phần mở đầu, kết luận và các phụ lục, luận án đƣợc chia thành 4 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu về quản lý hóa đơn điện tử của cơ quan thuế đối với doanh nghiệp Chƣơng 2: Cơ sở lý luận về quản lý hóa đơn điện tử của cơ quan thuế Chƣơng 3: Thực trạng quản lý hóa đơn điện tử của cơ quan thuế đối với doanh nghiệp ở Việt Nam Chƣơng 4: Hoàn thiện quản lý hóa đơn điện tử của cơ quan thuế đối với doanh nghiệp ở Việt Nam 9 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ HÓA ĐƠN ĐIỆN TỬ CỦA CƠ QUAN THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP Trong thời đại phát triển công nghệ thông tin và thƣơng mại điện tử, đề tài về hóa đơn điện tử luôn nhận đƣợc sự quan tâm của các cơ quan thuế, các nhà khoa học trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới. Quản lý hóa đơn điện tử là một phần quan trọng của hoạt động quản lý thuế của cơ quan thuế do vậy khi nghiên cứu về quản lý hóa đơn điện tử sẽ bao gồm nhiều nội dung quản lý gắn với các chức năng nhiệm vụ của cơ quan thuế trong thực hiện nhiệm vụ đƣợc giao. Đã có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nƣớc đƣợc thực hiện có liên quan đến hóa đơn điện tử dƣới nhiều hình thức nhƣ luận án, đề tài nghiên cứu, báo cáo, bài báo, chuyên đề, các giáo trình, sách tham khảo… Để phục vụ cho việc nghiên cứu và tìm ra khoảng trống cho luận án, nghiên cứu sinh đã tìm hiểu đƣợc một số công trình nghiên cứu khoa học tiêu biểu dƣới đây: 1. Các công trình khoa học nƣớc ngoài liên quan đến đề tài Trong thời gian vừa qua, có khá nhiều công trình khoa học ở nƣớc ngoài nghiên cứu liên quan đến đề tài quản lý hóa đơn điện tử.
Tiêu biểu là các nhóm công trình sau: 1. Nhóm công trình nghiên cứu chung liên quan đến quản lý hóa đơn điện tử Jaap Jan Nienhuis (Innopay), Charles Bryant (EBA) (2010), E-invoicing 2010: European market guide. Đây là bản cập nhật của báo cáo lập hóa đơn điện tử năm 2008 đƣợc nhiều ngƣời chú ý. Báo cáo này tập hợp trong một hƣớng dẫn tham khảo mô tả và phân tích toàn cảnh Châu Âu hiện tại để lập hóa đơn điện tử, cung cấp thông tin về bối cảnh thị trƣờng và những phát triển gần đây trong lập hóa đơn điện tử ở Châu Âu.
Trọng tâm của tài liệu này là lập hóa đơn và lập hóa đơn điện tử trong thị trƣờng chung Châu Âu và do đó tài liệu này có giới hạn tham chiếu đến các thủ tục thƣơng mại quốc tế cổ điển. Báo cáo này cung cấp tài liệu mô tả và bình luận sẵn có, bao gồm định nghĩa, số liệu thống kê, 10 tổng quan về các quốc gia và các sáng kiến cũng nhƣ xu hƣớng thị trƣờng. Những phát hiện đƣợc coi là những vấn đề chính đƣợc sự quan tâm của các bên tham gia thị trƣờng và các cơ quan công quyền. Phát hiện 1: hóa đơn điện tử tiếp tục phát triển rất nhanh từ mức cơ sở thấp, nhƣng vẫn còn các phân khúc thị trƣờng chính chƣa đƣợc giải quyết, đặc biệt là trong khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Phát hiện 2: Thị trƣờng Châu Âu cho các dịch vụ và giải pháp lập hóa đơn điện tử rất phân mảnh và việc tiếp cận tất cả ngƣời dùng hóa đơn điện tử tiềm năng là một vấn đề quan trọng mà các ngân hàng có thể hỗ trợ giải quyết. Phát hiện 3: Bên cạnh việc vƣợt qua các rào cản kỹ thuật, vấn đề lớn nhất cần giải quyết trong kinh doanh điện tử và hóa đơn điện tử là cần thuyết phục ban lãnh đạo doanh nghiệp thực hiện các trƣờng hợp kinh doanh và nhận ra hiệu quả trƣớc mắt và lợi ích về chi phí. Phát hiện 4: Lập hóa đơn điện tử đã đƣợc khuyến khích bởi việc thông qua luật pháp Châu Âu hỗ trợ lập hóa đơn điện tử nhƣng khuôn khổ pháp lý này đòi hỏi phải cải tiến hơn nữa, đặc biệt là phải rõ ràng hơn và sự hài hòa lợi ích giữa các bên. Phát hiện 5: Việc áp dụng rộng rãi tiêu chuẩn cho nội dung của hóa đơn là một mục tiêu dài hạn quan trọng.
Phát hiện 6: nhu cầu về khả năng tƣơng tác và phạm vi tiếp cận vẫn là một mục ƣu tiên và cần đƣợc giải quyết rõ ràng nếu không lập hóa đơn điện tử sẽ không đạt đƣợc tiềm năng của nó. Phát hiện 7: Cần phải giải quyết một số vấn đề quản trị cho hóa đơn điện tử và không gian thị trƣờng liên quan. Để thúc đẩy hóa đơn điện tử phát triển, điều quan trọng là phải khuyến khích tạo ra các diễn đàn ở các cấp khác nhau để ủng hộ việc thông qua hóa đơn điện tử. [77] Groznik (2015), “E-Invoicing and E-Government–Impact on business processes”.
Bài nghiên cứu này xem xét ảnh hƣởng của việc sử dụng hóa đơn điện tử đối với hiệu quả hoạt động của quy trình kinh doanh. Do đó, nghiên cứu phân tích lợi ích của việc sử dụng hóa đơn điện tử có mang lại sự đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tăng cƣờng bảo mật và cắt giảm chi phí hay không. Hơn nữa, bài viết cũng phân tích liệu các quy trình kinh doanh chỉ đơn thuần là tự động hay cũng đƣợc thiết kế lại sao cho phù hợp với việc áp dụng phƣơng thức 11 quản lý mới này. Bài viết đƣợc chia thành năm phần chính: phần thứ nhất bắt đầu bằng cách kiểm tra nền tảng lý thuyết về quy trình kinh doanh, chính phủ điện tử và hóa đơn điện tử; phần thứ hai, quy định về hóa đơn điện tử ở một số quốc gia khác đƣợc mô tả; phần thứ ba là sự ra đời của hóa đơn điện tử ở Slovenia.
Trong phần thứ tƣ là tác động của hóa đơn điện tử đối với hoạt động kinh doanh. Trong phần cuối, các nhận xét kết luận với các cơ hội nghiên cứu trong tƣơng lai đƣợc nêu ra.[60] Tác giả Bruno Koch Billentis (2016), “Tax- compliant global electronic invoice lifecycle management”, nhà xuất bản Trust weaver AB. Bài viết đã phân loại các cách tiếp cận khác nhau của chính phủ để quản lý hóa đơn, xu hƣớng thị trƣờng toàn cầu về hóa đơn điện tử và ý nghĩa của nó đối với việc thay đổi quản lý trong các doanh nghiệp. Bài viết khẳng định rằng hóa đơn điện tử là một yếu tố quyết định chính để mở khóa những lợi ích lớn hơn của tự động hóa quy trình kinh doanh, góp phần tuân thủ thuế địa phƣơng.[90] Carlos Redondo (2018), “Tax Digitalization: Latin America leads the change”.
Cơ quan thuế Mỹ Latin là cơ quan đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế. Với sự phát triển của công nghệ, cơ quan thuế có quyền truy cập dữ liệu của doanh nghiệp theo thời gian thực, từ đó nâng cao tính tuân thủ của ngƣời nộp thuế. Hệ thống hóa đơn điện tử cũng chính là một trong các nhân tố quan trọng trong quá trình nâng cao tính tuân thủ thuế trong cộng đồng các nƣớc Mỹ Latin. Bài viết đã dẫn chứng sự phát triển hóa đơn điện tử của các nƣớc trong khu vực, đồng thời đƣa ra các biện pháp quản lý hóa đơn điện tử cùng dự báo về tƣơng lai của quản lý thuế và các nhóm tài chính ở Mỹ Latin.
Bài viết khảo sát về lập hóa đơn điện tử trên toàn thế giới, trong báo cáo này, tác giả xem xét một số nguyên nhân dẫn đến việc sử dụng hóa đơn điện tử (e- billinging), một số ràng buộc mà ngƣời nộp thuế có thể gặp phải và cách các công ty đa quốc gia có thể tiếp cận một dự án triển khai mang lại lợi ích thƣơng 12 mại trong khi vẫn đáp ứng các nghĩa vụ tuân thủ thuế. Nếu công ty đang tìm cách áp dụng các quy trình lập hóa đơn điện tử, họ nên đánh giá một loạt các yêu cầu phải đối mặt trong tất cả các khu vực pháp lý nơi hoạt động để xác nhận rằng họ hoàn thành nghĩa vụ của mình và tránh rủi ro. Tuy nhiên, theo quan điểm của tác giả, quyết định về quy trình điện tử cũng có một khía cạnh ảnh hƣởng mạnh mẽ. Ngay cả khi các quy trình điện tử đƣợc luật thuế bắt buộc, trong trƣờng hợp giao dịch B2B, khi áp dụng giải pháp lập hóa đơn điện tử cho phép giảm chi phí, tiết kiệm quy mô, hiệu quả và cải thiện độ chính xác.
Các yếu tố khác ảnh hƣởng đến việc lập hóa đơn điện tử hiệu quả, bao gồm kỹ thuật các tùy chọn do các nhà cung cấp phần mềm khác nhau cung cấp phù hợp với hồ sơ công ty công nghệ thông tin hiện có, các hoạt động của công ty, số lƣợng hóa đơn bạn phát hành, yêu cầu định dạng và nhu cầu của bên thứ ba (chẳng hạn nhƣ nhà cung cấp và khách hàng). [68] Bruno Koch (2019), “E-Invoicing/E-Billing International Market Overview & Forecast”. Bài viết đã đƣa ra cái nhìn tổng quát về hóa đơn điện tử trên toàn thế giới và đƣa ra các nhận định dự báo xu hƣớng trên toàn cầu. Bài viết đƣa ra các nhận định theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp về hóa đơn điện tử.
Trong bài viết đƣa ra phƣơng pháp luận tổng hợp, thống kê phân tích, phỏng vấn các chuyên gia, kết quả của các cuộc khảo sát với hơn 20.000 doanh nghiệp và hơn 15.000 ngƣời tiêu dùng đƣợc xem xét trong các thống kê này và đƣa ra dự báo về xu hƣớng hóa đơn điện tử trên toàn thế giới. [65] Afandy Bahari, Abdul Rahman Mus2 Mursalim3 Perceived Ease (2020), “Benefits and Perceived Enjoyment of E-Invoice User Interests”, Universitas Muslim Indonesia, Urip Sumohardjo KM. 5, Panaikang, Makassar, 90231, South Sulawesi, Indonesia. Nghiên cứu này nhằm phân tích và đánh giá nhận thức về sự thoải mái, lợi ích và sự thuận tiện về lợi ích của ngƣời sử dụng hóa đơn điện tử tại văn phòng dịch vụ thuế chính của Maros.
Phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng trong nghiên cứu này là phân tích mô tả và phân tích hồi quy đa tuyến tính, với tổng số mẫu là 100 ngƣời trả lời. Kết quả cho thấy, nhận thức về sự tiện 13 lợi và thoải mái có ảnh hƣởng tích cực và đáng kể đến quyền lợi của ngƣời sử dụng hóa đơn điện tử tại Văn phòng thuế Maros Pratama. Kết luận của nghiên cứu này là nhận thức về sự tiện lợi có tác động tích cực và đáng kể đến lợi ích của ngƣời sử dụng hóa đơn điện tử tại KPP Pratama Maros. Điều này cho thấy, hóa đơn điện tử đƣợc cảm nhận một cách dễ dàng sẽ làm tăng sự quan tâm của ngƣời nộp thuế khi sử dụng nó.