Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân 1. Vị trí của trường tiểu học Điều 2, Điều lệ Trường tiểu học cho rằng “Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng”. [7] Giáo dục tiểu học có tính nhân văn, dân tộc và hiện đại.
Trước hết có trình độ văn hóa nói chung, trình độ giáo dục phổ cập cấp tiểu học để học tiếp cấp trung học cơ sở. Theo Trần Kiểm: “Nhà trường là môi trường học tập, không xây dựng được môi trường học tập thì không còn là nhà trường nữa”.[8] Trường tiểu học là công trình văn hóa bền vững hấp dẫn các trẻ em, là nơi diễn ra cuộc sống thật sự của các em, là nơi tạo cho trẻ em hạnh phúc đi học. Trường tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, trực tiếp đảm nhiệm việc giáo dục từ lớp 1 đến lớp 5 cho trẻ từ 6 đến 14 tuổi nhằm hình thành ở học sinh cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàn diện nhân cách con người Việt nam Xã hội chủ nghĩa theo mục tiêu giáo dục tiểu học. Mục tiêu của giáo dục tiểu học Theo mục tiêu Chương trình giáo dục phổ thông 2018: “Mục tiêu giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở”.
[9] Mục tiêu giáo dục tiểu học được cụ thể hóa thành mục tiêu của các môn họcvà các hoạt động giáo dục khác trong chương trình tiểu học. Đặc biệt mục tiêu giáo dục tiểu học đã cụ thể hóa thành các yêu cầu cơ bản cần đạt của học sinh tiểu học bao gồm các yêu cầu cơ bản về: kiến thức, kĩ năng, thói quen, niềm tin, thái độ, hành vi, định hướng,…các yêu cầu cơ bản này lại phân định thành các mức độ phù hợp với từng lớp ở cấp tiểu học. Nội dung của giáo dục Tiểu học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 So với Chương trình hiện hành, Chương trình 2018 có ít môn học hơn do thực hiện chủ trương tích hợp cao ở các lớp dưới. Tuy nhiên, trong Chương trình 2018 có thêm 2 môn học mới là Ngoại ngữ 1; Tin học và Công nghệ.
Chương trình 2018 là chương trình học 2 buổi/ngày, do đó số tiết học trong một năm học đều tăng lên, cụ thể: + Lớp 1, 2 có: 07 môn học và 01 hoạt động bắt buộc, số tiết bình quân trên tuần là 25 (chưa tính môn tự chọn). + Lớp 3 có: 08 môn học và 01 hoạt động bắt buộc, số tiết bình quân trên tuần là 28 tiết (Chương trình hiện hành có 10 môn và 24 tiết trên tuần) + Lớp 4, 5 có: 10 môn học và 01 hoạt động bắt buộc, số tiết bình quân trên tuần là 30 tiết. (Chương trình hiện hành có 11 môn, và 26 tiết trên tuần) Bảng so sánh môn học và thời lượng của chương trình hiện hành và chương trình mới. Số tiết trong Số tiết trong Môn học/HĐGD CT mới CT hiện hành Ghi chú Tiếng Việt/Ngữ 1505 1505 Không đổi Văn Toán 805 840 Giảm 35 tiết Ngoại ngữ 1 420 0 Bổ sung môn học bắt buộc Đạo đức 175 175 Không đổi Tăng 70 tiết (bổ sung cho lớp 1 Tự nhiên và Xã hội 210 140 và lớp 2) Lịch sử và Địa lí 140 140 Không đổi Khoa học 140 140 Không đổi Thủ công 0 105 Kĩ thuật 70 Thay môn học mới, tăng 35 tiết Tin học và Công (Bổ sung nội dung Tin học là 210 0 môn bắt buộc) nghệ Giáo dục thể chất 350 315 Tăng 35 tiết Nghệ thuật (AN, 350 0 MT) Thay tên môn học mới, số tiết Âm nhạc 0 175 không đổi 10 Luan van Mĩ thuật 0 175 Giáo dục tập thể 0 350 Hoạt động ngoài 0 175 giờ lên lớp Thay tên hoạt động giáo dục, thời Hoạt động trải lượng không đổi 525 0 nghiệm Tăng 525 tiết, chủ yếu do tăng các môn học bắt buộc: Ngoại Tổng số tiết/năm 4830 4305 ngữ, Tin học - Mục tiêu của hoạt động dạy học 2 buổi/ngày là tăng cường giáo dục toàn diện, đặc biệt là tăng cường các hoạt động thực hành, rèn luyện thân thể, sinh hoạt văn hoá - nghệ thuật, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh; hạn chế tình trạng dạy thêm, học thêm, giảm áp lực học tập và góp phần giảm tải trong việc tổ chức thực hiện chương trình; đáp ứng yêu cầu quản lý và giáo dục học sinh của gia đình và xã hội; góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở cấp tiểu học.
- Định hướng chung của đổi mới chương trình là hướng đến phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh. Theo đó, học sinh cần tích cực, chủ động tham gia các hoạt động học tập; được tìm tòi, khám phá; được làm việc độc lập, hợp tác, trao đổi theo nhóm hay lớp, trong đó các em được tạo điều kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ học tập và trải nghiệm thực tế. Tăng cường “tương tác” (giữa: học sinh - giáo viên; học sinh – học sinh; học sinh – Thiết bị dạy học; học sinh – môi trường nơi các em sinh sống;. Các em được tạo cơ hội bộc lộ, phát huy tiềm năng và những kiến thức, kĩ năng đã tích lũy được để phát triển.
Dạy học hướng tới đáp ứng nhu cầu phát triển của từng cá nhân học sinh được chú trọng. - Chương trình 2018 là chương trình mở, theo đó địa phương, nhà trường, giáo viên có nhiều quyền và trách nhiệm hơn trong quá trình phát triển, triển khai chương trình giáo dục cho phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tiễn. Điều này đòi hỏi mỗi nhà trường phải đổi mới nhiều trong hoạt động quản lý chuyên môn, phát triển chương trình giáo dục đến từng cấp, từng khối lớp, từng lớp, thậm chí từng nhóm đối tượng học sinh, từng học sinh. - Chương trình 2018 ở cấp tiểu học thực hiện dạy học 2 buổi/ngày, mỗi ngày bố trí không quá 7 tiết học, mỗi tiết 35 phút.Yêu cầu về phương pháp giáo dục tiểu học Phương pháp giáo dục tiểu học phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh.
Hoạt động giáo dục thể chất tại trường tiểu học 1. Khái niệm giáo dục thể chất và giáo dục thể chất tại trường tiểu học - Khái niệm giáo dục thể chất: Nói đến giáo dục thể chất là nói đến giáo dục và phát triển thể chất của con người. Trong quá trình giáo dục thể chất, hình thái và chức năng các cơ quan trong cơ thể từng bước được hoàn thiện, hình thành và phát triển các tố chất thể lực, kỹ năng, kỹ xảo vận động và hệ thống tri thức chuyên môn. Giáo dục thể chất có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành năng lực vận động của con người.
“Giáo dục thể chất là quá trình giáo dục mà đặc trưng của nó thể hiện ở việc giảng dạy các tác động, rèn luyện các tố chất thể lực, điều khiển quá trình phát triển thể chất của con người” [10]. Ngoài ra, giáo dục thể chất còn có thể hiểu: “Giáo dục thể chất là tác động có mục đích, có nội dung, có phương pháp, có tổ chức của nhà giáo dục đến đối tượng giáo dục nhằm nâng cao sức khỏe, hình thành và phát triển các yếu tố thể chất cho họ” [11]. - Khái niệm giáo dục thể chất cho học sinh tiểu học: Giáo dục thể chất cho học sinh tiểu học là quá trình tác động nhiều mặt vào cơ thể các em, tổ chức cho các em vận động và sinh hoạt hợp lý nhằm làm cho cơ thể các em phát triển đều đặn, sức khoẻ được tăng cường, tạo cơ sở cho sự phát triển toàn diện. Mục tiêu của giáo dục thể chất tại trường tiểu học Mục tiêu chung: Chương trình tập trung phát triển các năng lực chăm sóc sức khỏe, vận động cơ bản và thể dục thể thao, nhằm phát triển các tố chất thể lực của 12 Luan van học sinh; giúp các em phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có sức khỏe, có văn hóa, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới.
Mục tiêu cấp tiểu học: Môn Giáo dục thể chất giúp học sinh có kỹ năng vận động đúng, hình thành thói quen tập luyện, biết giữ vệ sinh thân thể và chăm sóc sức khoẻ, vệ sinh môi trường để phát triển thể chất phù hợp với độ tuổi; bước đầu hình thành nếp sống lành mạnh, hoà đồng với mọi người; hình thành năng lực tự học và cách tổ chức một số hoạt động đơn giản. Nội dung chương trình giáo dục thể chất tại trường tiểu học Nội dung chủ yếu của môn Giáo dục thể chất là rèn luyện kĩ năng vận động và phát triển tố chất thể lực cho học sinh bằng những bài tập thể chất đa dạng như: các bài tập đội hình đội ngũ, các bài tập thể dục, các trò chơi vận động, các môn thể thao và kĩ năng phòng tránh chấn thương trong hoạt động thể dục thể thao. Nội dung giáo dục thể chất được phân chia thành hai giai đoạn: Giai đoạn giáo dục cơ bản và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp. - Giai đoạn giáo dục cơ bản: Môn Giáo dục thể chất giúp học sinh biết cách chăm sóc sức khoẻ và vệ sinh thân thể; hình thành thói quen tập luyện nâng cao sức khoẻ; thông qua các trò chơi vận động và tập luyện thể dục, thể thao hình thành các kĩ năng vận động cơ bản, phát triển các tố chất thể lực, làm cơ sở để phát triển toàn diện.
Học sinh được lựa chọn nội dung hoạt động thể dục thể thao phù hợp với thể lực của mình và khả năng đáp ứng của nhà trường.