Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trên toàn thế giới, các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội và các yếu tố khác đang thúc đẩy ngành giáo dục có những thay đổi trong cách thức đánh giá kết quả học tập của người học, để đảm bảo rằng, người học sau khi tốt nghiệp có được các kỹ năng và năng lực cần có trong thế kỷ 21. Như vậy, hoạt động đánh giá đang được quan tâm và có những nghiên cứu nhằm thúc đẩy lĩnh vực đánh giá. Sau đây, tác giả luận văn trình bày những nghiên cứu liên quan hiện đã và đang được nghiên cứu trong và ngoài nước.
Các nghiên cứu nước ngoài Tại Mỹ, dẫn theo nghiên cứu của Shani (D. Carter (2015), Năm 1988, chính phủ liên bang Hoa Kỳ, thông qua Bộ Giáo dục Hoa Kỳ (DOED), bắt đầu ủng hộ đánh giá kết quả học tập sau trung học của học sinh bằng cách yêu cầu các tổ chức kiểm định khu vực thu thập thông tin về mục tiêu học tập và kết quả đánh giá từ các trường đại học. Luật liên bang cũng bắt đầu yêu cầu đánh giá ở cấp tiểu học và trung học (tức là Đạo luật Không trẻ em bị bỏ lại phía sau), điều này cũng khiến các tổ chức sau trung học tăng cường thực hành đánh giá kết quả của họ, (Hickok, 2009; Smith, Szelest & Downey, 2004). Vương quốc Anh: Ở Wales, đánh giá thường được thực hiện trên các bài tập viết của học sinh và đã được sử dụng để kết thúc bằng cách phân phối các tiêu chí và kết quả chấm điểm cho học sinh và cho các em sử dụng kết quả để cải thiện việc học (Case, 2007).
Nhiều người đánh giá công việc của học sinh, chia sẻ kết quả học tập và tiêu chí chấm điểm với học sinh nhờ đó tác động tích cực đến hiệu suất của họ. Ở Nhật Bản, các phương pháp được sử dụng để tiến hành đánh giá kết quả là trực tiếp và gián tiếp. Bởi vì, trong lịch sử, tự kiểm tra tập trung vào các nhiệm vụ thay vì cải tiến chương trình giảng dạy, hầu hết các phương pháp đánh giá được sử dụng là gián tiếp và kết quả đánh giá không được sử dụng thường xuyên để cải thiện các chương trình. Đánh giá là một khoa học luôn luôn gắn liền với hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục, nhiều nước trên thế giới đều rất quan tâm đến khoa học đánh giá trong giáo dục, dạy học.
Có nhiều quan niệm khác nhau về đánh giá. Nhà giáo dục Anthony J. Nitko trong tác phẩm "Đánh giá học sinh", nhà nghiên cứu cho biết: “ý nghĩa, vai trò của kiểm tra, đánh giá quá trình lĩnh hội tri thức của HS, ông nhấn mạnh kiểm tra, đánh giá phải căn cứ vào mục tiêu học tập và hướng dẫn HS tự kiểm tra, đánh giá kiến thức của bản thân” [1].H quan niệm “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chương trình GD” [44].Griffin cho biết “Đánh giá là đưa ra phán quyết về giá trị của một sự kiện, nó bao hàm cả việc thu thập thông tin sử dụng trong việc đánh giá một chương trình, một sản phẩm, một tiến trình, mục tiêu hay tiềm năng ứng dụng của một cách thức đưa ra nhằm mục đích nhất định” [46]. Airasian [40] trong các công trình nghiên cứu của mình đều tập trung đề cập đến hình thức của đánh giá theo định hướng phát triển năng lực (đánh giá sự thực hiện), trong đó, các tác giả lí giải rõ thế nào là bài kiểm tra sự thực hiện, vai trò của loại đánh giá này cũng như phân tích các bước cơ bản để tiến hành đánh giá sự thực hiện.
Cũng nghiên cứu về hình thức đánh giá sự thực hiện nhưng các tác giả J.J Marzano cùng các cộng sự [43] lại tập trung phân tích mối quan hệ gắn kết giữa đánh giá sự thực hiện với các mục tiêu dạy học, sử dụng hình thức này để đánh giá sự thực hiện với các mục tiêu dạy học, sử dụng hình thức này để đánh giá các mục tiêu dạy học cụ thể.J Nitko cho rằng đánh giá sự thực hiện rất thích hợp để đánh giá các loại tư duy.P Wiggins [48] thì giới thiệu về hình thức đánh giá xác thực - một dạng khác của hình thức đánh giá sự thực hiện để đánh giá NL của người học. Đặc trưng của đánh giá thực là: - Yêu cầu HS phải kiến tạo 1 sản phẩm chứ không phải chọn hay viết ra 1 câu trả lời đúng, - Đo lường cả quá trình và cả sản phẩm của quá trình đó - Trình bày 1 vấn đề thực – trong thế giới thực cho phép HS bộc lộ khả năng vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế. - Cho phép HS bộc lộ quá trình học tập và tư duy của họ thông qua việc thực hiện bài thi. Đây chính là sự ưu việt của đánh giá thực, một hình thức đánh giá được cả mức độ nhận thức nội dung kiến thức cả về quá trình vận dụng kiến thức đó vào cuộc sống.
Như vậy, vấn đề ĐG nhận được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các học giả trên thế giới. Kết quả của những nghiên cứu này giúp chúng ta thấy được ý nghĩa, vai trò của ĐG trong GD; quan niệm, xu hướng ĐG hiện nay; quy trình, phương pháp, kĩ thuật, công cụ ĐG. Các nghiên cứu trong nước Ở nước ta, vào những năm cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, vấn đề đánh giá KQHT theo định hướng PTNL đã bắt đầu được một số tác giả nghiên cứu và thể hiện qua các công trình nghiên cứu của mình, đã có một số công trình nghiên cứu về đánh giá và đánh giá kết quả học tập của học sinh. Có thể kể đến, Bùi Hạnh Lâm (2010) với nghiên cứu “Rèn luyện kỹ năng tự đánh giá kết quả học tập môn toán của học sinh trung học phổ thông”, trong nghiên cứu này, tác giả hệ thống hóa các khái niệm liên quan về đánh giá, trong đó, chú trọng đến tự đánh giá, kĩ năng tự đánh 7 giá.
Kết quả nghiên cứu đưa ra nhóm các kĩ năng cơ bản liên quan đến tự đánh giá kết quả học tập môn Toán và đưa ra một số biện pháp để phát triển kĩ năng tự đánh giá; Nguyễn Bảo Hoàng Thanh (2011), trong cuốn “Giáo trình Kiểm tra - đánh giá trong giáo dục” [36] cũng như tác giả Nguyễn Công Khanh và Đào Thị Tuyết Oanh (2015), trong cuốn “Giáo trình Kiểm tra đánh giá trong giáo dục” [25] các tác giả đã trình bày một số loại hình đánh giá, trong đó có thiết kế một số mẫu Rubric đánh giá với các mục đích khác nhau. Công trình “Đo lường - đánh giá kết quả học tập của học sinh” của tác giả Nguyễn Đức Chính [8] đã giới thiệu khá chi tiết về hình thức đánh giá thực và coi đánh giá thực là một loại hình, một quan điểm đánh giá để so sánh, phân biệt với đánh giá truyền thống. Công trình “ Đánh giá và quản lí hoạt động đánh giá trong giáo dục” của nhóm tác giả Nguyễn Đức Chính, Đào Thị Mai Hoa, Phạm Thị Nga, Trần Xuân Bách (2017) [11] đã phân tích rõ mục tiêu, đối tượng, nội dung, phương pháp, các hình thức đánh giá cũng như nhiệm vụ quản lí hoạt động đánh giá trong dạy học. Công trình “Giáo trình kiểm tra đánh giá trong giáo dục” của tác giả Nguyễn Công Khanh và cộng sự [25] đề cập đến kiểm tra, đánh giá NL, lí do phải đánh giá NL và đưa ra hệ thống những NL cơ bản cần hình thành, phát triển ở học sinh Việt Nam hiện nay… Tác giả Nguyễn Thị Tính quan niệm “Đánh giá trong GD là một quá trình hoạt động được tiến hành có hệ thống nhằm xác định mức độ đạt được của đối tượng QL về mục tiêu đã định; nó bao gồm sự mô tả định tính, định lượng, kết quả đạt được thông qua những nhận xét, so sánh với những mục tiêu đã đặt ra” [38].
Theo nhóm tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam, Trịnh Quốc Lập (2008): “ĐG KQHT có nhiều ý nghĩa với người học, người dạy cũng như với người QL và các nhà khoa học. Khi kết quả học tập được đánh giá một cách khoa học, chất lượng dạy học và đào tạo được nâng cao. Trong bài viết trình bày một số vấn đề lý thuyết về ĐG KQHT của sinh viên và những cải tiến phương pháp kiểm tra ĐG KQHT của sinh viên tại khoa Sư phạm, Đại học Cần Thơ, đồng thời tác giả cũng đưa ra những đề xuất khắc phục những tồn tại trong việc kiểm tra và đánh giá hiện nay” [30]. Đánh giá trong GD “có mục đích chung là cung cấp thông tin để ra các quyết định về dạy học và GD”, “GV thực hiện kiểm tra, đánh giá HS vì các mục tiêu khác nhau…: phân loại HS, lên KH và điều chỉnh hoạt động giảng dạy; phản hồi và khích lệ; phán đoán giá trị, xếp loại học tập và phân định mức độ tiến bộ” [33].
Như vậy, qua các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước cho thấy: Đánh giá trong giáo dục nói chung, trong hoạt động dạy học nói riêng là một vấn đề quan trọng, được nhiều nhà khoa học, nhà quản lý, các giáo viên quan tâm. Xu thế đánh gia hiện nay là đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Các công trình nghiên cứu đều chỉ ra vai trò, ý nghĩa của hoạt động này trong quá trình dạy học và xem đó là một công việc quan trọng của giáo viên. Có nhiều cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu về đánh giá song chưa có công trình nào tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ quản lý hoạt động 8 đánh giá trong dạy học môn Toán.
Vì vậy, chúng tôi mong muốn nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động đánh giá trong dạy học môn Toán tại các trường Tiểu học quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng” để đóng góp một phần nhỏ trong việc nâng cao chất lượng hoạt động đánh giá học sinh tiểu học quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng. Những khái niệm chính của đề tài 1. Quản lý, Quản lý giáo dục 1. Quản lý Bàn về khái niệm quản lý, các nhà khoa học trên thế giới có rất nhiều quan niệm khác nhau.
Trong luận văn này tác giả chỉ nêu ra một số khái niệm của các nhà khoa học tiêu biểu, nhằm tìm ra cái chung, sự thống nhất của các nhà khoa học về quản lý. Khái niệm chung nhất về quản lý là “tổ chức, điều hành các hoạt động kinh tế -xã hội theo pháp luật”.