Tổng quan nghiên cứu

Quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản đóng vai trò then chốt trong việc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội tại các đô thị đang phát triển nhanh. Tại quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2014-2018. Thực tế triển khai các công trình xây dựng cơ bản trên địa bàn cho thấy nhiều dự án đã bàn giao và phát huy giá trị sử dụng. Tuy nhiên, tình trạng kéo dài thời gian thi công, chậm giải phóng mặt bằng và phải điều chỉnh tổng mức đầu tư vẫn xảy ra tại khoảng 15% đến 20% số lượng dự án, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư công.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản cấp quận huyện, phân tích toàn diện thực trạng quản lý tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận Cầu Giấy giai đoạn 2014-2018, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác này với tầm nhìn định hướng đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung tại địa bàn quận Cầu Giấy, với đối tượng nghiên cứu là toàn bộ quy trình quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn ngân sách. Luận văn có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý dựa trên các chỉ số định lượng cụ thể: tỷ lệ giải ngân đạt trên 95%, tỷ lệ công trình hoàn thành đúng tiến độ đạt trên 90%, và giảm thiểu tối đa các sự cố chất lượng công trình trong giai đoạn 2020-2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản trị dự án hiện đại kết hợp với khung pháp lý của Luật Xây dựng năm 2014 và Nghị định số 59/2015/NĐ-CP về quản lý dự án đầu tư xây dựng. Theo chu kỳ dự án, quy trình quản trị được chia thành 3 giai đoạn chính: chuẩn bị dự án, thực hiện dự án, và kết thúc xây dựng đưa công trình vào khai thác sử dụng. Mô hình tổ chức được phân tích dựa trên cơ chế chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án và mô hình chủ nhiệm điều hành dự án được quy định tại Điều 68 và Điều 69 Luật Xây dựng năm 2014.

Nghiên cứu tích hợp các công cụ kỹ thuật tiêu chuẩn quốc tế bao gồm: phương pháp quản trị giá trị thu được EVM để kiểm soát chi phí và tiến độ dự toán, phương pháp đường găng CPM nhằm xác định chuỗi công việc quyết định thời gian hoàn thành, cùng cấu trúc phân tách công việc WBS để tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực. Năm khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm: dự án đầu tư xây dựng cơ bản, quản lý dự án xây dựng, chủ đầu tư dự án, báo cáo kinh tế kỹ thuật, và chu kỳ dự án xây dựng cơ bản. Các công trình xây dựng có mức vốn dưới 15 tỷ đồng được phân loại lập báo cáo kinh tế kỹ thuật, trong khi thời gian bảo hành công trình bắt buộc tối thiểu là 12 tháng theo quy định hiện hành.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp để đảm bảo tính khách quan và khoa học. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo tổng kết, số liệu thống kê kế hoạch vốn và hồ sơ quyết toán của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận Cầu Giấy cùng Ủy ban nhân dân quận Cầu Giấy trong giai đoạn 2014-2018.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra bảng hỏi với cỡ mẫu khảo sát là 50 cán bộ trực tiếp làm công tác quản lý dự án tại Ban Quản lý. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng để đảm bảo tính đại diện với cơ cấu mẫu gồm 27 cán bộ nam chiếm 54% và 23 cán bộ nữ chiếm 46%, độ tuổi bình quân của đối tượng khảo sát là 32,5 tuổi. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả trên phần mềm MS Excel 2013 và thang đo Likert 5 mức độ là nhằm lượng hóa chính xác mức độ đồng thuận của đội ngũ cán bộ đối với từng khâu quản lý, từ lập hồ sơ thiết kế, đấu thầu, giải phóng mặt bằng đến giám sát thi công. Timeline thu thập dữ liệu sơ cấp được thực hiện trong thời gian 2 tuần, từ ngày 15/4/2019 đến ngày 27/4/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về tổ chức bộ máy, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận Cầu Giấy đã có sự chuyển biến mạnh mẽ sau khi kiện toàn theo Quyết định số 1083/QĐ-UBND ngày 28/2/2017. Nhân sự của đơn vị phát triển từ 8 biên chế khi thành lập năm 1997 lên quy mô 73 cán bộ nhân viên năm 2017, được tổ chức thành 6 bộ phận chuyên môn rõ ràng, giúp nâng cao năng lực quản trị dự án chuyên nghiệp.

Thứ hai, về quản lý thời gian và tiến độ, tỷ lệ dự án hoàn thành đúng hạn trong giai đoạn 2014-2018 chỉ đạt khoảng 68%. Tình trạng chậm trễ tiến độ tập trung chủ yếu ở khâu giải phóng mặt bằng và bàn giao hiện trường thi công, khiến khoảng 32% số dự án phải xin gia hạn thời gian thực hiện hợp đồng.

Thứ ba, về quản lý chi phí đầu tư, kết quả tổng hợp cho thấy có khoảng 18% dự án phải thực hiện thủ tục điều chỉnh tổng mức đầu tư. Nguyên nhân phát sinh chi phí chủ yếu đến từ biến động đơn giá nguyên vật liệu xây dựng trên thị trường và những thay đổi phát sinh trong bản vẽ thiết kế thi công so với khảo sát ban đầu.

Thứ tư, về công tác giải ngân và nghiệm thu, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn hàng năm đạt mức bình quân từ 88% đến 94% tổng vốn được giao. Công tác bảo hành công trình trong thời hạn 12 tháng được giám sát nghiêm túc, tuy nhiên vẫn còn khoảng 8% công trình phát sinh hiện tượng hư hỏng nhỏ phải tiến hành khắc phục trước khi bàn giao chính thức cho đơn vị vận hành.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chậm tiến độ và đội vốn tại quận Cầu Giấy xuất phát từ cả nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan. Về mặt chủ quan, năng lực thẩm định hồ sơ thiết kế dự toán ở giai đoạn chuẩn bị dự án của một số cán bộ chưa đồng đều, việc áp dụng các công cụ quản lý hiện đại như mô hình thông tin công trình BIM hay phần mềm quản trị tiến độ chuyên sâu còn hạn chế. Về mặt khách quan, cơ chế chính sách đền bù giải phóng mặt bằng tại khu vực nội thành có mật độ dân cư đông đúc như Cầu Giấy gặp nhiều trở ngại pháp lý phức tạp.

Khi đối chiếu với các mô hình quản lý thành công như Ban Quản lý dự án huyện Định Hóa tại tỉnh Thái Nguyên với giá trị xây lắp hoàn thành hàng năm giai đoạn 2015-2018 đạt gần 120 tỷ đồng mà không xảy ra thất thoát, hay kinh nghiệm siết chặt quy trình đấu thầu tại huyện Mê Linh thành phố Hà Nội, quận Cầu Giấy cần chuẩn hóa quy trình phân cấp kiểm soát nội bộ. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ giải ngân vốn từng năm và bảng so sánh tiến độ thực tế với kế hoạch được phê duyệt để tăng cường tính minh bạch trong quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy trình quản lý giai đoạn chuẩn bị dự án. Ủy ban nhân dân quận Cầu Giấy và Ban Quản lý dự án cần chủ trì rà soát, cắt giảm 20% thời gian thẩm định phê duyệt hồ sơ nhiệm vụ khảo sát, thiết kế và dự toán. Đơn vị cần nâng cao chất lượng lập báo cáo kinh tế kỹ thuật ngay từ khâu khảo sát địa chất, hoàn thành việc chuẩn hóa toàn bộ quy trình trước quý 4 năm 2021.

Thứ hai, số hóa công tác kiểm soát tiến độ và chi phí thi công. Ban Quản lý dự án cần đưa vào ứng dụng bắt buộc phần mềm MS Project và phương pháp quản trị giá trị thu được EVM cho 100% dự án khởi công mới. Mục tiêu đặt ra là kiểm soát độ trễ tiến độ dưới 5% và triệt tiêu tình trạng vượt tổng mức đầu tư trong giai đoạn 2021-2023.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ 73 cán bộ nhân viên. Ban Quản lý cần phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức định kỳ 2 khóa bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu mỗi năm về Luật Đấu thầu, quản lý hợp đồng FIDIC và giám sát thi công, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% kỹ sư có chứng chỉ hành nghề quản lý dự án hạng 2 trở lên trước năm 2024.

Thứ tư, tăng cường phối hợp liên ngành giải quyết vướng mắc mặt bằng và giải ngân vốn. Ủy ban nhân dân quận Cầu Giấy chỉ đạo các phòng ban chuyên môn phối hợp chặt chẽ với Ủy ban nhân dân 8 phường trên địa bàn, cam kết bàn giao mặt bằng sạch đạt tỷ lệ trên 95% đúng tiến độ và duy trì tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt tối thiểu 95% kế hoạch giao hàng năm trong chu kỳ 2020-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là Ban Giám đốc và các cán bộ quản lý thuộc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng cấp quận, huyện. Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn để rà soát, tái cơ cấu mô hình 6 phòng chuyên môn và tối ưu hóa quy trình kiểm soát 3 giai đoạn của dự án xây dựng cơ bản.

Nhóm thứ hai là các cơ quan quản lý nhà nước như Ủy ban nhân dân quận Cầu Giấy, Sở Xây dựng và Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội. Tài liệu là căn cứ thực tế để hoàn thiện chính sách phân cấp ủy quyền, phê duyệt kế hoạch vốn trung hạn và ban hành quy chế phối hợp giải phóng mặt bằng liên ngành.

Nhóm thứ ba là các nhà thầu thi công xây lắp và đơn vị tư vấn giám sát. Các đơn vị này có thể nắm bắt rõ ràng các tiêu chuẩn nghiệm thu, quy trình quản lý chất lượng thi công và các yêu cầu hồ sơ thanh quyết toán vốn đầu tư công theo đúng quy định pháp luật.

Nhóm thứ tư là học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế xây dựng. Nghiên cứu mang lại nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp khảo sát 50 cán bộ bằng thang đo Likert và khung phân tích dữ liệu thực chứng giai đoạn 2014-2018.

Câu hỏi thường gặp

Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận Cầu Giấy hoạt động theo mô hình tổ chức nào? Đơn vị là tổ chức sự nghiệp công lập trực thuộc Ủy ban nhân dân quận Cầu Giấy, vận hành theo mô hình chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án đối với nguồn vốn ngân sách quận giao, đồng thời đóng vai trò tư vấn quản lý dự án cho các công trình do Ủy ban nhân dân các phường làm chủ đầu tư.

Tại sao công tác giải phóng mặt bằng là nguyên nhân chính gây chậm tiến độ giai đoạn 2014-2018? Quận Cầu Giấy có tốc độ đô thị hóa cao, giá đất thị trường biến động lớn dẫn đến nhiều khiếu nại về đơn giá bồi thường. Điều này khiến khoảng 32% số dự án bị bàn giao mặt bằng chậm từ 3 đến 6 tháng so với hợp đồng ban đầu.

Quy mô mẫu khảo sát 50 cán bộ có đảm bảo tính đại diện khoa học cho đề tài không? Quy mô 50 phiếu khảo sát chiếm hơn 68% tổng số 73 cán bộ nhân viên của Ban Quản lý năm 2017, với cơ cấu 54% nam và 46% nữ ở độ tuổi trung bình 32,5 tuổi, hoàn toàn đáp ứng độ tin cậy thống kê cho nghiên cứu định lượng nội bộ.

Những công cụ quản trị hiện đại nào được đề xuất áp dụng cho giai đoạn 2020-2025? Luận văn đề xuất áp dụng phương pháp quản trị giá trị thu được EVM, sơ đồ mạng đường găng CPM, phần mềm MS Project và thí điểm mô hình thông tin công trình BIM nhằm theo dõi chính xác từng gói thầu theo thời gian thực.

Quy định về thời hạn bảo hành công trình đầu tư xây dựng cơ bản kéo dài bao lâu? Theo Luật Xây dựng năm 2014, thời hạn bảo hành công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước tối thiểu là 12 tháng kể từ ngày ký biên bản nghiệm thu hoàn thành và bàn giao đưa công trình vào khai thác sử dụng.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản theo chu kỳ 3 giai đoạn khép kín tại cấp quận huyện.
  • Đánh giá trung thực, khách quan năng lực quản trị của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận Cầu Giấy với quy mô 73 nhân sự trong giai đoạn 2014-2018.
  • Nhận diện chính xác các điểm nghẽn về chậm tiến độ giải phóng mặt bằng và tình trạng 18% dự án phải điều chỉnh tổng mức đầu tư.
  • Đúc kết 8 bài học kinh nghiệm quản lý sâu sắc từ các mô hình thực tiễn tại huyện Mê Linh, huyện Định Hóa và Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội.
  • Xây dựng 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền lộ trình thực hiện đến năm 2025 nhằm đảm bảo tỷ lệ giải ngân đạt trên 95% và chuẩn hóa chất lượng công trình đô thị.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là cung cấp giải pháp quản trị đồng bộ giữa tái cơ cấu nhân sự, số hóa tiến độ và kiểm soát dòng vốn công. Trong giai đoạn 2020-2025, việc áp dụng ngay các khuyến nghị của luận văn sẽ là bước đi chiến lược giúp quận Cầu Giấy tối ưu hóa nguồn lực ngân sách, hoàn thiện diện mạo đô thị văn minh và hiện đại.