Chương 1 : Cơ sở lý luận về việc quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh trường trung học phổ thông Chuyên. Chương 2 : Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh trường trung học phổ thông Chuyên Khoa học Tự nhiên thuộc Trường đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội. Chương 3 : Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh Trường trung học phổ thông Chuyên Khoa học thuộc Trường đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HỌC SINH TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN 1.
Tổng quan nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Trong lịch sử quá trình phát triển của khoa học giáo dục đã có những nghiên cứu đề cập đến vấn đề giáo dục hình thành nhân cách ở nhiều mặt. Rabơle (1494-1553) là một trong những đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp và tư tưởng giáo dục thời kì Phục hưng. Ông đòi hỏi việc giáo dục phải bao hàm các nội dung: “trí dục, đạo đức, thể chất và thẩm mĩ và đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục như ngoài việc học ở lớp và ở nhà, còn có các buổi tham quan các xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày” [24,tr 39] Cơrúpxcaia (1869-1939) là nhà hoạt động chính trị xuất sắc của Đảng và Nhà nước Xô Viết vừa là một nhà tâm lí học, giáo dục học có những đóng góp kiệt xuất cả về lý luận lẫn thực tiễn.
Để đào tạo con người phát triển toàn diện, Cơrúpxcaia quan tâm tới tất cả mọi mặt giáo dục: Đức, trí, thể, mĩ, quân sự và giáo dục lao động, giáo dục kĩ thuật tổng hợp. Đặc biệt, bà coi trọng “giáo dục qua các hình thức hoạt động tập thể như tham quan du lịch, cắm trại, lao động hè ở các nông lâm trường kết hợp với sinh hoạt văn hoá nghệ thuật”.Makarenco, nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga Xô viết vào thập niên 20, 30. Ông đã vận dụng sáng tạo lý luận Mác xít vào thực tế để rút ra những kinh nghiệm làm phong phú cho lý luận giáo dục XHCN nói riêng và giáo dục nhân loại nói chung. Theo Makarenco, một trong những logic của quá trình sư phạm là: “quá trình tổ chức hợp lý hoạt động của học sinh tham gia vào cách mạng xã hội, lao động sản xuất, các hoạt động tập thể như vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, văn hoá 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghệ thuật” [28, tr 246] Vào những năm 60-70, đất nước Liên xô đang trên con đường xây dựng CNXH, việc giáo dục con người phát triển toàn diện được Đảng cộng sản và Nhà nước quan tâm.
Các nghiên cứu về lí luận giáo dục nói chung và HĐGD NGLL nói riêng được đẩy mạnh. Trong cuốn sách “Giáo dục học” tập 3, tác giả T.Ilina đã nêu: “Công tác giáo dục ngoại khoá bổ sung và làm sâu thêm công tác giáo dục nội khoá, trước tiên là phương tiện để phát hiện đầy đủ tài năng và năng lực của trẻ em, làm thức tỉnh hứng thú và thiên hướng của học sinh đối với một hoạt động nào đó; đó là một hình thức tổ chức giải trí của học sinh và là cơ sở để tổ chức việc thực tập về hành vi đạo đức, để xây dựng kinh nghiệm của hành vi này” [27, tr61] Các nghiên cứu của các nhà giáo dục trên đều nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục ngoại khoá. Để học sinh có thể phát triển toàn diện, các thầy cô giáo không phải chỉ cần quan tâm đến việc cung cấp tri thức trong các giờ học trên lớp mà còn phải coi trọng các hoạt động tập thể, vui chơi giải trí, văn nghệ, thể dục thể thao. Ở Việt Nam Nghị quyết 14/TƯ ngày 11/1/1979 của Bộ chính trị về cải cách giáo dục đã khẳng định: “Nội dung giáo dục ở trường phổ thông trung học mang tính chất toàn diện và kĩ thuật tổng hợp, nhưng có chú ý hơn đến việc phát huy sở trường và năng khiếu cá nhân…Ở trường phổ thông trung học, cần coi trọng giáo dục thẩm mĩ (âm nhạc, mĩ thuật…), giáo dục và rèn luyện thể chất, hoạt động văn hoá nghệ thuật, thể dục thể thao và luyện tập quân sự”.
Từ đây, đã có nhiều nghiên cứu xung quanh việc xác định khái niệm “hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp”, cũng như những nghiên cứu nhằm tổ chức có chất lượng HĐGD NGLL trong nhà trường. Hà Nhật Thăng, đã dự thảo chương trình khung “Tổ chức HĐGD NGLL ở trường THCS” vào năm 1998. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhóm nghiên cứu gồm GS. Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Đăng Thìn, Lê Thanh Sử, Nguyễn Thị Kỷ về HĐGD NGLL ở trường THCS, đã điểm qua về vị trí, nhiệm vụ của HĐGD NGLL, các hình thức và con đường chủ yếu thực hiện HĐGD NGLL ở trường THCS.
Đặc biệt đã giới thiệu quy trình chung của việc tổ chức HĐGD NGLL và một số hình thức hoạt động mẫu. Trong tài liệu bồi dưỡng giáo viên về HĐGD NGLL, nhóm tác giả Nguyễn Dục Quang, Trần Quốc Thành, Lê Thanh Sử đã nêu được mục tiêu, nội dung và phương pháp tổ chức HĐGD NGLL. Các công trình nghiên cứu trên đã đi sâu nghiên cứu cơ bản về HĐGD NGLL, nghiên cứu thực nghiệm, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng quy trình tổ chức và đổi mới nội dung phương pháp HĐGD NGLL. Nhiều luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Quản lý giáo dục đã nghiên cứu đề tài HĐGD NGLL ở trường THPT, THCS và tiểu học.
Các nghiên cứu này chủ yếu vào các đối tượng học sinh ở phạm vi các trường ở thành phố hoặc quận, huyện như: Lê Thị Hoài Thu với nghiên cứu “quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại các trường THPT huyện An Dương thành phố Hải Phòng”. Tô Trung Tuyền với nghiên cứu “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường THPT Hồng Bàng Thành phố Hải Phòng” Khuất Cao Bắc với nghiên cứu “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học phổ thông huyện Phúc Thọ thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay”. Tuy nhiên, hiện chưa có tác giả nào nghiên cứu về thực trạng, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất các biện pháp ở các trường THPT chuyên, đặc biệt là trường THPT chuyên trong trường Đại học. Đồng thời, chưa có nghiên cứu nào về HĐGD NGLL ở trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên thuộc trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội.
Xuất phát từ yêu cầu của giáo dục trong thời kỳ mới, các nhà trường trung học phổ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông cần quan tâm đẩy mạnh các hoạt động giáo dục bên cạnh hoạt động dạy và học. Tác giả rất tâm đắc và thấy được sự cần thiết về việc nghiên cứu cơ bản về thực trạng quản lý HĐGD NGLL ở trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên thuộc trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý HĐGD NGLL. Các khái niệm cơ bản của việc quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh trƣờng THPT chuyên 1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 1.
Quản lý Trong lịch sử loài người, mọi hoạt động của đời sống xã hội đều cần có quản lý. Quản lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển hệ thống xã hội ở tầm vĩ mô và vi mô. Có tập thể, tổ chức là có quản lý. Quản lý xuất hiện như một yếu tố cần thiết để phối hợp những nỗ lực cá nhân hướng tới mục tiêu chung.
Mác đã nói đến sự cần thiết của quản lý: “Bất kì lao động nào có tính xã hội và chung, trực tiếp được thực hiện với quy mô tương đối lớn đều ít nhiều cần đến quản lý … một người chơi vĩ cầm riêng rẽ thì tự điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng”. Vậy, quản lý là gì? Có nhiều quan điểm về quản lý: - Theo tác giả Trần Kiểm, “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài nước (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [16,tr8]. - Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra”. Những quan điểm trên có khác nhau, song có thể khái quát: Quản lý là tổ hợp các tác động có chủ đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý và 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đối tượng quản lý nhắm phát huy tiềm năng của các yếu tố, các mối quan hệ chức năng, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực và cơ hộicủa tổ chức/hệ thống… trên cơ sở đó đảm bảo cho tổ chức/ hệ thống hoạt động tốt, đạt được các mục tiêu đã đề ra với chất lượng hiệu quả tối ưu trong điều kiện cụ thể của đời sống xã hội.
- Quản lý là hoạt động có tính tổ chức, có định hướng theo những quy luật, những nguyên tắc và những phương pháp cụ thể. Nhưng khi vận dụng lý thuyết quản lý vào công việc cần được nghiên cứu trong sự kết hợp và tác động nhiều mặt của các yếu tố khác nhau, trong những điều kiện cụ thể của đời sống xã hội. Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục là một loại hình của quản lý xã hội.