CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu HĐGDNGLL Tìm hiểu lịch sử khoa học giáo dục nhân loại chúng ta thấy hoạt động dạy - học được nghiên cứu một cách có hệ thống từ rất sớm nhưng để hình thành và phát triển nhân cách của học sinh thì hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL) có vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên vấn đề này chưa được quan tâm nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ. Rabơlen (1494- 1553) là một trong những đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp và tư tưởng giáo dục thời kỳ phục hưng.
Ông đòi hỏi giáo dục phải bao hàm nội dung “Trí dục, Đức dục, Thể dục và Mỹ dục” và đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục như việc học ở lớp và ở nhà, ngoài ra còn có các buổi tham quan ở xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp với các nhà văn, các nghệ sỹ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy, cô và trò về sống ở nông thôn một ngày. Đến thế kỷ XX, nhà giáo dục nổi tiến người Nga A. Makarenko vào thập niên 20, 30 của thế kỷ trước đã nói về tầm quan trọng của công tác giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp: “Tôi đã kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể hạn để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải là trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta.Nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp học. Công tác giáo dục chỉ đạo toàn bộ hoạt động của trẻ” [24, tr.
Trong thực tiễn công tác của mình, Makarenko đã tổ chức các hoạt động ngoại khoá, câu lạc bộ cho học sinh ở trại M.Gorki và công xã F.Dzerjinski như: "Tổ đồng ca, tổ văn học Nga, tổ khiêu vũ tự do, tổ thử nghiệm khoa học tự nhiên, tổ Vật lý - Hoá học, tổ thể thao.Việc phân phối 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các em học sinh vào các tổ ngoại khoá, câu lạc bộ được tổ chức trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các tổ phải có kỷ luật trong quá trình hoạt động" [24, tr. Cuốn sách “Giáo dục học” tập 3 của tác giả T.Ilina đã đề cập đến khái niệm, nội dung và các hình thức cơ bản của HĐGDNGLL. Cuốn sách “Tổ chức và lãnh đạo công tác giáo dục ở trường phổ thông” tác giả I. Marienco đã trình bày sự thống nhất của công tác giáo dục trong và ngoài trường học, nội dung và các hình thức tổ chức HĐGDNGLL, vị trí của người Hiệu trưởng trong việc lãnh đạo hoạt động giáo dục và các tổ chức Đoàn, Đội trong nhà trường.
Bộ trưởng Giáo dục Anh Rutl Kelly đã nhận xét “Các hoạt động giáo dục ngoài giờ, nhất là hoạt động ngoại khoá đã làm giàu chương trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kỹ năng cho học sinh”. [15] – Kelly outdoor learning. Qua một số quan điểm, nhận định của các nhà Giáo dục trên thế giới ta thấy HĐGDNGLL có tầm quan trọng đặc biệt trong quá trình giáo dục của các nhà trường. Ở Việt Nam nghiên cứu về HĐGDNGLL đã thu hút được nhiều nhà nghiên cứu, các nhà giáo trong cả nước từ những năm 80 của thế kỷ trước trở lại đây.
Chúng ta có thể chia làm hai giai đoạn: + Giai đoạn trước cuộc cải cách giáo dục lần thứ ba (từ năm 1979 trở về trước): Điểm nổi bật của giai đoạn này là khái niệm “HĐGDNGLL” chưa được hình thành và chưa có tên gọi cụ thể như ngày nay. Tuy nhiên, nội hàm cơ bản của khái niệm đã được Chủ Tịch Hồ Chí Minh đề cập trong “Thư gửi cho học sinh nhân ngày khai trường” tháng 9 năm 1945, Bác viết ". nhưng các em cũng nên ngoài giờ học ở trường, tham gia vào các Hội cứu quốc để tập luyện thêm cho quen với đời sống chiến sỹ và để giúp đỡ một vài việc nhẹ nhàng trong cuộc phòng thủ đất nước". Trong “Thư gửi Hội nghị các cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc”, Bác Hồ lại nhắc tới một khía cạnh khác của nội hàm khái niệm này, Người viết: “Trong lúc học, cũng cần làm cho chúng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học.
Ở trong nhà, trong trường, trong xã hội chúng đều vui, đều học” [30, tr. Điều lệ nhà trường phổ thông ban hành tháng 6 năm 1976 và ban hành tháng 4 năm 1979, đã đề cập đến việc giảng dạy và giáo dục học sinh thông qua giảng dạy trên lớp, lao động sản xuất và hoạt động tập thể. Các mặt đó phải cùng tiến hành, bổ sung cho nhau theo một kế hoạch thống nhất. Hoạt động tập thể của học sinh do nhà trường phối hợp với các tổ chức đoàn thể trong nhà trường tổ chức.
Hoạt động tập thể bao gồm: hoạt động văn hoá, chính trị, xã hội, các hoạt động ngoại khoá về khoa học, kỹ thuật, văn nghệ, thể thao của nhà trường và của địa phương. Điều lệ trường phổ thông ban hành tháng 4 năm 1979 ghi rõ: “Hoạt động tập thể góp phần giáo dục ý thức chính trị, khả năng học tập độc lập của học sinh, góp phần củng cố mở rộng kiến thức và phát triển mọi năng khiếu của học sinh theo chương trình và kế hoạch thống nhất. Công tác giáo dục ở trường phổ thông tiến hành thống nhất theo đúng nội dung và trình tự quy định trong chương trình, kế hoạch đào tạo và sách giáo khoa do Bộ ban hành và được thực hiện thông qua các hoạt động giáo dục: học tập văn hoá, lao động sản xuất, thực nghiệm khoa học và các hoạt động xã hội” và “Các hoạt động xã hội do nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia với mức độ thích hợp, là nhằm củng cố tri thức đã học được, bồi dưỡng tình cảm với nhân dân lao động, xây dựng thái độ tích cực tham gia công tác xã hội, góp phần xây dựng địa phương và rèn luyện học sinh về ý thức và năng lực làm chủ tập thể, hình thành nhân sinh quan cách mạng. Ngoài các vấn đề giáo dục trên đây, cần tổ chức thêm những hoạt động ngoại khoá khác như thể dục thể thao, văn nghệ để công tác giáo dục được thêm phong phú”.
+ Giai đoạn từ cuộc cải cách giáo dục lần thứ ba đến nay: Nghị quyết TW14 ngày 11 tháng 1 năm 1979 của Bộ chính trị về cải cách giáo dục đã khẳng định: “Nội dung giáo dục ở trường phổ thông trung học mang tính chất toàn diện và kỹ thuật tổng hợp, nhưng có chú ý đến việc phát huy sở trường 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và năng khiếu các nhân. cần coi trọng giáo dục thẩm mỹ, giáo dục và rèn luyện thể chất, hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao và luyện tập quân sự” [ 36, tr. Điều lệ trường Trung học phổ thông (Ban hành kèm theo Thông tư số: 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo” “ Điều 26. Các hoạt động giáo dục 1.
Các hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trong giờ lên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động. Hoạt động giáo dục trong giờ lên lớp được tiến hành thông qua việc dạy học các môn học bắt buộc và tự chọn trong chương trình giáo dục của cấp học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khoá về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hoá, giáo dục môi trường; hoạt động từ thiện và các hoạt động xã hội khác phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh.” Để đáp ứng yêu cầu cải cách giáo dục, đã có nhiều nghiên cứu xung quanh việc xác định khái niệm “HĐGDNGLL”, cũng như nghiên cứu nhằm tổ chức có chất lượng HĐGDNGLL trong nhà trường. Có thể chia ra theo các hướng: * Hướng thứ nhất: là các nghiên cứu cơ bản, mang tính lý luận nhằm xác định nội hàm của khái niệm “HĐGDNGLL”, xác định mục tiêu, vị trí, vai trò, nhiệm vụ, nội dung, hình thức của HĐGDNGLL.
Có các công trình nghiên cứu sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Từ năm 1979, Viện Khoa học giáo dục đã thực hiện đề tài dài hạn nghiên cứu về “Các HĐGDNGLL và sự hình thành nhân cách của học sinh” do Trung tâm nghiên cứu giáo dục đạo đức học sinh chủ trì. Đề tài đã được triển khai thực nghiệm từ năm học 1979-1980 tại một số trường cấp 1, cấp 2, cấp 3 ở Hà Nội, sau đó kết quả thực nghiệm đã được thể hiện ở một loạt bài trên tạp chí nghiên cứu giáo dục và tạp chí Thông tin khoa học giáo dục của một số nhà nghiên cứu như: Đặng Thuý Anh, Phạm Hoàng Gia, Lê Trung Trấn, Phạm Lăng. - Một số nghiên cứu thực nghiệm cải tiến nội dung, phương pháp tổ chức nhằm nâng cao chất lượng HĐGDNGLL do một nhóm cán bộ nghiên cứu của Viện khoa học giáo dục thực hiện như: Đặng Thuý Anh, Nguyễn Quang Dục, Nguyễn Thị Kỷ, Nguyễn Thanh Bình. - Một số lý luận nhằm xây dựng cơ sở lý luận về HĐGDNGLL, của một số nhà khoa học như: Nguyễn Lê Đắc, Hoàng Mạnh Phú, Lê Trung Trấn, Nguyễn Dục Quang, Hà Nhật Thăng.
- Một số cuốn sách viết về HĐGDNGLL trong thời gian đầu những năm 80 của thế kỷ trước của các tác giả như: Đặng Vũ Hoạt, Hà Nhật Thăng, Nguyễn Hữu Hợp, Nguyễn Dục Quang, Nguyễn Đăng Thìn, Lê Thanh Sử, Nguyễn Thị Kỷ. * Hướng thứ hai: Một số bài viết về kinh nghiệm thực tiễn của các trường phổ thông trong tổ chức HĐGDNGLL mà tác giả là các giáo viên, CBQL ở các trường phổ thông.