Chương 1 C SỞ U N V HOẠT Đ NG ĐÁNH GIÁ V QUẢN HOẠT Đ NG ĐÁNH GIÁ T QUẢ HỌC T P M N TOÁN TI P C N THEO Í THUY T GIÁO DỤC TOÁN THỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Đá giá ả c Toán Hiện nay có một số nghiên cứu về vấn đề đánh giá kết quả học tập của học sinh nói chung, môn Toán nói riêng ở các cấp học khác nhau. Theo Trần Kiều, Trần Đình Châu và cộng sự (2012), bản chất của đánh giá là xác nhận cái đạt đƣợc và điều chỉnh để hoạt động tốt hơn; đánh giá gắn bó chặt chẽ với chu n mực, tiêu chí và quy trình.
Nhƣ vậy, một cách khái quát, có thể hiểu, đánh giá là quá trình thu thập, phân tích và xử lí thông tin để xác nhận kết quả của công việc so với những mục tiêu, tiêu chu n đã đề ra; từ đó, có những điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện cần thiết đối với công việc. Theo Nguyễn Bá Kim (2016), đánh giá kết quả học tập môn Toán là một nội dung quan trọng trong dạy học môn Toán, cần đƣợc thực hiện trong toàn bộ quá trình dạy học môn Toán, thông qua hoạt động và b ng hoạt động của ngƣời học. Nghiên cứu của Nguyễn Hữu Tuyến (2017), chỉ ra các bƣớc đánh giá kết quả học tập môn Toán bao gồm: “Xác định mục đích chủ yếu của hoạt động học tập, nội dung dạy học, kiểm tra đánh giá”; “Lựa chọn hình thức đánh giá cho các mục tiêu ở từng hoạt động của HS”; “Thực hiện đánh giá: tổ chức đánh giá, phân tích và xử lí thông tin”; “Xác nhận kết quả (trong đó bao gồm việc “Xác nhận HS đạt hay không mục tiêu; phân tích, giải thích sự tiến bộ học tập của HS…”. Nghiên cứu của Nguyễn Văn Thái Bình (2015) đã đề xuất khái niệm và chức năng của phiếu học tập trong dạy học môn Toán, trong đó có chức năng kiểm tra đánh giá kết quả học tập.
7 Nguyễn Tiến Trung (Chủ biên) và cộng sự (2021) đã đƣa ra các khuyến nghị về việc đánh giá kết quả học tập môn Toán cần tập trung và đƣa vào một tỉ lệ thích hợp các bài toán có nội dung/yếu tố thực tiễn để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề, năng lực mô hình hóa toán học. Đồng thời, qua việc đổi mới cách thức đánh giá (tƣơng tự nhƣ cách thức đổi mới đánh giá đang đƣợc sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện gần 10 năm nay, một số sở giáo dục và đào tạo đang tiến hành: tăng cƣờng kiểm tra tri thức, khả năng giải quyết vấn đề của học sinh thông qua các bài tập – không chỉ trong môn Toán - có nội dung thực tiễn) sẽ góp phần đổi mới cách thức dạy và học môn Toán hiện nay. Việc này cũng góp phần giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn ý ngh a của môn Toán, khả năng vận dụng toán học trong cuộc sống, nâng cao hứng thú học tập môn Toán và tình yêu với toán học. Các nghiên cứu của Nguyễn Tiến Trung, Phan Thị Tình (2020), Nguyễn Tiến Trung, Đỗ Thị Trinh (2017) đã đƣa ra các khuyến nghị về dạy học và gợi ý về đánh giá kết quả học tập môn Toán b ng cách tăng cƣờng các bài toán thực tiễn, tiếp cận theo lí thuyết Giáo dục toán thực.
Liên quan đến vấn đề này, cũng đã có các nghiên cứu về đánh giá KQHT môn học ở trƣờng THCS trong đó có khai thác các yếu tố thực tiễn để làm công cụ đánh giá. Nghiên cứu của Chu Văn Tiềm và Đào Thị Việt Anh đã đề xuất quy trình “Xây dựng và sử dụng bài tập thực tiễn trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Khoa học tự nhiên của học sinh ở trƣờng trung học cơ sở”. Trong bối cảnh đổi mới Chƣơng trình giáo dục phổ thông hiện nay, có nhiều kêu gọi khác nhau về việc đổi mới quá trình dạy học và KTĐG kiểm tra đánh giá nhƣ là một thành tố trực thuộc. Tuy vậy, nói chung, việc KTĐG KQHT môn Toán vẫn tập trung nhiều vào kiểm tra tri thức (khả năng ghi nhớ, vận dụng) và k năng toán học (trong quá trình giải toán).
Nhƣ trình bày ở trên, khai thác các yếu tố/nội dung thực tiễn để đƣa vào KTĐG dù chƣa nhiều 8 nghiên cứu nhƣng cũng đã bắt đầu có những dấu hiệu tích cực, đặc biệt ở cấp trung học cơ sở. ả g á giá ả c T á i c e iá dục á ực Nghiên cứu của Phí Đình Khƣơng và Lâm Thùy Dƣơng (2021) chỉ ra một số biện pháp quản lí hoạt động đánh giá thƣờng xuyên KQHT của HS các trƣờng THCS, trong đó có các biện pháp: “Tiếp tục nâng cao nhận thức của cán bộ quản lí, giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động đánh giá thƣờng xuyên KQHT của học sinh”; “Tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra của các cấp quản lí trong hoạt động đánh giá thƣờng xuyên KQHT của học sinh”; “Đổi mới nội dung và cách thức quản lí hoạt động ra đề thi”; “Chỉ đạo thực hiện nghiêm túc các quy chế đánh giá KQHT của học sinh”; “Đ y mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lí, đánh giá KQHT của học sinh”. Nghiên cứu của Đặng Trọng Chiến, Bùi Đức Tú (2023) đã chỉ ra 05 biện pháp nh m mục tiêu “nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động đánh giá KQHT theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng trung học cơ sở”. Nghiên cứu của Trần Minh Kha, Hồ Văn Thống (2023) đã chỉ ra r ng “Quá trình tổ chức hoạt động dạy học môn Toán chƣa đổi mới đồng bộ phƣơng pháp, hình thức, phƣơng tiện, cách thức kiểm tra, đánh giá nh m phát triển năng lực ứng dụng, thực hành, trải nghiệm toán học, giải quyết các vấn đề thực tiễn cho HS”.
Cũng từ nghiên cứu này, có thể thấy r ng, quản lí hoạt động kiểm tra đánh giá KQHT môn Toán là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lí thông qua việc lập kế hoạch, tổ chức chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá nh m đạt đƣợc mục tiêu dạy học. Theo đó, chủ thể quản lí cần “thực hiện kế hoạch hóa hoạt động kiểm tra đánh giá”; “tổ chức điều hành, phối hợp các cá nhân, đơn vị triển khai các hoạt động theo kế hoạch đã đề ra”; “chỉ đạo, điều hành thực hiện tốt vai trò, giải quyết vấn đề thực tiễn”; “tạo động lực cho các chủ thể tích cực thực hiện”; “xử lí tình huống trong quá trình tổ chức thực 9 hiện dạy học môn Toán”; và “kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện, phát huy những kết quả đạt đƣợc, khắc phục hạn chế”. Hơn nữa, trong nghiên cứu của Trần Minh Kha, Hồ Văn Thống (2023) đã có những mối liên hệ quan trọng với nghiên cứu này. Bởi lẽ, mục tiêu của họ là đề xuất các định hƣớng nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động dạy học môn toán theo định hƣớng phát triển năng lực ứng dụng toán học vào thực tiễn (đối tƣợng là trƣờng THCS).
Theo đó, vấn đề “năng lực ứng dụng toán học vào thực tiễn” có mối liên hệ chặt chẽ với Lý thuyết giáo dục toán thực. Lí thuyết này là một ánh sáng cho các giáo viên tiến hành các hoạt động dạy học môn Toán nh m giúp học sinh kiến tạo tri thức, phát triển năng lực mô hình hóa toán học, năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn (Nguyễn Tiến Trung và cộng sự, 2021). Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Từ xa xƣa khi xã hội loài ngƣời xuất hiện, để thực hiện các mục tiêu mà cá nhân không thể đạt đƣợc thì quản lý xuất hiện.
Quản lý đã trở thành một yếu tố cần thiết để kết hợp các cá nhân cùng hƣớng tới mục đích chung. Nhƣ vậy, quản lý là cần thiết, quản lý trở thành một đặc điểm vốn có, bất biến về mặt lịch sử của đời sống xã hội.Mác đã viết: “Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên một quy mô tương đối lớn đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân. Sự chỉ đạo đó phải là những chức năng chung, tức là những chức năng phát sinh từ sự khác nhau giữa sự vận động chung của toàn bộ cơ thể sản xuất với những vận động cá nhân của những khí quan độc lập hợp thành cơ thể sản xuất đó. Một nhạc sỹ độc tấu vĩ cầm thì tự điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng.Ăng ghen, 1993: tr.
Với nhiều cách tiếp cận ở các góc độ kinh tế, xã hội, giáo dục,. các nhà khoa học trong và ngoài nƣớc đã đƣa ra những định ngh a tƣơng đối đồng nhất về khái niệm quản lý. 10 Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu cũng có những định ngh a khác nhau về thuật ngữ quản lý, tùy theo mục đích nghiên cứu và các cách tiếp cận khác nhau. Tác giả Trần Khánh Đức (2006, tr.
3288) khẳng định: “Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm phối hợp hành động của một nhóm người, hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2010, tr.9) thì định ngh a kinh điển nhất về quản lý là: “Quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, (lãnh đạo) và kiểm tra.” Qua các khái niệm trên, có thể hiểu khái niệm quản lý bao gồm các nội hàm chủ yếu, nhƣ: Quản lý là hoạt động đƣợc tiến hành trong một tổ chức; với các tác động có tính hƣớng đích của chủ thể quản lý, nh m phối hợp nỗ lực của các cá nhân để thực hiện mục tiêu của tổ chức. Bản chất của hoạt động quản lý là sự tác động có mục đích của ngƣời quản lý đến tập thể ngƣời bị quản lý nh m đạt đƣợc mục tiêu quản lý. g á giá ả c T á Theo tác giả Nguyễn Đức Chính và cộng sự (2017), “Đánh giá trong dạy học là quá trình thu thập, chỉnh lí, xử lí thông tin về thành tích học tập của người học một cách toàn diện, hệ thống, khoa học ở các giai đoạn của quá trình học tập, đối chiếu với mục tiêu học tập ở từng giai đoạn nhằm giúp người học tiến bộ trong suốt quá trình học tập, và cuối cùng đối chiếu với mục tiêu của cả môn học hay khóa học nhằm đánh giá chất lượng của quá trình dạy học”.