Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT. Chương 2: Cơ sở thực tiễn quản lý giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT huyện Đại Từ - Thái Nguyên Chương 3: Đề xuất biện pháp quản lí giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường THPT huyện Đại Từ - Thái Nguyên. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.
Ở nước ngoài Trong lịch sử cũng như những nghiên cứu đề cập tới vấn đề giáo dục KNS. Rabơle (1494 - 1553) là một trong những đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp và tư tưởng giáo dục thời kì văn hóa Phục hưng. Ông đòi hỏi việc Gd phải bao hàm các nội dung: “Trí dục, đạo đức, thể chất, thẩm mĩ” và đã có những sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục như, ngoài việc học ở lớp và ở nhà, còn có các buổi thăm quan xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghệ sĩ, đặc biệt là mỗi tháng nột lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày [23]. Đến thế kỉ XX, A.Macarenko (1888-1939), nhà sư phạm nổi tiếng của Nga đã nói về tầm quan trọng của công tác giáo dục ngoài giờ học: Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dậy, lại càng không thể để cho các quá trình GD chỉ thực hiện trên lớp học mà đáng ra phải trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta… Nghĩa là trong bất kì hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác GD chỉ tiến hành trên lớp.
Công tác GD chỉ đạo toàn bộ cuộc sống của trẻ [1]. Thực tiễn công tác của mình A.Macarenko đã tổ chức các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ học sinh ở trại M.Gorki và công xã F.Dzerjinski như: Tổ đồng ca, tổ văn học Nga, tổ khiêu vũ, xưởng tự do, tổ thử nghiệm khoa học tự nhiên, tổ vật lí hóa học, thể thao… Việc phân phối các em vào cac tổ ngiaoj khóa, câu lạc bộ được tổ chức trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các tổ phải có kỉ luật trong quá trình hoạt động [2]. 7 Trong những năm 60 -70, Liên xô đang trên con đường xây dựng Chủ nghĩa xã hội, việc GD con người phát triển toàn diện được ĐCS và nhà nước quan tâm. Các nghiên cứu về lí luận GD nói chung và các hoạt động ngoài giờ học nói riêng được đẩy mạnh.
Trong cuốn giáo dục học của tác giả T.lina (tập 3) đã đề cập tới khái niệm, nội dung và hình thức cơ bản của các hoạt động ngoài giờ học. Tác giả đã trình bày sự thống nhất của công tác GD trong và ngoài chương trình, nội dung và hình thức tổ chức hoạt động, vị trí của người hiệu trưởng trong việc chỉ đạo các hoạt động GD và các tổ chức trong nhà trường. Năm 1996 Hội đồng quốc tế về giáo dục cho thế kỉ XXI của Đại hội đồng giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) do Jaccque Delor làm chủ tịch đã đưa ra một báo cáo khẳng định vai trò quan trọng của giáo dục đối với sự phát triển tương lai của cá nhân, dân tộc và nhân loại. Báo cáo này nhấn mạnh giáo dục là “kho báu tiềm ẩn”, đồng thời đưa ra một tầm nhìn về giáo dục cho thế kỉ XXI dựa trên 4 trụ cột: Học để biết (Learning to know); Học để làm (Learning to do); Học để cùng chung sống (Learning to live together); Học để tự khẳng định mình (Learning to be).
Bốn trụ cột này là một cách tiếp cận kĩ năng sống dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa các nhóm kĩ năng nhận thức, kĩ năng thực tiễn, kĩ năng xã hội và kĩ năng cá nhân [9]; [14]. Ở Việt Nam GD KNS đã thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, từ năm 1979 trở về trước đã có một số tài liệu đề cập đến như trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường tháng 9/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người viết “…Nhưng các em cũng nên, ngoài giờ học ở trường, tham gia vào các Hội cứu quốc để tập luyện thêm cho quen với đời sống chiến sĩ và để giúp đỡ một vài việc nhè nhàng trong cuộc phòng thủ đất nước”. Trong thư gửi Hội nghị các cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc, Hồ Chủ Tịch nhắc tới một khía cạnh khác của nội hàm khái niệm khi Người viết “Trong lúc học, cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học. Ở trong nhà, trong trường, trong xã hội chúng đều vui học” [17].
8 Khái niệm Kĩ năng sống thực sự được hiểu với nội hàm đa dạng sau hội thảo “chất lượng giáo dục và kĩ năng sống” do UNICEF, viện chiến lược và chương trình giáo dục tổ chức từ 23 đến 25 tháng 10 năm 2003 tại Hà Nội, từ đó người làm công tác giáo dục ở Việt Nam đã hiểu đầy đủ hơn về kĩ năng sống [18]. Thông qua đổi mới về mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục, các dự án phát triển giáo dục trung học đều nhấn mạnh việc hình thành các năng lực cơ bản như: năng lục thích nghi, năng lực hành động, năng lực ứng xử… Giáo dục kĩ năng sống căn bản được lồng ghép, tích hợp vào hầu hết các môn và chương trình học như: các môn văn hóa, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp – hướng nghiệp dậy nghề, hoạt động của các tổ chức đoàn thể… Như ở Việt Nam, việc giáo dục kĩ năng sống đã và đang tiến hành trên phạm vi rộng vừa theo chuyên đề, dự án vừa có tính chất lồng ghép vào các môn học; đối tượng giáo dục hết sức đa dạng từ trẻ em cho đến người lớn tuổi nhưng chủ yếu chỉ tập trung vào một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao như: Phòng chống tội phạm, đấu tranh phòng chống các tệ nạn xã hội, phòng chống HIV/AIDS, phổ biến luật giao thông đường bộ… bước đầu đã có những kết quả nhất định. Tuy nhiên ở bậc học phổ thông chưa có bộ môn giáo dục kĩ năng sống, nhưng hiện nay đã có giáo trình chuyên đề giáo dục kĩ năng sống của tác giả Nguyễn Thanh Bình, Nhà xuất bản đại học sư phạm; cuốn tài liệu “Hiệu trưởng trường trung học với vấn đề giáo dục giá trị sống, kĩ năng sống và giao tiếp ứng xử trong quản lý” của TS. Lục Thị Nga và PGS.
Nguyễn Thanh Bình của Nhà xuất bản Đại học sư phạm…[10]; [11]; [18] Trong Điều lệ trường trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư số 12/2011/TT- BGD&ĐT ngày 28/3/2011 của Bộ GD & ĐT), tại khoản 1, khoản 3 Điều 26 xác định: 9 Các hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trong giờ lên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động. Chỉ thị 40/2008/CT-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo về phát động phong trào thi đua “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”: “Rèn luyện KNS cho học sinh: - Rèn luyện kĩ năng ứng xử hợp lí với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kĩ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm. - Rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kĩ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác. - Rèn luyện kĩ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội”[5].
Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khoá về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hoá, giáo dục môi trường; hoạt động từ thiện và các hoạt động xã hội khác phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh [10]. Việc giáo dục đạo đức, giáo dục KNS trong các trường phổ thông vẫn còn nhiều hạn chế. Việc làm quen với các môn học về KNS như: Ứng xử, giao tiếp, thuyết trình, làm việc nhóm, khả năng lãnh đạo, tham gia giải quyết những văn đề liên quan đến TNXH, vấn đề về môi trường, hỏa hoạn, đuối nước và nhiều vấn đề khác trong cuộc sống…, sẽ giúp các em tự tin, chủ động và biết cách xử lí các tình huống trong cuộc sống. Tuy nhiên, quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh THPT là vấn đề ít được nghiên cứu.
Đã có một số tác giả nghiên cứu đề cập đến những khía cạnh khac nhau của hoạt động này như: 10 Tác giả Phan Thanh Vân “Giáo dục KNS cho học sinh THPT qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” khoa lý luận và giáo dục lịch sử [19]. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Hạnh “Biện pháp giáo dục KNS cho học sinh tiểu học trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên” khoa Giáo dục học[19]. Tác giả Mai Hiền Lê “KNS của trẻ lớp mẫu giáo lớn trường mầm non thực hành – thành phố Hồ Chí Minh” chuyên ngành Tâm lí giáo dục trường ĐHSP Thành phố Hồ Chí Minh[19]. Tác giả Nguyễn Trường Nguyên “QL hoạt động GD KNS thông qua hoạt động GD ngoài giờ lên lớp ở các trường THCS trong bối cảnh hiện nay” chuyên ngành QLGD trường ĐHQG Hà Nội[19].
Tác giả Ngô Thị Bình Yên “QL hoạt động GD KNS cho HS dân tộc thiểu số ở trường THPT Chi Lăng – H. Lạng Sơn” chuyên ngành QLGD trường ĐHQG Hà Nội[19]. Đề tài “Biện pháp GD KNS của GVCN lớp cho HS nội trú ở trưởng Cao đẳng Sư phạm Nha Trang – Khánh Hòa” [19]. Tác giả Nguyễn Xuân Thủy “Các biện pháp QL hoạt động GD KNS cho học sinh trường THCS Lý Tự Trọng huyện Bắc Yên – tỉnh Sơn La” chuyên ngành QLGD[19].
Tác giả Lữ Thị Kim Thoa “Biện pháp QL công tác GD KNS cho học sinh trong các trường tiểu học, quận Liên Chiểu – TP. Đà Nẵng” chuyên ngành QLGD[19]. Các khái niệm cơ bản 1.
