Tổng quan về giáo trình

Tài liệu Hướng dẫn Học tập Tin học Ứng dụng là tài liệu học tập lưu hành nội bộ do tập thể giảng viên Khoa Hệ thống Thông tin Quản lý, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh biên soạn và ban hành vào tháng 04/2019. Trong chương trình đào tạo bậc đại học, học phần Tin học ứng dụng giữ vị trí cầu nối quan trọng giữa kiến thức công nghệ thông tin cơ sở và các nghiệp vụ chuyên ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng và quản trị.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình hướng đến việc trang bị cho sinh viên năng lực thực hành chuyên sâu trên các phần mềm ứng dụng tiêu chuẩn gồm Microsoft Word 2013, Microsoft Excel 2013, Microsoft Project 2013 và IBM SPSS. Sau khi hoàn thành học phần, người học có khả năng:

  1. Soạn thảo và chuẩn hóa các văn bản học thuật dung lượng lớn (khóa luận, đồ án tốt nghiệp, báo cáo khoa học) đúng quy chuẩn định dạng quốc tế.
  2. Thiết lập các bảng tính phức tạp và xây dựng mô hình định lượng giải quyết các bài toán kinh tế - tài chính.
  3. Lập kế hoạch, theo dõi tiến độ và quản lý nguồn lực dự án.
  4. Mã hóa, làm sạch và xử lý tập dữ liệu khảo sát phục vụ nghiên cứu định lượng.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế gồm 4 phần và 5 chương, xây dựng dựa trên quan điểm tiếp cận theo phương thức khai thác công cụ phần mềm để giải quyết trực tiếp các bài toán thực tiễn. Điểm đặc sắc của tài liệu là tính liên ngành và tính thực hành cao: kết hợp giữa kỹ thuật tin học văn phòng nâng cao với lý thuyết tài chính doanh nghiệp, quy hoạch tối ưu và phương pháp nghiên cứu định lượng, kế thừa có chọn lọc các nội dung từ tài liệu giảng dạy năm 2016 của Khoa Hệ thống Thông tin Quản lý.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 4 phần và 5 chương với tiến trình đào tạo từ kỹ thuật nền tảng đến ứng dụng chuyên sâu:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|               TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN HỌC TẬP TIN HỌC ỨNG DỤNG (BUH)               |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
| PHẦN 1: TIN HỌC VĂN PHÒNG NÂNG CAO    | PHẦN 2: TIN HỌC ỨNG DỤNG TRONG        |
| - Chương 1: Kỹ thuật soạn thảo văn    |         KINH TẾ                       |
|   bản nâng cao (MS Word 2013)         | - Chương 3: Ứng dụng Excel để giải    |
| - Chương 2: Một số kỹ thuật bảng      |   quyết một số bài toán trong kinh tế |
|   tính nâng cao (MS Excel 2013)       |                                       |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
| PHẦN 3: TIN HỌC ỨNG DỤNG TRONG        | PHẦN 4: TIN HỌC ỨNG DỤNG TRONG        |
|         QUẢN LÝ                       |         PHÂN TÍCH DỮ LIỆU             |
| - Chương 4: Ứng dụng MS Project trong | - Chương 5: Ứng dụng SPSS trong phân  |
|   quản lý dự án                       |   tích dữ liệu cơ bản                 |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
  • Chương 1: Kỹ thuật soạn thảo văn bản nâng cao (MS Word 2013)
    • Kỹ thuật trình bày nâng cao: Thiết lập đánh số tự động (Numbering), danh sách đa cấp (Multilevel List) phục vụ đánh số chương mục khóa luận, áp dụng chủ đề (Themes, Theme Colors, Theme Fonts) và hệ thống định dạng kiểu (Styles).
    • Sử dụng đối tượng trong văn bản: Quản lý dấu trang (Bookmark), chèn siêu liên kết (Hyperlink) liên kết file, URL hoặc bookmark nội bộ; chèn công thức tính toán trong bảng với tham số vị trí (ABOVE, LEFT, BELOW, RIGHT); kỹ thuật chụp và biên tập ảnh chụp màn hình (Screenshot, Screen Clipping); khai thác khối nội dung tái sử dụng Quick Part (AutoText, Document Properties, Field với mã trường như StyleRef, Building Blocks Organizer).
    • Chức năng nâng cao: Tự động hóa mục lục (Table of Contents), danh mục hình ảnh và bảng biểu (Table of Figures/Captions); quản lý trích dẫn và tạo danh mục tài liệu tham khảo theo chuẩn học thuật (IEEE, APA, ISO, Chicago); công cụ trộn thư (Mail Merge, Mail Merge Wizard); tổ chức cấu trúc văn bản qua khung dàn ý (Outline View).
  • Chương 2: Một số kỹ thuật bảng tính nâng cao (MS Excel 2013)
    • Kỹ thuật lập bảng tính: Định dạng dữ liệu có điều kiện (Conditional Formatting: Highlight Cells Rules, Top/Bottom Rules, Data Bars, Color Scales, Icon Sets, quản lý luật bằng công thức logic và tùy chọn Stop If True); điền dữ liệu tự động (Fill Series, công cụ Flash Fill với phím tắt Ctrl + E); công thức mảng (CSE - Ctrl + Shift + Enter) và các phép toán ma trận (MDETERM tính định thức, MINVERSE tìm ma trận nghịch đảo, TRANSPOSE chuyển vị ma trận, MMULT nhân hai ma trận).
    • Quản lý dữ liệu: Lập bảng thống kê tổng nhóm với lệnh Subtotal đơn và Subtotal lồng nhau (Nested Subtotals); tổng hợp và trực quan hóa dữ liệu đa chiều bằng PivotTable và PivotChart (thiết lập trường tính toán Calculated Field, mục tính toán Calculated Item, hiển thị công thức List Formulas, thay đổi nguồn dữ liệu Change Data Source); kiểm soát dữ liệu nhập bằng Data Validation (Whole number, Decimal, List, Date, Time, Text length, Custom formula); hợp nhất dữ liệu với công cụ Consolidate; xây dựng các dạng biểu đồ chuyên biệt.
  • Chương 3: Ứng dụng Excel để giải quyết một số bài toán trong kinh tế
    • Mô hình hóa và giải quyết các bài toán kinh tế - tài chính: Bài toán tiền gửi và tiền vay trả góp (sử dụng các hàm tài chính tính giá trị dòng tiền, lập lịch trả nợ định kỳ); bài toán phân tích hiệu quả đầu tư dự án (tính toán các chỉ số hiện giá thuần NPV và tỷ suất sinh lời nội bộ IRR); bài toán tìm phương án sản xuất - kinh doanh tối ưu (mô hình hóa bài toán quy hoạch tuyến tính và sử dụng công cụ Solver); phân tích điểm hòa vốn (sử dụng công cụ Goal Seek và vẽ đồ thị hòa vốn); phân tích độ nhạy (Sensitivity Analysis) và phân tích tình huống (Scenario Manager); bài toán định giá cổ phiếu và định giá doanh nghiệp.
  • Chương 4: Ứng dụng MS Project trong quản lý dự án (MS Project 2013)
    • Tổng quan về quản lý dự án: Khái niệm dự án, tính phụ thuộc giữa các công việc (Finish-to-Start, Start-to-Start, Finish-to-Finish, Start-to-Finish), quy trình quản lý dự án và các công cụ quản trị tiến độ.
    • Khai thác MS Project 2013: Thuật ngữ chuyên ngành, cấu trúc giao diện, nhập danh mục công việc (WBS), thiết lập mối quan hệ phụ thuộc, phân bổ tài nguyên và theo dõi tiến độ thực hiện dự án.
  • Chương 5: Ứng dụng SPSS trong phân tích dữ liệu cơ bản
    • Quy trình phân tích dữ liệu khảo sát: Khái niệm dữ liệu, phân loại các thang đo đo lường (Nominal, Ordinal, Interval, Ratio), quy trình mã hóa số liệu (Coding) và nhập số liệu vào phần mềm.
    • Thao tác phân tích trên IBM SPSS: Kỹ thuật làm sạch dữ liệu (Data Cleaning), thống kê mô tả và trình bày dữ liệu, phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA), kiểm tra các giả định của mô hình phân tích hồi quy tuyến tính.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình củng cố và tích hợp nhiều hệ thống lý thuyết nền tảng:

  • Lý thuyết văn bản học thuật: Chuẩn mực cấu trúc tài liệu khoa học, hệ thống phân cấp đề mục, quy chuẩn trích dẫn nguồn học thuật quốc tế.
  • Đại số tuyến tính ứng dụng: Ứng dụng ma trận và định thức trong việc giải các hệ phương trình cân bằng kinh tế vĩ mô và vi mô trên máy tính.
  • Lý thuyết tài chính và thẩm định dự án: Nguyên lý giá trị thời gian của tiền tệ, mô hình dòng tiền chiết khấu (DCF), tiêu chuẩn đánh giá dự án vốn (NPV, IRR), cấu trúc chi phí - sản lượng - lợi nhuận (CVP).
  • Lý thuyết tối ưu hóa và nghiên cứu tác nghiệp: Phương pháp quy hoạch toán học nhằm tối đa hóa lợi nhuận hoặc tối thiểu hóa chi phí trong điều kiện ràng buộc tài nguyên.
  • Lý thuyết quản trị dự án hiện đại: Phương pháp phân rã công việc (WBS) và kỹ thuật lập sơ đồ mạng tiến độ.
  • Phương pháp nghiên cứu định lượng: Lý thuyết chọn mẫu, cấu trúc thang đo Likert và các kiểm định thống kê suy diễn.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Khai thác chuyên sâu các tính năng nâng cao của bộ công cụ văn phòng Microsoft Office 2013 (Word, Excel, Project) và phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS.
  • Kỹ năng phân tích và mô hình hóa (Analytical skills): Khả năng chuyển đổi bài toán kinh tế thực tế thành mô hình toán học trên bảng tính; thiết lập hàm mục tiêu, biến quyết định và hệ thống ràng buộc kỹ thuật.
  • Kỹ năng thực thi nghiệp vụ (Practical competencies): Lập kế hoạch tài chính vay vốn ngân hàng, thẩm định hiệu quả dự án đầu tư, lập bảng theo dõi tiến độ dự án và xử lý dữ liệu khảo sát thị trường phục vụ báo cáo phân tích.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm tiếp cận theo vấn đề và định hướng ứng dụng thực hành (Problem-Based & Practice-Oriented Learning). Quy trình truyền tải kiến thức trong từng chương mục tuân thủ cấu trúc 4 bước nhất quán:

[1. Tóm lược lý thuyết & Khái niệm] 
   --> [2. Quy trình thao tác (Step-by-step)] 
   --> [3. Ví dụ minh họa thực tế] 
   --> [4. Bài tập tình huống độc lập]
  1. Tóm lược lý thuyết và khái niệm cơ bản: Trình bày ngắn gọn cơ sở toán học hoặc bản chất nghiệp vụ của công cụ phần mềm.
  2. Hướng dẫn quy trình thao tác chi tiết (Step-by-step): Liệt kê tường minh từng bước thực hiện trên giao diện phần mềm kèm đường dẫn thẻ lệnh (Ribbon Tab), nhóm lệnh và hộp thoại thiết lập.
  3. Ví dụ minh họa gắn với dữ liệu kinh tế: Cung cấp bộ dữ liệu mẫu giả định (ví dụ: bảng doanh số bán hàng tháng 1 và tháng 2 của nhân viên, bảng danh mục hàng hóa, bảng tính lịch trả nợ vay mua tài sản, dữ liệu khảo sát).
  4. Hệ thống câu hỏi ôn tập và bài tập thực hành độc lập: Cuối mỗi chương đều có phần bài tập tổng hợp đòi hỏi người học vận dụng liên hoàn các kỹ thuật đã học.

Phương pháp đánh giá và tự học:

  • Giảng viên sử dụng giáo trình để xây dựng đề cương bài giảng thực hành tại phòng máy tính, đánh giá kết quả học tập qua các bài kiểm tra thực hành kỹ năng giải quyết tình huống trên máy.
  • Sinh viên sử dụng giáo trình như tài liệu tự học có hướng dẫn: tự thực hiện lại các thao tác mẫu theo ảnh chụp minh họa giao diện, tự phát hiện và xử lý các thông báo lỗi phần mềm (như các mã lỗi thường gặp trong Solver hay lỗi tính toán ma trận #VALUE!, #NUM!).

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tính kế thừa và cập nhật học thuật: Giáo trình kế thừa chọn lọc các nội dung cốt lõi về ứng dụng Excel trong giải quyết bài toán kinh tế từ tài liệu tham khảo Tin học ứng dụng năm 2016 của Nhóm tác giả Khoa Hệ thống Thông tin Quản lý, đồng thời mở rộng cấu trúc thêm các phần mềm chuyên ngành như MS Project 2013 và IBM SPSS.
  • Tích hợp các tính năng tự động hóa thế hệ mới: Tài liệu cập nhật các chức năng xử lý dữ liệu nhanh trong phiên bản phần mềm 2013, tiêu biểu như công cụ nhận diện mẫu tách ghép chuỗi tự động Flash Fill (Ctrl + E), hệ thống định dạng trực quan Data Bars/Color Scales/Icon Sets, và các kỹ thuật xử lý công thức mảng ma trận.
  • Gắn kết trực tiếp với nghiệp vụ khối ngành Kinh tế - Quản trị: Các bài toán được lựa chọn trong giáo trình phản ánh chính xác các nghiệp vụ phát sinh trong hoạt động của ngân hàng thương mại và doanh nghiệp (tính lãi tiền gửi, tiền vay trả góp, tính NPV/IRR dự án, phân tích điểm hòa vốn, định giá cổ phiếu, định giá doanh nghiệp).

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học khối ngành Kinh tế - Quản trị - Quản lý: Tài liệu phục vụ trực tiếp cho sinh viên từ năm thứ hai trở đi thuộc các chuyên ngành đào tạo tại Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM và các trường đại học khối kinh tế, bao gồm:
    • Hệ thống thông tin quản lý
    • Tài chính - Ngân hàng
    • Quản trị kinh doanh
    • Kinh tế quốc tế
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành học phần Tin học đại cương (nắm vững thao tác cơ bản trên hệ điều hành Windows, MS Word và MS Excel căn bản), đồng thời có kiến thức nền tảng về Toán cao cấp (đại số ma trận), Lý thuyết xác suất thống kê và Tài chính doanh nghiệp căn bản.
  • Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy học phần Tin học ứng dụng hoặc tài liệu tham khảo chuẩn mực để hướng dẫn sinh viên thực hiện đồ án môn học, báo cáo thực tập tốt nghiệp và khóa luận tốt nghiệp đại học.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên đại học khối ngành kinh tế, quản trị và quản lý (Hệ thống thông tin quản lý, Quản trị kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế), đồng thời phù hợp cho nhân sự văn phòng cần nâng cao kỹ năng xử lý dữ liệu bảng tính và quản lý dự án.

2. Cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần có kỹ năng tin học văn phòng căn bản, hiểu biết cơ bản về toán ma trận (đại số tuyến tính), nắm được các khái niệm tài chính doanh nghiệp cơ bản (lãi suất, dòng tiền chiết khấu) và nguyên lý thống kê mô tả.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu tin học văn phòng thông thường?

Tài liệu không dừng lại ở mức độ thao tác công cụ đơn thuần mà định hướng ứng dụng trực tiếp vào việc giải quyết các mô hình định lượng kinh tế, phân tích tài chính dự án, quản trị tiến độ theo WBS trên MS Project và kiểm định mô hình định lượng trên SPSS.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?

Người học nên kết hợp đọc hiểu nguyên lý bài toán, trực tiếp thao tác lại các bước hướng dẫn mẫu trên phần mềm tương ứng (MS Word 2013, MS Excel 2013, MS Project 2013, SPSS), sau đó hoàn thành độc lập các bài tập thực hành tổng hợp ở cuối mỗi chương.

5. Giáo trình có đề cập đến các chuẩn trích dẫn khoa học nào?

Chương 1 của giáo trình hướng dẫn chi tiết quy trình quản lý nguồn tài liệu tham khảo và xuất danh mục trích dẫn tự động theo các chuẩn quốc tế phổ biến gồm APA, IEEE, ISO và Chicago.

Kết luận

Tài liệu Hướng dẫn Học tập Tin học Ứng dụng của Khoa Hệ thống Thông tin Quản lý, Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM cung cấp hệ thống kiến thức và kỹ năng thực hành tin học chuyên sâu, phục vụ đắc lực cho hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học và tác nghiệp chuyên môn trong lĩnh vực kinh tế - quản trị.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học gồm 4 giai đoạn tuần tự:

[Giai đoạn 1: Chuẩn hóa kỹ thuật văn bản & bảng tính nâng cao (Chương 1, 2)]
  --> [Giai đoạn 2: Ứng dụng mô hình hóa bài toán kinh tế - tài chính (Chương 3)]
  --> [Giai đoạn 3: Thực hành quản trị tiến độ dự án trên MS Project (Chương 4)]
  --> [Giai đoạn 4: Phân tích và xử lý dữ liệu nghiên cứu trên SPSS (Chương 5)]

Mọi thông tin trao đổi chuyên môn và đóng góp ý kiến về nội dung học thuật được tiếp nhận qua Khoa Hệ thống Thông tin Quản lý, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (Email liên hệ: khoahtttql@buh.edu.vn).