Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đấu thầu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động đấu thầu tại Tổng cục Phòng chống thiên tai – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Chương 3: Giải pháp tăng cường quản lý hoạt động đấu thầu tại Tổng cục Phòng chống thiên tai – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU 1.
Những vấn đề chung về đấu thầu 1. Khái niệm, vai trò và đặc điểm của đấu thầu 1. Khái niệm đấu thầu Đấu thầu là một hình thức kinh doanh dựa vào tính chất cạnh tranh công khai của thị trường, không có cạnh tranh thì không có đấu thầu và cũng không cần đến đấu thầu. Đấu thầu là quá trình gồm nhiều bước khác nhau do chủ đầu tư, bên mời thầu thực hiện nhằm để lựa chọn được một nhà thầu đáp ứng tốt nhất và phù hợp nhất với các yêu cầu của mình từ rất nhiều các nhà thầu tham gia dự thầu.
Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nội dung của khái niệm đấu thầu ngày càng rõ ràng, đầy đủ hơn, xác định rõ hơn nội hàm của khái niệm đấu thầu, đồng thời xác định phạm vi áp dụng đấu thầu (cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp) và đặc biệt có sự mở rộng đối tượng áp dụng đấu thầu đối với công tác lựa chọn nhà đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Đấu thầu là phương thức giao dịch đặc biệt, theo đó người muốn xây dựng một công trình (người gọi thầu) công bố trước các yêu cầu và điều kiện xây dựng công trình để người nhận xây dựng công trình (người dự thầu) công bố giá mà mình muốn nhận. Người gọi thầu sẽ lựa chọn người chủ thầu nào phù hợp với điều kiện của mình và có giá thấp hơn”. Theo Từ điển Tiếng Việt: “Đấu thầu được hiểu là đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng”.
Theo Wikipedia: “Đấu thầu là một quá trình chủ đầu tư lựa chọn được một nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của mình theo quy định của luật pháp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Trong nền kinh tế thị trường, người mua tổ chức đấu thầu để người bán (các nhà thầu) cạnh tranh nhau. Mục tiêu của người mua là có được hàng hóa và dịch vụ thỏa mãn các yêu cầu của mình về kỹ thuật, chất lượng và chi phí thấp nhất. Mục đích của nhà thầu là giành được quyền cung cấp hàng hóa dịch vụ đó với giá đủ bù đắp các chi phí đầu vào và đảm bảo mức lợi nhuận cao nhất có thể”.
Theo quy định tại khoản 12 Điều 4 Luật đấu thầu 2013 của Quốc hội Việt Nam: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để kí kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để kí kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. Như vậy, nội hàm cơ bản của khái niệm đấu thầu được ghi nhận là một quá trình chặt chẽ gồm các bước khác nhau từ công tác chuẩn bị, tổ chức thực hiện cho đến giai đoạn kết thúc, được quy định bằng pháp luật do bên mời thầu thực hiện, thông qua đó lựa chọn được nhà thầu đáp ứng tốt nhất các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện yêu cầu của bên mời thầu về gói thầu, dự án. Nói một cách đơn giản, chúng ta có thể hiểu đấu thầu chính là quá trình bên mời thầu lựa chọn nhà thầu (hoặc nhà đầu tư) đáp ứng các yêu cầu của mình. Vai trò của đấu thầu Đấu thầu là một hình thức cạnh tranh văn minh trong nền kinh tế thị trường phát triển nhằm lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu kinh tế kỹ thuật của chủ đầu tư.
Vai trò của đấu thầu được thể hiện bởi những lợi ích mà nó đem lại cho Bên mời thầu, nhà thầu và nền kinh tế - xã hội, cụ thể: Thứ nhất, vai trò với bên mời thầu: Việc tổ chức đấu thầu mang lại hiệu quả vô cùng to lớn cho bên mời thầu, thực hiện có hiệu quả về yêu cầu chất lượng của từng hoạt động, tiết kiệm nguồn ngân sách nhà nước. Thông qua LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 việc đấu thầu giúp Bên mời thầu tăng cường quản lý nguồn ngân sách, giảm thiểu tối đa việc lãng phí thất thoát. Đấu thầu chính là công cụ hiệu quả nhất để Bên mời thầu có thể lựa chọn được nhà thầu tốt nhất đáp ứng được mọi yêu cầu của mình từ năng lực, kỹ thuật với chi phí thấp nhất. Thứ hai, vai trò đối với nhà thầu: Tham gia đấu thầu giúp cho nhà thầu ngày các hoàn thiện hơn ở các phương diện như năng lực, kinh nghiệm, uy tín để đáp ứng yêu cầu của Bên mời thầu, tiến tới mục tiêu thắng thầu.
Khi việc đấu thầu được diễn ra bắt buộc các nhà thầu phải cạnh tranh nhau trên thương trường, các nhà thầu phải phát huy tối đa được tính chủ động trong việc tìm kiếm các cơ hội tham dự đấu thầu và kí kết hợp đồng, tạo cơ hội việc làm cho người lao động và phát triển sản xuất. Đấu thầu là cơ hội để nhà thầu có thể nâng cao năng lực của mình, nâng cao công nghệ kỹ thuật từ đó nâng cao năng lực của nhà thầu trong việc tham gia các hoạt động đấu thầu. Thứ ba, vai trò đối với nền kinh tế - xã hội: Hoạt động đấu thầu giúp nâng cao hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về đầu tư, hạn chế tình trạng thất thoát, lãng phí vốn đầu tư do hoạt động đấu thầu là công khai và minh bạch. Bên cạnh đó, đấu thầu thúc đẩy tiến trình đổi mới nền kinh tế thông qua cạnh tranh bình đẳng và lành mạnh giữa các doanh nghiệp trên thị trường.
Nền kinh tế được dân chủ hóa, năng động và sáng tạo phát triển mạnh mẽ hơn. Hoạt động đấu thầu cũng tạo động lực phát triển thông qua sự bình đẳng, hiệu quả các hoạt động mua sắm. Đồng thời, đấu thầu làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội nhờ thực hiện mua sắm theo đúng quy định của pháp luật. Đặc điểm của đấu thầu Thứ nhất đấu thầu là một hoạt động mua bán tuy nhiên đây là một hoạt động mua bán đặc biệt, vì khi đó người mua (hay còn gọi là bên mời thầu) có quyền lựa chọn cho mình người bán (hay còn được gọi là nhà thầu) tốt nhất một cách công khai và theo một quy trình nhất định và theo các yêu cầu về LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật được đưa ra trong hồ sơ mời thầu.
Đồng thời, bên mua có quyền lựa chọn bên bán với quy mô lớn. Thứ hai, đấu thầu mang tính cạnh tranh gay gắt, do vậy mà hoạt động này chỉ có trong nền kinh tế thị trường khi xã hội đã phát triển đến một mức tương đối ổn định. Lúc này người ta phải cạnh tranh với nhau để giành khách hàng là những người mua, còn khách hàng được tuỳ ý lựa chọn người bán phù hợp với yêu cầu và chủng loại hàng hoá, dịch vụ mà mình cần mua. Trong hoạt động đấu thầu, hàng hóa mua bán thường có giá trị lớn, số lượng nhiều hoặc có yêu cầu khắt khe về kỹ thuật.
Hơn nữa, có nhiều mức giá khác nhau mà các bên tham gia phải phân biệt được: Giá gói thầu/giá mua/giá theo ngân sách/giá trần, Giá trúng thầu/giá cuối cùng/giá ký hợp đồng chính thức. Thứ ba, đấu thầu là một hoạt động mang tính chất hệ thống bao gồm nhiều bước khác nhau do chủ đầu tư, bên mời thầu thực hiện nhằm để lựa chọn được một nhà thầu đáp ứng tốt nhất và phù hợp nhất với các yêu cầu của mình từ rất nhiều các nhà thầu tham gia dự thầu. Các bước thực hiện khi tiến hành lựa chọn nhà thầu phải đồng nhất với nhau từ khâu lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, tổ chức thực hiện và ký kết hợp đồng với nhà thầu. Việc thực hiện lựa chọn nhà thầu phải tuân thủ theo các quy định của pháp luật nhằm đảm bảo mục tiêu cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Phân loại các hoạt động đấu thầu Đấu thầu là một hoạt động có quy trình phức tạp và đòi hỏi yêu cầu tuân thủ chặt chẽ các quy định của Luật đấu thầu và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Do đó, để nâng cao hiệu quả trong việc quản lý và tổ chức thực hiện hoạt động đấu thầu ta có thể phân loại hoạt động đấu thầu theo nhiều cách khác nhau phụ thuộc hình thức lựa chọn nhà thầu, tính chất các gói thầu hay phạm vi và cách thức triển khai của từng hoạt động khi tiến hành lựa chọn nhà thầu. Hoạt động đấu thầu có thể được phân loại theo các cách cụ thể như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại theo hình thức lựa chọn nhà thầu Thứ nhất, đấu thầu rộng rãi: Đấu thầu rộng rãi là hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư không giới hạn bị giới hạn bởi số lượng.
Đây là hình thức áp dụng với toàn bộ các gói thầu, dự án thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật đấu thầu. Tùy theo tính chất, hạn mức, phạm vi của gói thầu mà việc đấu thầu rộng rãi sẽ thực hiện theo phương thức 1 giai đoạn 1 túi hồ sơ hoặc phương thức 1 giai đoạn 2 túi hồ sơ và được thực hiện theo hình thức đấu thầu qua mạng hay đấu thầu trực tiếp, tổ chức trên phạm vi trong nước hay đấu thầu quốc tế. Đấu thầu rộng rãi được xem là một phương án hiệu quả cao nhất khi nâng cao được tính cạnh tranh cho các nhà thầu giúp Bên mời thầu có thể lựa chọn được nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu của về kỹ thuật, chất lượng và chi phí thấp nhất.