Mở đầu; nội dung (3 chƣơng); kết luận và kiến nghị; danh mục tài liệu tham khảo; phụ lục. Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kĩ năng hợp tác cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua hoạt động vui chơi. Thực trạng quản lý giáo dục kĩ năng hợp tác cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở các trƣờng mầm non thành phố Thái Bình. Biện pháp quản lý giáo dục kĩ năng hợp tác cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở các trƣờng mầm non thành phố Thái Bình.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KĨ NĂNG HỢP TÁC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI 1. Tổng quan các nghiên cứu Các tác giả đã chỉ ra trò chơi có vai trò quan trọng trong giáo dục kĩ năng hợp tác cho trẻ mẫu giáo Các nghiên cứu đã cho thấy trò chơi mang tính xã hội, có vai trò nghĩa quan trọng để hình thành ở trẻ những phẩm chất và năng lực thông qua các mối quan hệ trong trò chơi, trò chơi chính là hình thức, con đƣờng, phƣơng tiện hiệu quả để phát triển nhân cách của trẻ. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hoạt động chơi có vai trò quan trọng và tạo nên hiệu quả trong việc giáo dục kĩ năng hợp tác cho trẻ.Luxioc (1991) đã chỉ ra mối quan hệ thực và quan hệ chơi của trẻ trong trò chơi đã tạo điều kiện để trẻ nắm bắt đƣợc những phƣơng diện khác nhau của các mối quan hệ. Trong đó quan hệ thực (quan hệ đƣợc hình thành do duyên cớ của trò chơi) tạo điều kiện để hình thành ở trẻ những động cơ.
Còn quan hệ chơi (quan hệ giữa các vai) là giai đoạn vật chất đặc biệt để mô hình hóa môi trƣờng của các mối quan hệ qua lại giữa con ngƣời, tạo điều kiện cho trẻ đƣợc rèn luyện, điều chỉnh hành vi của mình theo những chuẩn mực xã hội. Một loại quan hệ đƣợc xác định bởi nội dung trò chơi (quan hệ giữa các vai chơi). Loại quan hệ khác đó là những mối quan hệ thực mà các cháu quan hệ với nhau, bạn bè, thoả thuận với nhau về trò chơi, về phân vai chơi… A.Uxôva (1989) cho rằng những mối quan hệ đi kèm trò chơi là cơ sở để hình thành xã hội trẻ em. Chính xã hội trẻ em đã tác động mạnh mẽ đến việc hình thành kĩ năng hợp tác ở trẻ.Encônhin đã xác định đƣợc thành phần cấu trúc của trò chơi và sự phát triển của nó ở lứa tuổi Mầm non.
Những nghiên cứu này là cơ sở để sử dụng trò chơi trong việc 7 giáo dục các loại kĩ năng cho trẻ mẫu giáo. Các tác giả đều cho rằng một trong những yếu tố ảnh hƣởng đến trò chơi của trẻ em là môi trƣờng xã hội ở xung quanh trẻ. Nhiệm vụ của nhà giáo dục cần phải tạo cho trẻ một môi trƣờng vật chất và môi trƣờng tâm lý thích hợp để giáo dục kĩ năng hợp tác cho trẻ. Họ đều cho rằng trò chơi là một hình thức hoạt động và là cách quan trọng nhất để hình thành hành vi xã hội và thái độ của trẻ đối với cuộc sống và với nhau.
Tác giả Nguyễn Anh Tuyết (2016) là nhập vai chuyên đề về hình thành và phát triển nhân cách nhƣ chủ ý, ý chí, ngôn ngữ, trí tƣởng tƣợng và sự phát triển các phẩm chất đạo đức, ứng xử theo chuẩn mực đạo đức xã hội. Chính thông qua trò chơi trẻ đã học đƣợc cách làm ngƣời. Đồng thời tác giả cũng khẳng định vai trò của ngƣời lớn trong việc hƣớng dẫn trẻ lựa chọn nội dung cho trẻ chơi, hƣớng dẫn cho trẻ chơi [26]. Tác giả Ngô Công Hoàn (2009) đã khẳng định vui chơi là hoạt động của trẻ Mẫu giáo và việc thay đổi vai chơi linh hoạt, mềm dẻo trong các trò chơi là cơ sở, nền tảng phát triển đặc điểm ứng xử hợp lý theo tình huống, hoàn cảnh sau này của trẻ.
Tác giả Trần Thị Trọng (1979) đã coi trò chơi là con đƣờng, là hình thức quan trọng để giáo dục hình thành ở trẻ những phẩm chất đạo đức, những hành vi xã hội. Đặc biệt tác giả Lê Minh Thuận (1981) trong cuốn “Trò chơi đóng vai theo chủ đề và việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ Mẫu giáo”. Theo tác giả, trò chơi đóng vai theo chủ đề là phƣơng tiện hữu hiệu để giáo 8 dục lòng nhân ái - Một phẩm chất cơ bản của nhân cách con ngƣời Việt Nam, nếu ngƣời lớn biết tổ chức hƣớng dẫn trẻ chơi một cách hợp lý và khoa học. Trần Thị Nga (2002), khi bàn về biểu tƣợng tƣợng trƣng trong trò chơi nhập vai theo chủ đề dành cho trẻ mẫu giáo, cho rằng chức năng của biểu tƣợng tƣợng trƣng là hành vi chơi chủ yếu của trò chơi nhập vai theo chủ đề.
Những yếu tố tƣợng trƣng này thƣờng là vai chơi và theo tác vai chơi. Theo tác giả, hành vi ký hiệu tƣợng trƣng trong trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ bao gồm các hành tố (i) Sử dụng vật này nhƣ một ký hiệu để biểu trƣng cho vật khác; (ii) Hành động biểu trƣng với vật thay thế; (iii) Nhập vai ngƣời khác (hay giả bộ là ngƣời khác); (iv) Tình huống chơi giả bộ hay tình huống chơi tƣởng tƣởng. Đối với trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi), trẻ có thể thực hiện các hành đồng chơi với những vật tƣởng tƣợng không có trong thực tế, biến đổi và sử dụng vật theo nội dung trò chơi, gán cho vật đó một ý nghĩa mới và thực hiện các hành động chơi trong bình diện biểu tƣợng. Điều này đã đánh dấu một bƣớc phát triển mới trong hành vi chơi tƣợng trƣng của trẻ mẫu giáo lớn.
Vygotsky (1978) nhấn mạnh tầm quan trọng của các yếu tố văn hóa xã hội ảnh hƣởng đến sự phát triển nhận thức của trẻ. Đồng thời, chúng tôi cũng nhấn mạnh các hoạt động vui chơi giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội. Thông qua trò chơi, trẻ học đƣợc cách giao tiếp và chia sẻ. Theo Vygotsky, điều quan trọng là giáo viên phải khuyến khích trẻ hỗ trợ lẫn nhau khi chơi và nâng cao nhận thức của trẻ trong quá trình khám phá tiềm năng hoạt động của chúng trong “vùng gần phát triển”.
Các kỹ năng kém phát triển của trẻ đƣợc phát huy thông qua sự hợp tác. Sự điều chỉnh này đòi hỏi sự đồng thuận chung của trẻ em để tham gia phong trào một cách rõ ràng, cởi mở và thỏa hiệp (Damon, 1982). Điều này có nghĩa là trẻ em sẽ không thể yêu cầu ngƣời lớn quyên góp nữa. Khi tƣơng tác với bạn bè cùng trang lứa, trẻ có thể phát triển các mối quan hệ cân bằng hơn và có nhiều khả năng thử thách sự đóng 9 góp của nhau hơn trong khi chơi.
Bên cạnh đó, một số nghiên cứu cũng nhấn mạnh đến tính hợp tác trong khi chơi là hình thức hợp tác đầu tiên của hoạt động hợp tác sau này ở trẻ. Trò chơi có một ý nghĩa rất quan trọng trong cuộc sống của trẻ….Trẻ thể hiện nhƣ thế nào trong trò chơi thì sau này có thể trẻ cũng thể hiện ra nhƣ thế trong cuộc việc. Nhƣ vậy chính các kĩ năng trẻ đƣợc giáo dục qua trò chơi sẽ ảnh hƣởng đến sự hình thành những kĩ năng làm việc của trẻ trong tƣơng lai. Nói cách khác có sự chuyển dịch dần từ kĩ năng tham gia vào các trò chơi của trẻ mầm non sang kĩ năng thực hiện các hoạt động trong học tập của học sinh và hoạt động làm việc trong cuộc sống thực tiễn sau này.
Vì vậy có thể nói “chơi là trƣờng học của cuộc sống và các nhà giáo dục sử dụng chính các hoạt động giáo dục của trẻ ở trƣờng mầm non là con đƣờng, cách thức hiệu quả để giáo dục các kĩ năng xã hội cho trẻ nói chung và kĩ năng hợp tác cho trẻ mầm non (L. Các tác giả đều cho rằng qua chơi, trẻ sẽ tích lũy đƣợc kinh nghiệm về các mối quan hệ với bạn và mọi ngƣơi xung quanh từ đó bƣớc vào cuộc sống thực và hình thành kĩ năng giao tiếp, hợp tác, đoàn kết…một cách bền vững. Thông qua chơi trẻ có cơ hội đƣợc tham gia vào các hoạt động tƣơng tác với những ngƣời khác nhất là với bạn cùng trang lứa. Mặt khác các tác giả này cũng đƣa ra là chơi cạnh tranh liên quan đến “ngƣời chiến thắng”, “kẻ thua cuộc” thì chơi hợp tác có liên quan đến việc giải quyết một vấn đề bằng mọi thành viên đều nỗ lực làm việc cùng nhau để đạt một mục tiêu chung.
Đó là phƣơng tiện hình thành và phát triển những kĩ năng xã hội, sự hợp tác của trẻ mẫu giáo. Các nhà giáo dục K.Chikhieva cũng đã khẳng định hoạt động vui chơi chính là cơ hội thuận lợi cho trẻ em thể hiện kĩ năng hoạt động hợp tác. Chính trong quá trình chơi, trẻ dễ dàng lĩnh hội đƣợc một số kinh nghiệm văn hóa xã hội, là hình thức tổ chức cuộc sống, là phƣơng tiện để hình thành xã hội trẻ em và làm nẩy sinh các mối quan hệ bạn bè. 10 Đặc biệt trong nền giáo dục Nga, những cống hiến của E.Chikhiepva về lĩnh vực nghiên cứu trò chơi trẻ em có một ý nghĩa rất to lớn.
Bà chỉ ra rằng, các trò chơi tập thể giúp trẻ liên kết với nhau, làm nảy nở tình cảm bạn bè và tình cảm xã hội đầu tiên trong nhóm bạn bè. Nguyễn Thị Tính (2006) chỉ ra vai trò của hoạt động vui chơi nhóm, nhóm vui chơi đối với sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo lớn nói riêng. Trẻ xây dựng các mối quan hệ xã hội, đồng thời là sản phẩm của các mối quan hệ xã hội. Các tác giả khẳng định “hoạt động vui chơi nhóm giúp trẻ phát triển kỹ năng hợp tác, giao tiếp, khuyến khích các em đồng cảm, chia sẻ với nhau trong quá trình hoạt động”.
Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng để quản lý giáo dục kĩ năng hợp tác đạt hiệu quả thì cần phát huy vai trò của giáo viên rất quan trọng là người định hướng, giúp trẻ tạo ra các mối quan hệ chơi, vai chơi, liên kết giữa các nhóm chơi.Chikhiepva khẳng định, việc hƣớng dẫn trẻ của GV rất cần thiết vì ngoài việc giúp trẻ mở rộng nội dung chơi, phát triển các năng lực tổ chức của trẻ thì nói còn giúp trẻ tránh đƣợc những trò chơi có nội dung không tốt và còn có thể giúp trẻ giải quyết đƣợc những khó khăn, mâu thuẫn trong quá trình chúng chơi với nhau.Parten (1960) và một số tác giả khác cho rằng cần phải dựa vào đặc điểm của các loại trò chơi từ đó tổ chức các nhóm chơi có hiệu quả.