SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THCS & THPT THỐNG NHẤT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: MỘT SỐ GIẢI PHÁP SỬ DỤNG CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ TRONG MÔN NGỮ VĂN 12 NHẰM PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRƯỜNG THCS & THPT THỐNG NHẤT Người thực hiện: Cao Thị Huyền Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn THANH HÓA NĂM 2022 skkn DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT T Nội dung Viết tắt T 1 Trung học phổ thông THPT 2 Giáo viên GV 3 Học sinh HS 4 Kiểm tra đánh giá KTĐG 5 giáo dục phổ thông GDPT 6 Giáo viên chủ nhiệm GVCN 7 Phụ huynh học sinh PHHS 8 Nghiên cứu khoa học NCKH 9 Sách giáo khoa SGK skkn MỤC LỤC 1. Lí do chọn đề tài……………………. Mục đích nghiên cứu……………. Đối tượng nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm. Thực trạng của vấn đề. Các giải pháp chủ yếu để giải quyết vấn đề.
Trang bị kiến thức về kiểm tra đánh giá và công cụ đánh giá cho bản thân giáo viên và học sinh. Đa dạng hóa các sản phẩm học tập của học sinh. Sử dụng Thang đánh giá (Thang đo). Sử dụng bảng kiểm.
Sử dụng Phiếu đánh giá tiêu chí (Rubrics). Giáo án minh họa việc sử dụng công cụ đánh giá trong 1 bài học cụ thể. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
Lý do chọn đề tài Mục tiêu chung của nền giáo dục nước ta là: “Nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài” để phục vụ đất nước trong thời đại mới. Giáo dục phải đào tạo ra những con người không những có kiến thức mà còn phải giàu phẩm chất, năng lực, trí tuệ. Xuất phát từ yêu cầu đó, năm 2018 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình giáo dục phổ thông mới đặt ra sự cần thiết phải đổi mới về chương trình các môn ở các cấp học để phát huy phẩm chất, năng lực học sinh. Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn cấp THPT xác định mục tiêu giúp học sinh phát triển năng lực phẩm chất góp phần giáo dục tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, các phẩm chất, năng lực của người công dân Việt Nam, công dân toàn cầu phù hợp với xu thế phát triển của thời đại; giúp học sinh nhận thức và nhận thức rõ vai trò, đặc điểm của môn Ngữ văn cũng như sự kết nối giữa văn học với ngành nghề khác, tạo cơ sở để học sinh định hướng nghề nghiệp trong tương lai.
Bên cạnh việc đổi mới phương pháp dạy học thì đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh là nhiệm vụ cần được chúng ta chú ý, quan tâm và hướng tới. Nó vừa mang tính thời sự vừa mang tính thực tiễn cao. Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn cấp THPT xác định bốn phương pháp cơ bản để đánh giá kết quả học tập của học sinh là: phương pháp viết, phương pháp quan sát, phương pháp hỏi-đáp và phương pháp đánh giá hồ sơ học tập của học sinh. Đặc biệt, theo hướng dẫn của công văn 5512/BGDĐT- GDTrH ngày 18 tháng 12 năm 2020 về việc xây dựng và tổ chức thực hiện Kế hoạch giáo dục của nhà trường và Thông tư 26/BGDĐT ngày 26 tháng 8 năm 2020 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế đánh giá, xếp loại học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 58/2011/TT-BGDĐT ngày 12 tháng 12 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo thì việc đánh giá sản phẩm học tập của học sinh là vô cùng quan trọng.
Tuy nhiên, do mới tiếp cận nên đa số giáo viên còn lúng túng trong việc áp dụng. Hiện tại phương pháp đánh giá sản phẩm học tập của của học sinh môn Ngữ văn còn nhiều bất hợp lý, cần thay đổi. Sản phẩm học tập của học sinh đơn điệu chưa đa dạng, phong phú; phương pháp đánh giá đơn điệu chủ yếu là đánh giá kiến thức, công cụ đánh giá chưa cụ thể; chủ yếu là giáo viên đánh giá nên chưa phát huy được năng lực và phẩm chất của học sinh. Theo các nhà tâm lí học thì học sinh THPT là lứa tuổi mà trí tuệ, thể chất, tình cảm, nhân cách.đang phát triển nhanh.
Ở lứa tuổi này năng lực tư duy, năng lực tưởng tượng và các khả năng khác phát triển nhanh chóng. Việc hướng dẫn học sinh tạo ra các sản phẩm học tập Ngữ văn phù hợp với các thang đánh giá của giáo viên sẽ giúp học sinh phát huy được những ưu điểm của mình: phát triển tư duy độc lập, tư duy logic, khả năng sáng tạo, khả năng khái quát hóa.Nhưng trong thực tế, có rất ít giáo viên quan tâm tới việc rèn luyện, phát triển năng lực cho học sinh mà chỉ đơn thuần là dạy và kiểm tra kiến thức lí thuyết. Điều đó khiến các em trở nên thụ động tiếp thu tri thức bài học và gượng 1 skkn ép trả lời câu hỏi kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn và nhanh mệt mỏi, không có hứng thú với môn học. Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã chọn sáng kiến: “Một số giải pháp sử dụng công cụ đánh giá trong môn Ngữ văn lớp 12 nhằm phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Trường THCS&THPT Thống Nhất” để nghiên cứu.
Mục đích nghiên cứu - Sáng kiến nhằm góp phần thể nghiệm định hướng đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề ra - Giúp học sinh nâng cao hứng thú học tập môn Ngữ văn, phát huy năng lực, phẩm chất của học sinh. - Nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn tại các trường THPT nói riêng, chất lượng giáo dục nói chung, đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục của đất nước. Đối tượng nghiên cứu - Một số vấn đề lí thuyết về dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; lí thuyết xây dựng bộ công cụ đánh giá. - Bộ công cụ đánh giá trong môn Ngữ văn lớp 12 1.
Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu lí thuyết - Phương pháp so sánh, đối chiếu - Phương pháp khảo sát- điều tra - Phương pháp phân tích - Phương pháp thực nghiệm. Những phương pháp đó không phải được sử dụng một cách độc lập, mà trong quá trình thực hiện đề tài, người viết đã sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu để có thể đạt được hiệu quả cao nhất. Những điểm mới của sáng kiến Sáng kiến có tính mới và sáng tạo trong việc vận dụng định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới vào phần thực nghiệm sư phạm, áp dụng vào thực tế giảng dạy với học sinh đại trà (không phải trường chuyên, lớp chọn). Sáng kiến của tôi đã giải quyết được những vấn đề còn hạn chế trong việc kiểm tra đánh giá Ngữ văn như: Sản phẩm học tập của học sinh còn chưa đa dạng, phong phú; phương pháp đánh giá đơn điệu chủ yếu là đánh giá kiến thức bằng câu hỏi, bài tập, bài kiểm tra.
Công cụ đánh giá chưa có tiêu chí cụ thể; chủ yếu là giáo viên đánh giá nên chưa phát huy được năng lực và phẩm chất của học sinh. Qua một thời gian thực hiện, tôi đã thu được những hiệu quả nhất định trong việc tiếp cận phương pháp kiểm tra đánh giá mới, giáo viên hiểu được quan điểm hiện đại, qui trình, nguyên tắc của KTĐG kết quả học tập, giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực HS. Lựa chọn và vận dụng được các hình thức, phương pháp, kĩ thuật kiểm tra đánh giá phù hợp, lựa chọn được các công cụ KTĐG theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực HS trong dạy học Ngữ văn. Đồng thời có thể xây dựng được kế hoạch và công cụ KTĐG phù hợp cho một chủ đề/bài học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực HS môn Ngữ văn THPT.
Qua đánh giá tôi ghi nhận sự tiến bộ của HS, học sinh đã phát triển được các phẩm chất, năng lực của mình, biết gắn kiến thức vào thực tiễn 2 skkn đời sống. Đây có lẽ là điều mà phân môn Ngữ văn rất cần để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới. Cơ sở lý luận Mục đích đánh giá kết quả giáo dục Ngữ văn là xác định mức độ đáp ứng của HS đối với yêu cầu cần đạt về kiến thức và năng lực Ngữ văn ở từng chủ đề, từng lớp học, từ đó điều chỉnh hoạt động dạy-học nhằm đạt mục tiêu của chương trình. Hoạt động đánh giá phải khuyến khích được sự say mê học tập, tìm hiểu, khám phá các vấn đề Ngữ văn của HS, giúp HS có thêm sự tự tin, chủ động sáng tạo trong học tập.
Đánh giá là quá trình đưa ra nhận xét, kết luận về một đối tượng nào đó dựa trên việc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật, công cụ để thu thập thông tin về đối tượng từ đó giúp giáo viên điều chỉnh cách dạy học sao cho phù hợp. Công cụ đánh giá trong giáo dục nói chung hay trong dạy học nói riêng được hiểu là một phương pháp, phương tiện hay kĩ thuật được sử dụng trong quá trình đánh giá nhằm đạt được mục đích đánh giá. Tính năng cơ bản của các công cụ đánh giá là “thu thập thông tin” để cung cấp cho HS và GV trong quá trình đánh giá và tự đánh giá. Với những quan niệm trên, đánh giá kết quả học tập theo định hướng tiếp cận năng lực cần chú trọng vào khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau.
Đánh giá năng lực được coi là bước phát triển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kĩ năng. Để chứng minh học sinh có năng lực ở một mức độ nào đó, phải tạo cơ hội cho học sinh được giải quyết vấn đề trong tình huống mang tính thực tiễn. Khi đó học sinh vừa phải vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã được học ở nhà trường, vừa sử dụng những kinh nghiệm của bản thân thu được từ những trải nghiệm bên ngoài nhà trường (gia đình, cộng đồng và xã hội) để giải quyết vấn đề của thực tiễn. Như vậy, thông qua việc hoàn thành một nhiệm vụ trong bối cảnh thực, người ta có thể đồng thời đánh giá được cả khả năng nhận thức, kĩ năng thực hiện và những giá trị, tình cảm của người học.