phần mở đầu, kết luận, các phụ lục, biểu bảng, đề tài luận văn đƣợc chia thành 4 chƣơng. Chƣơng 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƢ TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TỈNH HÀ TĨNH Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƢ TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC Chƣơng 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƢ TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC Ở TỈNH HÀ TĨNH GIAI ĐOẠN 2010-2015 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƢ TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC Ở TỈNH HÀ TĨNH” 8 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƢ TỪ NGUỒNVỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 2. Những vấn đề lý luận chung về đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước 2. Khái niệm, phân loại về đầu tư Theo cách hiểu chung nhất, đầu tƣ là hoạt động bỏ vốn vào các lĩnh vực kinh tế xã hội để mong thu đƣợc lợi ích dƣới các hình thức khác nhau trong tƣơng lai.
Đầu tƣ hay hoạt động đầu tƣ là việc huy động các nguồn lực hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tƣơng lai. Nguồn lực bỏ ra đó có thể là tiền, tài nguyên thiên nhiên, sức lao động, tài sản vật chất khác. Những kết quả đó có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính (tiền vốn), tài sản vật chất (nhà máy, đƣờng giao thông…), tài sản trí tuệ (trình độ văn hoá, chuyên môn, khoa học kỹ thuật…) và nguồn nhân lực. Có nhiều cách phân loại đầu tƣ, nhƣng xuất phát từ bản chất và phạm vi lợi ích do đầu tƣ đem lại, ngƣời ta phân chia ra thành:” - Đầu tƣ tài chính: là loại đầu tƣ trong đó ngƣời ta bỏ tiền ra cho vay hoặc mua chứng chỉ có giá để hƣởng lãi suất định trƣớc (gửi tiết kiệm, mua trái phiếu Chính phủ) hoặc lãi suất tuỳ thuộc vào kết quả hoạt động kinh doanh của công ty phát hành (mua cổ phiếu, trái phiếu công ty).
-“Đầu tƣ thƣơng mại: là loại đầu tƣ trong đó ngƣời có tiền bỏ tiền ra để mua hàng hoá và sau đó bán với giá cao hơn nhằm thu lại lợi nhuận do chênh lệch giá khi mua và khi bán. - Đầu tƣ tài sản vật chất và nguồn nhân lực: là loại đầu tƣ trong đó ngƣời có tiền bỏ tiền ra để tiến hành các hoạt động nhằm trực tiếp tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh hoặc hoạt động xã hội khác. - Đầu tƣ xây dựng cơ bản: là hoạt động đầu tƣ để tạo ra các tài sản cố định (TSCĐ) đƣa vào hoạt động trong các lĩnh vực KT - XH khác nhau.“Trong hoạt động đầu tƣ, các nhà đầu tƣ phải quan tâm đến các yếu tố: sức lao động, tƣ liệu lao động, đối tƣợng lao động. Khác với đối tƣợng lao động (nguyên vật liệu, sản phẩm 9 dở dang, bán thành phẩm…) các tƣ liệu lao động (nhƣ máy móc thiết bị, nhà xƣởng, phƣơng tiện vận tải…) là những phƣơng tiện vật chất mà con ngƣời sử dụng để tác động vào đối tƣợng lao động, biến đổi nó thành mục đích của mình.“Xét về mặt tổng thể thì không một hoạt động đầu tƣ nào mà không cần phải có các TSCĐ, nó bao gồm toàn bộ cơ sở kỹ thuật đủ tiêu chuẩn theo quy định của Nhà nƣớc và có thể đƣợc điều chỉnh cho phù hợp với giá cả từng thời kỳ.
Đặc điểm, phân loại đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Khái niệm đầu tƣ từ nguồn vốn NSNN: là đầu tƣ từ nguồn vốn có nguồn gốc từ ngân sách, nhằm phục vụ cho lợi ích xã hội ở phạm vi vùng hay quốc gia, luôn gắn liền với nhà nƣớc và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị xã hội mà nhà nƣớc thực hiện. Các khoản đầu tƣ từ NSNN do chính quyền trung ƣơng và địa phƣơng thực hiện theo những quy định về phân cấp quản lý NSNN. Đặc điểm nguồn vốn từ NSNN: Thứ nhất, do lấy nguồn từ NSNN nên vốn đầu tƣ từ NSNN đòi hỏi phải tuân thủ kỷ luật tài chính rất nghiêm ngặt và phải theo sát mục tiêu cân đối NSNN. Thứ hai,vốn đầu tƣ từ NSNN là nhằm phục vụ cho lợi ích xã hội ở phạm vi vùng hay quốc gia vì nguồn vốn này là tài sản của dân mà nhà nƣớc là ngƣời đại diện.
Thứ ba,vốn đầu tƣ từ NSNN luôn gắn liền với nhà nƣớc và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị xã hội mà nhà nƣớc thực hiện. Các khoản đầu tƣ từ NSNN do chính quyền trung ƣơng và địa phƣơng thực hiện theo những quy định về phân cấp quản lý NSNN. Thứ tư,vốn đầu tƣ từ NSNN thƣờng mang tính không hoàn trả hay hoàn trả không trực tiếp. Vì vậy, đầu tƣ từ nguồn vốn nhà nƣớc đƣợc phân loại theo một số tiêu chí khác nhau: Nếu theo tiêu chí lĩnh vực đầu tƣ: - Đầu tƣ cho lĩnh vực kinh tế (đầu tƣ cơ sở hạ tầng kinh tế nhƣ giao thông, thuỷ lợi.) 10 - Đầu tƣ cho lĩnh vực xã hội (đầu tƣ hạ tầng cơ sở xã hội nhƣ trƣờng học, bệnh viện, nhà văn hoá.) Nếu theo tiêu chí phân cấp đầu tƣ, thì đầu tƣ từ vốn NSNN đƣợc chia thành: đầu tƣ từ vốn NSTW, đầu tƣ từ vốn NSĐP (bao gồm ngân sách cấp tỉnh, ngân sách cấp huyện và ngân sách cấp xã).
Qua đó có thể thấy, nguồn vốn từ NSNN là tài sản của dân, nhằm phục vụ cho lợi ích xã hội nên việc quản lý đầu tƣ từ nguồn vốn nhà nƣớc sẽ gặp rất nhiều khó khăn, cần có sự thống nhất và phối hợp chặt chẽ giữa Trung ƣơng và địa phƣơng. Riêng chính quyền địa phƣơng, phải xây dựng các quy hoạch, kế hoạch phù hợp với phát triển kinh tế xã hội của địa phƣơng; xây dựng phƣơng án bố trí vốn, sử dụng vốn đúng với nhu cầu của từng dự án để tránh đầu tƣ không hiệu quả, gây ra thất thoát lãng phí vốn, gây mất niềm tin ở nhân dân vào chính quyền địa phƣơng nói riêng và sự chỉ đạo của nhà nƣớc nói chung. Vai trò đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Đầu tƣ từ nguồn vốn NSNN có vai trò rất lớn đối với nền kinh tế. Cụ thể nhƣ sau: - Là công cụ điều điều tiết nền kinh tế, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô Đầu tƣ từ NSNN tạo nền tảng cho kinh tế phát triển, đồng thời thúc đẩy và dẫn dắt đầu tƣ đối với các thành phần kinh tế khác.
Chi đầu tƣ từ NSNN là công cụ kinh tế quan trọng để Nhà nƣớc trực tiếp tác động đến các quá trình KT-XH, điều tiết vĩ mô, thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế, giữ vững vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nƣớc.” Việc đầu tƣ từ nguồn vốn NSNN vào cơ sở hạ tầng sẽ tạo môi trƣờng tiềm năng để thu hút các nguồn lực trong và ngoài nƣớc đầu tƣ vào tất cả các lĩnh vực KT-XH, thúc đẩy xã hội hoá đầu tƣ, thực hiện CNH, HĐH đất nƣớc. Nếu đầu tƣ từ nguồn vốn này một cách hiệu quả sẽ tạo ra một lƣợng sản phẩm lớn cho xã hội, ngƣợc lại, nếu sử dụng kém hiệu quả sẽ nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, gây sức ép đối với nền kinh tế. - Góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu của nền kinh tế Một trong những đối tƣợng đầu tƣ của vốn đầu tƣ từ NSNN là đầu tƣ vào các lĩnh vực kết cấu hạ tầng kinh tế của toàn bộ nền kinh tế. Đây là đặc điểm riêng có 11 của nguồn vốn NSNN mà các nguồn vốn đầu tƣ khác không có đƣợc.
Bất kì ngành kinh tế nào, muốn phát triển đƣợc, trƣớc hết phải dựa vào vốn đầu tƣ, nhất là những khoản đầu tƣ cho cơ sở hạ tầng làm cơ sở, nền tảng cho sự phát triển. Ví dụ lĩnh vực nông nghiệp muốn phát triển đƣợc Nhà nƣớc cần phải đầu tƣ hệ thống kênh mƣơng, các công trình thuỷ lợi, đầu tƣ vào nghiên cứu giống mới, áp dụng khoa học kỹ thuật,. Đối với lĩnh vực công nghiệp, cần xây dựng cơ sở hạ tầng các khu công nghiệp, xây dựng hệ thống giao thông tới các vùng có tiềm năng phát triển công nghiệp, đầu tƣ có tính chất ƣu đãi và hỗ trợ đối với các ngành nghề cần khuyến khích và thu hút đầu tƣ. Nhƣ vậy, việc đầu tƣ vào hệ thống kết cấu hạ tầng của từng ngành và từng lĩnh vực tạo nên môi trƣờng thông thoáng để dẫn dắt sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.
- Là nguồn lực cơ bản để thực hiện XĐGN, thực hiện công bằng xã hội Do tính chất đặc thù của đối tƣợng đầu tƣ, nên chỉ có nhà nƣớc, với chức năng của mình mới thực hiện việc đầu tƣ cho XĐGN. Ở nƣớc ta, hằng năm các hoạt động đầu tƣ từ nguồn vốn NSNN cho công tác XĐGN là rất lớn, Nhà nƣớc đã có những chƣơng trình lớn để đầu tƣ cho XĐGN nhƣ Chƣơng trình 134, chƣơng trình 135, và nhiều chƣơng trình, dự án đầu tƣ khác cũng có nội dung đầu tƣ lồng ghép liên quan đến XĐGN. Đối với các địa phƣơng có tỉ lệ hộ nghèo cao, Nhà nƣớc rất quan tâm và hỗ trợ đầu tƣ dành cho XĐGN nhƣ đầu tƣ xây dựng nông thôn mới; các dự án điện, đƣờng, trƣờng, trạm…làm thay đổi bộ mặt nông thôn, đem lại cho ngƣời nghèo những điều kiện phát triển sản xuất cùng nhiều cơ hội phát triển khác. - Tác động lan tỏa tới các ngành, lĩnh vực khác Đầu tƣ từ nguồn vốn NSNN thƣờng vào các lĩnh vực khoa học công nghệ, y tế, giáo dục, văn hoá xã hội,.
đều là những dự án đầu tƣ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của một quốc gia. Đó là những dự án đầu tƣ cho con ngƣời nhằm tăng cƣờng năng lực sản xuất trong tƣơng lai của nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Đầu tƣ cho khoa học công nghệ tạo ra động lực cho sự phát triển và là lĩnh vực đầu tƣ then chốt trong sự nghiệp CNH, HĐH ở nƣớc ta hiện nay. Nội dung quản lý hoạt động đầu tƣ từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc 2.
Khái niệm quản lý đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Quản lýđầu tƣtừ NSNN là hoạt động tác động của chủ thể quản lý (Nhà nƣớc) lên các đối tƣợng quản lý (vốn đầu tƣ, chủ trƣơng và kế hoạch đầu tƣ, phân bổ và sử dụng vốn đầu tƣ, quản lý quá trình sử dụng vốn đầu tƣ) trong điều kiện biến động của môi trƣờng để nhằm đạt đƣợc các mục tiêu nhất định.