phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, Luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng, bao gồm: Chƣơng 1: Quản lý nhà nƣớc của Hải quan đối với Khu kinh tế cửa khẩu - Cơ sở lý luận và thực tiễn. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc của Hải quan Hà Tĩnh tại Khu kinh tế cửa khẩu Cầu Treo. Chƣơng 3: Quan điểm và giải pháp tăng cƣờng hiệu lực quản lý nhà nƣớc của Hải quan Hà Tĩnh tại Khu kinh tế cửa khẩu Cầu Treo. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1.
QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC CỦA HẢI QUAN ĐỐI VỚI KHU KINH TẾ CỬA KHẨU - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái quát về khu kinh tế cửa khẩu. Khái niệm Khu kinh tế cửa khẩu. Cuối năm 2006, nƣớc ta chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thƣơng mại thế giới (WTO).
Đây là một mốc son quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế của đất nƣớc. Cùng với việc tham gia các Khu vực thƣơng mại tự do, thực hiện các cam kết của WTO và các Khu vực thƣơng mại tự do này đồng nghĩa với việc tạo mọi điều kiện thuận lợi để phát triển mối quan hệ giao lƣu kinh tế qua biên giới. Giao lƣu kinh tế qua biên giới, theo nghĩa hẹp, là các hoạt động trao đổi thƣơng mại, trao đổi hàng hóa giữa cƣ dân sinh sống trong khu vực biên giới, hoặc giữa các doanh nghiệp nhỏ đóng tại các địa bàn biên giới xác định, thuộc tỉnh có cửa khẩu biên giới; bao gồm các hình thức khác nhau nhƣ: Trao đổi hàng hóa qua các cặp chợ biên giới trên cơ sở tuân thủ quy định của Nhà nƣớc về tổng khối lƣợng hoặc tổng trị giá trao đổi, trao đổi hàng hóa giữa hai xí nghiệp nhỏ tại địa phƣơng với đối tác bên kia biên giới. Theo nghĩa rộng, giao lƣu kinh tế qua biên giới bao gồm các dạng hoạt động trao đổi kinh tế, kĩ thuật qua các cửa khẩu biên giới, trong đó có hoạt động trao đổi thƣơng mại.
Cửa khẩu, đƣợc hiểu là cửa ngõ của một quốc gia mà nơi đó diễn ra các hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và qua lại biên giới quốc gia đối với ngƣời, phƣơng tiện, hàng hoá và các tài sản khác. Cửa khẩu có thể thiết lập ở đƣờng bộ, ga hàng không, đƣờng thuỷ, đƣờng sắt liên thông với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nƣớc ta có đƣờng biên giới trên bộ chung với Trung Quốc (phía Bắc), Lào (phía Tây) và Campuchia (phía Tây Nam) với tổng chiều dài đƣờng 4512km, 23 cửa khẩu quốc tế đƣờng bộ và gần 30 cửa khẩu khác. Với chính sách phát triển kinh tế và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã áp dụng nhiều giải pháp nhằm phát triển tích cực giao lƣu kinh tế qua biên giới, trong đó có việc xây dựng và phát triển các Khu kinh tế cửa khẩu Khu kinh tế cửa khẩu đƣợc hiểu là một địa bàn bao gồm một cửa khẩu biên giới (cửa khẩu quốc tế hoặc cửa khẩu chính) và một khu vực có quan hệ mật thiết đối với toàn bộ hoạt động giao lƣu kinh tế biên giới qua cửa khẩu này.
Địa bàn này có thể là một xã hoặc một số xã của một huyện, có thể là một số xã liền kề của hai hay nhiều huyện. Trên địa bàn đó đƣợc áp dụng một số chính sách ƣu đãi đặc biệt về xây dựng cơ sở hạ tầng, về đầu tƣ sản xuất, thƣơng mại, thuế, đất đai, xuất nhập cảnh và du lịch, ƣu đãi buôn bán biên giới… Việt nam hiện có hơn 20 Khu kinh tế cửa khẩu, trong đó có 14 Khu kinh tế gắn với Cửa khẩu quốc tế đƣờng bộ, còn lại gắn với các cửa khẩu chính nhƣ Chi Ma - Lạng Sơn, Tà Lùng - Cao Bằng, Khánh Bình - An Giang… 1. Đặc điểm khu kinh tế cửa khẩu. Là khu vực kinh tế đặc biệt nên Khu kinh tế cửa khẩu có những đặc điểm riêng biệt: - Về không gian thành lập: Khu kinh tế đƣợc thành lập trên cơ sở diện tích đất tự nhiên rộng lớn, có tính đặc biệt về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý kinh tế thuận lợi.
Các yếu tố thuận lợi này đƣợc khai thác trong quá trình quy hoạch, xây dựng mới các khu chức năng, các công trình hạ tầng kĩ thuật, tạo thành một không gian kinh tế rộng lớn và đặc thù bởi sự kết hợp các yếu tố này. - Về quy hoạch tổng thể: Khu kinh tế đƣợc tổ chức thành các khu chức năng gồm: Khu phi thuế quan, khu bảo thuế, khu chế xuất, khu công nghiệp, khu giải trí, khu du lịch, khu đô thị, khu dân cƣ, khu hành chính và các khu 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức năng khác phù hợp với đặc điểm từng khu kinh tế, trong đó chia thành hai khu vực chính: Khu thuế quan và khu phi thuế quan. Khu phi thuế quan là khu vực có ranh giới xác định, đƣợc ngăn cách bằng hàng rào cứng với khu vực xung quanh, không có dân cƣ sinh sống. Các hoạt động trong khu phi thuế quan bao gồm: sản xuất hàng xuất khẩu và hàng phục vụ tại chỗ, thƣơng mại hàng hóa, thƣơng mại dịch vụ, xúc tiến thƣơng mại và các hoạt động thƣơng mại khác.
Quan hệ trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa khu phi thuế quan và nƣớc ngoài, giữa các khu phi thuế quan với nhau đƣợc xem nhƣ quan hệ trao đổi giữa nƣớc ngoài với nƣớc ngoài. Hàng hóa từ nƣớc ngoài nhập khẩu vào khu phi thuế quan hoặc từ khu phi thuế quan xuất khẩu ra nƣớc ngoài không thuộc diện phải nộp thuế xuất khẩu, nhập khẩu. Khu thuế quan là khu vực còn lại của khu kinh tế, ngoài phạm vi của khu phi thuế quan. Trong khu thuế quan có khu công nghiệp, khu chế xuất, khu giải trí đặc biệt, khu du lịch, khu dân cƣ và hành chính.
Hàng hóa ra vào khu thuế quan thuộc khu vực kinh tế phải tuân thủ quy định của nhà nƣớc về quản lý mặt hàng, thuế xuất nhập khẩu nhƣng đƣợc áp dụng những thủ tục hải quan thuận lợi. Hàng hóa đƣợc tự do lƣu thông giữa khu thuế quan và nội địa. - Về lĩnh vực đầu tƣ: Khu kinh tế cho phép đầu tƣ đa ngành, đa lĩnh vực nhƣng có mục tiêu trọng tâm phù hợp với từng khu kinh tế đƣợc thành lập ở mỗi địa bàn khác nhau. - Về chính sách ƣu tiên phát triển: Khu kinh tế đƣợc hƣởng các ƣu đãi nhiều hơn đối với quy định hiện hành nhƣ chính sách ƣu đãi về xây dựng cơ sở hạ tầng, về đầu tƣ sản xuất, thƣơng mại, xuất nhập khẩu hàng hóa, thuế … Đặc biệt, Khu kinh tế đƣợc hƣởng ƣu đãi tối đa về thuế, có khu “phi thuế quan” đƣợc coi nhƣ là trái tim của Khu kinh tế.
Mọi hoạt động trong khu phi thuế quan đƣợc xem nhƣ hoạt động của nƣớc ngoài, tƣơng ứng với việc hàng hóa nhập từ nƣớc ngoài vào Khu kinh tế không chịu thuế xuất nhập khẩu. Quan hệ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giữa khu kinh tế với nội địa Việt Nam mới đƣợc coi là quan hệ trao đổi giữa nƣớc ngoài với Việt Nam. Quản lý nhà nƣớc của Hải quan đối với khu kinh tế cửa khẩu. Một số khái niệm.
Quản lý nhà nước đối với Khu kinh tế cửa khẩu. Quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tƣợng quản lý và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để đạt đƣợc các mục tiêu đặt ra trong sự vận động của sự vật [3,tr26]. Quản lý nhà nƣớc là một dạng quản lý do nhà nƣớc làm chủ thể, định hƣớng điều hành, chi phối v. để đạt đƣợc mục tiêu kinh tế xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định [3,tr27].
Tóm lại, Quản lý nhà nƣớc là quản lý xã hội bằng quyền lực nhà nƣớc, ý chí nhà nƣớc, thông qua bộ máy nhà nƣớc làm thành hệ thống tổ chức điều khiển quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời để đạt đƣợc mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định, theo những thời gian nhất định với hiệu quả cao. Nội dung chủ yếu của quản lý nhà nước đối với khu kinh tế cửa khẩu bao gồm các hoạt động chủ yếu sau: + Xây dựng quy hoạch, chiến lƣợc, kế hoạch phát triển các Khu kinh tế cửa khẩu; + Xây dựng và ban hành các quy chế, quy định về hoạt động thƣơng mại của Khu kinh tế cửa khẩu; + Xây dựng các chính sách kinh tế, tài chính, thƣơng mại; + Kiểm soát hoạt động thƣơng mại, kiểm soát dòng hàng hóa ra, vào Khu kinh tế cửa khẩu; + Hỗ trợ và khuyếch trƣơng đối với hoạt động thƣơng mại của Khu kinh tế cửa khẩu; 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Quản lý hành chính đối với khu vực nhƣ các thủ tục, chế độ hành chính, bộ máy quản lý. Quản lý nhà nước của ngành Hải quan Hải quan là ngành có nhiệm vụ đảm bảo an ninh kinh tế đối ngoại thông qua việc thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa, phƣơng tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; kiến nghị chủ trƣơng, biện pháp quản lý Nhà nƣớc về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và chính sách thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu [10]. Là một khâu trong công tác quản lý nhà nƣớc về kinh tế, đƣợc thực hiện bởi cơ quan hải quan, thông qua bộ máy nhà nƣớc làm thành hệ thống tổ chức quản lý, điều khiển đối với quan hệ xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh qua biên giới nhằm mục đích khuyến khích mạnh mẽ xuất khẩu, hƣớng nhập khẩu phục vụ tốt sản xuất và tiêu dùng, bảo vệ và phát triển sản xuất trong nƣớc, nâng cao hiệu quả sản xuất, mở rộng hợp tác kinh tế thƣơng mại với nƣớc ngoài, góp phần thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nƣớc.
Ở Việt Nam, các công cụ chủ yếu đƣợc Nhà nƣớc sử dụng để quản lý quan hệ xuất nhập khẩu thực hiện bởi cơ quan hải quan bao gồm: Thủ tục hải quan, Thuế xuất - nhập khẩu, Hạn ngạch xuất - nhập khẩu, Giấy phép xuất - nhập khẩu, Quản lý ngoại tệ.