia vào các hoạt động văn hóa truyền thống, dẫn đến việc thiếu hiểu biết và lòng tự hào về văn hóa dân tộc của mình. Cần thiết phải xây dựng lại nội dung giáo dục sao cho phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng dân tộc, từ đó giúp học sinh phát triển tình yêu và sự tự hào về bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

III. Biện pháp quản lý giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc

Để nâng cao hiệu quả giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc, cần thiết phải có các biện pháp quản lý đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của việc giáo dục bản sắc văn hóa. Tiếp theo, cần xây dựng các chương trình giáo dục phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng dân tộc, từ đó tạo ra môi trường học tập phong phú cho học sinh. Các hoạt động trải nghiệm cần được tổ chức thường xuyên và đa dạng, giúp học sinh có cơ hội tiếp xúc và trải nghiệm thực tế về văn hóa dân tộc. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý giáo dục và các tổ chức xã hội để đảm bảo việc thực hiện các chương trình giáo dục đạt hiệu quả cao.

3.1. Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên

Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên về bản sắc văn hóa dân tộc là một trong những biện pháp quan trọng. Cần tổ chức các khóa bồi dưỡng, tập huấn để giúp họ hiểu rõ hơn về vai trò của giáo dục bản sắc văn hóa trong việc phát triển toàn diện cho học sinh. Việc này không chỉ giúp cán bộ quản lý và giáo viên có cái nhìn đúng đắn về tầm quan trọng của bản sắc văn hóa mà còn tạo động lực cho họ trong việc thực hiện các chương trình giáo dục tại trường học.

3.2. Xây dựng chương trình giáo dục phù hợp

Xây dựng chương trình giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng dân tộc là rất cần thiết. Các chương trình này cần được thiết kế sao cho phong phú, đa dạng và hấp dẫn, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu biết về văn hóa dân tộc của mình. Hoạt động trải nghiệm cần được lồng ghép vào chương trình học, tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực tế, từ đó hình thành lòng tự hào và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ THCS 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu trên thế giới Mỗi quốc gia đều có truyền thống lịch sử, nền văn hóa riêng cho nên giáo dục ở mỗi nước đều có những nét độc đáo riêng: Trung Quốc đặt ra mục tiêu của cải cách giáo dục là làm cho học sinh nắm được kiến thức, có lòng yêu nước và quý trọng văn hóa dân tộc, tinh thần trách nhiệm với xã hội, có tinh thần nhân văn, có tâm hồn và thể chất khỏe mạnh. Trung Quốc cho rằng, sự phát triển kinh tế xã hội của Trung Quốc hiện nay đã đến giai đoạn phải chuyển hướng đòi hỏi đối với giáo dục, từ chỗ trước đây đặt trọng tâm chú ý nhiều đến giáo dục nền tảng, đại chúng thì nay phải chuyển trọng tâm chú ý sang giáo dục đào tạo đội ngũ nhân tài cho mọi lĩnh vực đời sống, kinh tế, xã hội của đất nước.

Singapore là một đất nước nhập cư từ nhiều nước đặc biệt là của châu Á. Chính vì thế ở Singapore nét văn hóa phương Đông được gìn giữ và phát huy mạnh mẽ. Trong đó người Hoa chiếm ưu thế do đó văn hóa của họ cũng chiếm ưu thế sơ với các dân tộc khác. Thực tế trong thời đại của hội nhập hiện nay việc kết hợp các giá trị phương Đông và phương Tây là điều hết sức cần thiết.

Về mặt giáo dục và đào tạo chính phủ Singapore nhận thấy những điểm mạnh của hệ thống giáo dục phương Đông là định hướng thi cử và trọng nhân tài, Điểm mạnh của giáo dục phương Tây là chú trọng phát triển cá tính và phát triển toàn diện. Do đó việc kết hợp hai mô hình này sẽ tạo ra con người Singapore mới toàn diện, có nhân cách, biết giữ gìn các giá trị đạo đức chân chính, sống khoan dung và có lòng tự hào về bản thân và đất nước mình. Ở Singapore các nền văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng đều được trân trọng. Tuy nhiên 7 với đa số là người Hoa thì Nho giáo chiếm vai trò chủ đạo.

Thủ tướng Lý Quang Diệu cho rằng Khổng học giáo dục nhân cách con người tốt hơn và muốn duy trì xã hội tốt đẹp thì không thể không giữ gìn các giá trị truyền thống, xây dựng một người Singapore mang đậm màu sắc Trung Hoa truyền thống. Tôn trọng kỷ cương, cần cù trong lao động, tự lực, tôn trọng thành tựu chung. Chính phủ rất chú trọng giáo dục Nho học trong thanh thiếu niên chính vì thế năm 1984 Bộ giáo dục Singapore hình thức đưa môn Khổng giáo thành môn lí luận chung cho tất cả các trường Phổ thông. Song song với đó nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa, thể thao, giải trí, nghệ thuật biểu diễn.

là các hoạt động bên lề của giáo dục Giáo dục của Nhật Bản được xây dựng trên nền tảng các giá trị gia đình và văn hóa truyền thống, được thực hiện ưu tiên so với tất cả môn học khác trong chương trình giáo dục phổ thông. Nhiều nước trên thế giới quan niệm rằng nội dung giáo dục đạo đức truyền thống cần tập trung đào luyện những phẩm chất cơ bản của nhân cách như tính trung thực, tinh thần trách nhiệm, tinh thần hợp tác. trong khi Nhật Bản hướng đến việc bảo tồn các giá trị xã hội của dân tộc. Đặc trưng giáo dục đạo đức ở Nhật Bản tập trung vào ba điểm: lòng tôn trọng cuộc sống, quan hệ cá nhân và cộng đồng và ý thức về trật tự dọc.

Trật tự dọc được xem là một tôn ti xã hội nghiêm ngặt và là yếu tố quan trọng tạo nên sự phát triển bền vững về kinh tế, xã hội của quốc gia Nhật Bản. Việc giáo dục các giá trị truyền thống cho HS của Nhật Bản thông qua nhiều hình thức phong phú và đa dạng cụ thể Nhật Bản thực hiện qua toàn thể các môn học, qua các hoạt động đặc biệt và qua sinh hoạt hằng ngày. Chương trình giáo dục đạo đức khung được xây dựng trên nền tảng luật pháp quốc gia, với bộ tiêu chuẩn mà tất cả các trường từ công lập đến tư thục đều phải thực hiện. Tóm lại, Giáo dục BSVHDT của một số nước trên thế giới đều hướng đến bảo tồn và gìn giữ các giá trị cốt lõi truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa của nhân loại.

Những nghiên cứu ở Việt Nam Dân tộc Việt Nam trải qua hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước với 54 dân tộc anh em đã tồn tại và phát triển. Ở mỗi một dân tộc đều có những nét văn hóa riêng. Ở mỗi thời đại, việc đánh giá về những giá trị đó đều có dấu ấn của lịch sử, của thời đại. Thời kỳ thực dân phong kiến, mặc dù đã có hệ thống trường học do chế độ thực dân xây dựng với mục tiêu của giáo dục đào tạo là phục vụ mục đích xâm lược và chính sách cai trị của chế độ thực dân, vì thế việc giáo dục bảo tồn bản sắc văn hoá các dân tộc nói chung và dân tộc thiểu số nói riêng trong trường học là đi ngược lại chính sách nô dịch văn hoá bản địa của chế độ thực dân phong kiến, nên chưa có công trình nào nghiên cứu về giáo dục bảo tồn bản sắc văn hoá, giá trị văn hóa truyền thống trong nhà trường, chỉ có một số công trình nghiên cứu về đặc điểm văn hóa của các dân tộc nhằm mục đích phục vụ cho chính sách "chia để trị’’của chế độ thực dân phong kiến.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên khi truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam đã kết hợp một cách đúng đắn, sáng tạo giữa tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây, giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Người đã rất nhiều lần nhấn mạnh việc giáo dục bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá, các giá trị truyền thống của các dân tộc Việt Nam. Trong báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II Đảng Lao động Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ những mục tiêu cơ bản mà cách mạng Việt Nam cần phải đạt được trong lĩnh vực văn hoá là: “Phải triệt để tẩy trừ mọi di tích thuộc địa và ảnh hưởng nô dịch của văn hoá đế quốc, đồng thời phát triển những truyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc và hấp thụ những cái mới của văn hoá tiến bộ thế giới để xây dựng một nền văn hoá Việt Nam có tính dân tộc, khoa học và đại chúng” [14, tr. Chủ trương trên đây thể hiện rõ ràng quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giá trị văn hoá dân tộc.

Người cho rằng: “Càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác- 9 Lênin bao nhiêu thì càng phải coi trọng những truyền thống văn hoá tốt đẹp của cha ông bấy nhiêu” [18, tr. Người đòi hỏi phải biết giữ gìn vốn văn hoá quý báu của dân tộc, khôi phục những yếu tố tích cực trong kho tàng văn hoá dân tộc, loại bỏ những yếu tố tiêu cực trong đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân. Đây là quan điểm bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc có chọn lọc của Hồ Chí Minh. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề này là một kho tàng lý luận có tính thực tiễn vô giá để lại cho Đảng và nhân dân ta tiếp tục nghiên cứu vận dụng trong công cuộc hội nhập và thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay.

Vào thời kỳ đất nước đổi mới, nhất là những năm gần đây có nhiều công trình, đề tài khoa học, hội thảo khoa học về lĩnh vực văn hóa đã công bố liên quan đến đề tài với nhiều góc độ tiếp cận khác nhau như: tác giả Trần Văn Giàu với "Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam" (1980); tác giả Trần Ngọc Thêm, với tác phẩm: "Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam"(2001); ‘’Cơ sở văn hóa Việt Nam”, (1997) đã cung cấp những kiến thức, khái niệm cơ sở nền tảng cho ngành văn hóa học. Tác phẩm "Bản sắc văn hóa Việt Nam" của tác giả Phan Ngọc (2002); tác giả Phạm Hồng Quang đã biên soạn cuốn sách “Giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho sinh viên sư phạm” (2002) .Tác giả Trần Mạnh Thường có tác phẩm "Việt Nam văn hóa và giáo dục” (2010). Với quan điểm dân tộc học, tác giả Phan Hữu Dật có tác phẩm "Góp phần nghiên cứu dân tộc học Việt Nam" (2004). Bên cạnh đó cũng có đề tài Luận án Tiến sĩ của tác giả Trần Thị Minh Huế “GDBSVHDT cho sinh viên sư phạm miền núi Đông Bắc Việt Nam thông qua tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp”, (2010); Luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Lệ Thanh "Quản lí hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh trường Dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên” (2014).

Hầu hết các tài liệu, công trình nghiên cứu cũng đã đề cập đến những nét văn hóa truyền thống của các dân tộc, việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đó. Cũng có một số công trình nghiên cứu về việc giữ gìn bản sắc văn 10 hóa dân tộc trong giai đoạn hội nhập nhưng đối tượng không phải là giáo dục học sinh. Luận văn thạc sỹ của tác giả Phạm Lệ Thanh cũng đã đề cập đến vấn đề quản lí hoạt động giáo dục BSVH dân tộc song đối tượng là học sinh ở các trường THPT. Một số khái niệm công cụ của đề tài 1.

Khái niệm quản lý, quản lý giáo dục 1. Khái niệm quản lý Trong khoa học quản lý, khái niệm “quản lý” được coi là một trong những khái niệm công cụ đặc biệt quan trọng. Vì thế, các nhà khoa học quản lý đã đưa ra nhiều khái niệm về quản lý. Tùy theo cách tiếp cận, quản lý được hiểu với nhiều cách khác nhau như sau: Theo Fayol: "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức đều có, nó gồm năm yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát.

Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy” [dẫn theo 9,tr. Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào, bằng phương pháp tốt nhất, rẻ nhất (William - Tay Lor) [dẫn theo 13]. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo thì: "Quản lý bao gồm: Quản có nghĩa là duy trì ổn định, lý là làm cho phát triển.