Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY MÔN TIN HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái quát về môn tin học trong chương trình giáo dục phổ thông Môn Tin học là môn học mà việc dạy và học gắn liền với việc sử dụng máy tính điện tử, ngôn ngữ lập trình, cơ sở dữ liệu và các thiết bị truyền thông khác… Tin học là một ngành khoa học có mục tiêu phát triển và sử dụng máy tính điện tử để nghiên cứu cấu trúc, tính chất của thông tin, phương pháp thu thập, lưu trữ, tìm kiếm, biến đổi, truyền thông tin và ứng dụng vào các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội [10]. Vậy trong Tin học ta thấy có ba thành phần là: - Phần cứng (Hardware): là các bộ phận vật lý hữu hình của hệ thống máy tính; các thành phần cơ khí của nó như: Bo mạch chủ, bộ xử lý trung tâm (CPU), RAM, màn hình, chuột, nguồn…; và tất cả các thiết bị liên quan khác như: ổ đĩa mềm, ổ đĩa cứng, ổ đĩa CR-ROM, card đồ hoạ VGA, bộ tản nhiệt; dây dẫn mạng, dây kết nối… - Phần mềm (Software): là tất cả thông tin được xử lý bởi hệ thống máy tính, chương trình và dữ liệu.
Phần mềm có thể là những chương trình đơn lẻ như phần mềm tính toán, phần mềm vẽ, phần mềm soạn thảo văn bản… có thể là những phần mềm công cụ để tạo ra các sản phẩm và phần mềm khác như các bộ công cụ hỗ trợ lập trình Visual Studio, PyCharn… hay các phần mềm làm nền cho các phần mềm khác chạy trên nó như các Hệ điều hành (Windows,iOS, Android, Linux…). Phần mềm được lưu trữ và chạy bằng phần cứng, phần mềm và phần cứng có sự tương hỗ lẫn nhau: phần mềm muốn chạy được thì phải có phần cứng tương ứng với nó và ngược lại muốn khai thác được phần cứng thì phải có phần mềm tương ứng để điều khiển nó. Con người (Human): Con người đóng vai trò sản xuất, khai thác, sử dụng cả phần cứng và phần mềm. Môn Tin học ở trường THPT đóng một vai trò quan trọng trong việc trang bị những kiến thức cơ bản về CNTT và vai trò của CNTT trong xã hội hiện đại.
Đặc biệt là kỹ năng sử dụng máy tính và phương pháp dùng máy tính điện tử để giải quyết vấn đề trong việc học tập và trong cuộc sống. Môn Tin học còn có ý nghĩa to lớn trong việc phát triển trí tuệ, tư duy thuật toán cho học sinh, góp phần hình thành học vấn phổ thông cho học sinh. Bên cạnh đó, môn Tin học còn hỗ trợ cho hoạt động học tập của học sinh, góp phần làm tăng hiệu quả giáo dục. Tin học tạo ra môi trường thuận lợi cho học 8 sinh học tập suốt đời và học từ xa, làm cho việc trang bị kiến thức, kĩ năng và hình thành nhân cách cho học sinh không chỉ thực hiện trong khuôn khổ nhà trường mà còn có thể thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi.
Các kiến thức và kĩ năng trong môn Tin học có tốc độ phát triển (thay đổi) rất nhanh, do đó nó thường xuyên được cập nhật giúp cho học sinh có khả năng đáp ứng được những đòi hỏi mới nhất của xã hội. Hoạt động dạy học Hoạt động dạy học gồm có: hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò. Mỗi hoạt động đều có mục đích thực hiện, chức năng, nội dung và phương pháp riêng, nhưng mỗi hoạt động của thầy không phải là các hoạt động song song, độc lập mà nó gắn bó mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, bổ sung cho nhau do hai chủ thể thực hiện đó là thầy và trò; mục đích của các hoạt động này là nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học, những kỹ năng và kỹ xảo, hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng các phẩm chất nhân cách cho học sinh. Hoạt động dạy học là hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của học sinh, giúp học sinh tìm tòi khám phá tri thức, qua đó thực hiện có hiệu quả chức năng học của bản thân.
Hoạt động dạy học là hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người giáo viên đối với hoạt động nhận thức, lĩnh hội tri thức, cơ hội học tập của học sinh. + Hoạt động học Là hoạt động mà người học phải tự giác, tích cực, chủ động, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của bản thân nhằm thu nhận, xử lí và biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức của bản thân, qua đó người học thể hiện mình, biến đổi mình, tự làm phong phú những giá trị của mình. Tính tự giác nhận thức trong quá trình dạy học thể hiện ở chỗ người học nhận thức đầy đủ mục đích, yêu cầu của nhiệm vụ học tập, nỗ lực nắm vững tri thức trong việc lĩnh hội tri thức. Hoạt động học có hai chức năng thống nhất với nhau là: Lĩnh hội thông tin (thu nhận thông tin) và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh, xử lý (thông tin) của mình một cách tích cực, tự giác, chủ động.
Nội dung của hoạt động học bao gồm toàn bộ hệ thống khái niệm của môn học mà chương trình quy định, phương pháp đặc trưng của môn học, của khoa học đó với phương pháp nhận thức độc đáo, phương pháp chiếm lĩnh khoa học để biến kiến thức của nhân loại thành học vấn của bản thân. + Mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học 9 Từ hai hoạt động trên, ta thấy hoạt động dạy học do giáo viên làm chủ thể có hai chức năng chính là truyền đạt thông tin và điều khiển quá trình nhận thức, lĩnh hội tri thức cho học sinh; còn hoạt động học do học sinh làm chủ thể có hai chức năng chính là lĩnh hội thông tin và tự điều khiển quá trình nhận thức của mình. Sự tương tác của các chức năng này làm cho hoạt động dạy và hoạt động học có mối quan hệ tác động qua lại với nhau trong một hệ toàn vẹn, thống nhất và làm xuất hiện khái niệm dạy học: Dạy học là quá trình cộng tác giữa thầy và trò luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau để truyền đạt – điều khiển và lĩnh hội - tự điều khiển tri thức nhằm tạo cho người học khả năng phát triển trí tuệ, hoàn thiện nhân cách của bản thân. Quản lý, quản lý hoạt động dạy học 1.
Quản lý Quản lý là một khái niệm rất chung và mang tính tổng quát cho toàn xã hội; khái niệm quản lý được dùng cho cả các quá trình quản lý xã hội. Có nhiều khái niệm quản lý khác nhau nhưng các khái niệm đều thể hiện ở ba yếu tố chính:\ Một là: chủ thể quản lý: Đây là tác nhân tạo ra các tác động lên đối tượng được quản lý, tác nhân này có thể là cá nhân hay một tổ chức nào đó. Các tác động lên chủ thể có thể là các công cụ quản lý, hình thức quản lý và với các phương pháp quản lý khác nhau. Hai là: đối tượng quản lý: Đây là đối tượng nhận các tác động quản lý của chủ thể quản lý.
Ba là: mục tiêu của quản lý: Đây là đích tới của quá trình quản lý, tối tượng quản lý sẽ dùng các công cụ khác nhau để đạt được mục đích của quá trình quản lý. Vậy, “Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan” [16]. Quản lý hoạt động dạy học Hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm của nhà trường, là một trong những hoạt động giữ vai trò chủ đạo. Mặt khác, hoạt động dạy học còn là nền tảng cho tất cả các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường thực hiện theo.
Có thể nói rằng: dạy học là hoạt động giáo dục cơ bản nhất, có vị trí nền tảng và chức năng chủ đạo trong quá trình giáo dục ở nhà trường. 10 Quản lý hoạt động dạy học thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học ở các nhà trường (được tiến hành bởi giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường. Quản lý hoạt động dạy môn tin học Quản lý HĐDH chính là tổng thể các biện pháp tác động của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên và học sinh nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vốn có, tạo động lực đẩy mạnh quá trình dạy học nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường theo yêu cầu trong năm học. Quản lý HĐDH chính là sự tác động lên đội ngũ giáo viên, học sinh qua việc thực thi các chức năng quản lý kế hoạch, tổ chức chỉ đạo, kiểm tra, điều chỉnh nhằm thực hiện tốt nhất mục tiêu giáo dục.
Trong đó người thầy đóng vai trò hướng dẫn, dẫn dắt học sinh đi tìm chân lý. Người học chủ động tiếp cận chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng theo yêu cầu. Đặc biệt vai trò người học trên cơ sở hướng dẫn của người giáo viên biết tự xây dựng kế hoạch, tự kiểm tra đánh giá để đạt chuẩn với yêu cầu trong giáo dục. Mục tiêu quản lý dạy học: Đảm bảo thực hiện đầy đủ các mục tiêu, kế hoạch đào tạo và nội dung, chương trình giảng dạy theo đúng tiến độ, thời gian quy định; đảm bảo HĐDH đạt chất lượng cao Nội dung quản lý dạy học: Quản lý việc xây dựng và thực hiện mục tiêu dạy học (phát triển trí tuệ, giáo dục thái độ cho học sinh, việc chấp hành nội quy, quy chế về đào tạo, như điều lệ, quy chế.
Quản lý chất lượng dạy học. Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. Quản lý hoạt động ngoài lớp, ngoài nhà trường và quản lý điều phối các hoạt động của các tổ chức sư phạm trong nhà trường. Việc quản lý HĐDH phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc quản lý giáo dục nói chung và áp dụng những nguyên tắc đó vào quá trình dạy học ở phạm vi một nhà trường.