CHƯƠNG 1 CỞ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ CÔNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 1. Khái quát về dự án đầu tư công 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Đầu tư và đầu tư công.
- Đầu tư: Theo Lê Hùng Sơn (2005): “Hoạt động đầu tư (gọi tắt là đầu tư) là quá trình sử dụng các nguồn lực về tài chính, lao động, tài nguyên thiên nhiên và các tài sản vật chất khác nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế nói chung. Xuất phát từ phạm vi phát huy tác dụng của các kết quả đầu tư, có thể có những cách hiểu khác nhau về đầu tư.”[17] Đầu tư theo nghĩa rộng là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về cho người đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó. Nguồn lực có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động và trí tuệ. Các kết quả đạt được có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính, tài sản vật chất, tài sản trí tuệ và nguồn lực.
Đầu tư theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm những hoạt động sử dụng các nguồn lực ở hiện tại nhằm đem lại cho nền kinh tế - xã hội những kết quả trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã sử dụng để đạt được các kết quả đó. Từ đây các đặc điểm nói trên, tác giả rút ra khái niệm: Đầu tư là hoạt động sử dụng các nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất, nguồn lực lao động và trí tuệ để sản xuất kinh doanh trong một thời gian tương đối dài nhằm thu về lợi nhuận và lợi ích kinh tế xã hội. - Đầu tư công: Theo Lê Hùng Sơn (2005): “Đầu tư công trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu tư phát triển. Là hoạt động đầu tư của nhà nước, bỏ vốn vào các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Do vậy đầu tư công là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng.”[17] Như vậy, đầu tư công là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, nhằm thu được lợi ích với nhiều hình thức khác nhau. Đầu tư công trong nền kinh tế quốc dân được thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, hiện đại hoá hay khôi phục tài sản cố định cho nền kinh tế. Như vậy có thể hiểu: “Đầu tư công là một bộ phận của hoạt động đầu tư, đó là việc bỏ vốn đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Dự án đầu tư công Hiện có rất nhiều quan niệm về dự án.
Một số quan niệm cho rằng dự án là một chuỗi các sự kiện tiếp nối được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định với ngân quỹ giới hạn để đạt được kết quả đã được xác định rõ và làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. Còn theo Tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn chất lượng ISO thì “Dự án là một quá trình đơn nhất gồm tập hợp các hoạt động có phối hợp và có kiểm soát, có thời hạn bắt đầu và kết thúc, được tiến hành để đạt được mục tiêu phù hợp với các yêu cầu quy định bao gồm cả ràng buộc về thời gian, chi phí và nguồn lực”. Theo Luật đầu tư của Việt Nam năm 2014 thì “Dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành hoạt động đầu tư trên địa bàn hoạt động cụ thể trong khoảng thời gian xác định”[11]. Trên cơ sở khái niệm về dự án, nhiều lý thuyết đã được phát triển hướng tới một định nghĩa về dự án đầu tư và hẹp hơn là dự án đầu tư công.
Cũng như khái niệm dự án, khái niệm dự án đầu tư và dự án đầu tư công cũng được đề xuất dưới nhiều cách khác nhau. Có ý kiến cho rằng, Dự án đầu tư là tập hợp các biện pháp có căn cứ khoa học và cơ sở pháp lý về mặt kỹ thuật, công nghệ, tổ chức sản xuất, tài chính, kinh tế và xã hội làm cơ sở cho việc quyết định bỏ vốn đầu tư với hiệu quả tài chính, kinh tế và xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Ý kiến khác lại cho rằng dự án đầu tư là dự án dự án đầu tư công tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất liên quan đến xây dựng cơ bản nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng hoặc duy trì, cải tiến nâng cao chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ dự án đầu tư công được thực hiện trên địa bàn cụ thể trong khoảng thời gian xác định. Riêng về dự án đầu tư công, tác giả luận văn nhất trí với Luật xây dựng Việt Nam khi xác định rằng “Dự án đầu tư công là dự án sử dụng toàn bộ hay một phần vốn đầu tư công” [12].
Dự án đầu tư công là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình Dự án đầu tư công (xây dựng công trình đường sá, cầu cống các loại. Dự án đầu tư công là kết quả của các dự án đầu tư phát triển nên nó. Phân loại và đặc điểm dự án đầu tư công. Phân loại dự án đầu tư công.
Dự án đầu tư công được chia làm 3 nhóm chính: + Dự án đầu tư công hạ tầng kỹ thuật: Bao gồm các công trình và phương tiện vật chất phục vụ cho sản xuất và đời sống sinh hoạt của xã hội như các con đường, cầu, cống, hệ thống điện, bưu chính viễn thông. + Dự án đầu tư công hạ tầng xã hội: Là các công trình và phương tiện để duy trì và phát triển các nguồn lực như các cơ sở giáo dục, đào tạo, các cơ sở khám, chữa bệnh, các cơ sở đảm bảo đời sống và nâng cao tinh thần của nhân dân như hệ thống công viên, các công trình đảm bảo an ninh xã hội. + Dự án đầu tư công hạ tầng môi trường bao gồm các công trình phục vụ cho bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước, cũng như môi trường sống của con người như công trình xử lý rác thải, nước thải. Đặc điểm dự án đầu tư công.
Các dự án đầu tư công có những đặc điểm riêng như sau: - Các dự án đầu tư công nhằm thực hiện mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế xã hội trong từng thời kỳ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 - Các dự án đầu tư công có mục đích cuối cùng là công trình xây dựng hoàn thành đảm bảo các mục tiêu đã đặt ra về thời gian, chi phí, chất lượng, an toàn, vệ sinh và bảo vệ môi trường… Sản phẩm (công trình) của dự án xây dựng mang tính đơn chiếc, độc đáo và không phải là sản phẩm của một quá trình sản xuất liên tục, hàng loạt. - Các dự án đầu tư công có chu kỳ riêng (vòng đời) trải qua các giai đoạn Sơ đồ thành và phát triển, có thời gian tồn tại hữu hạn, nghĩa là có thời điểm bắt đầu khi xuất hiện ý tưởng về xây dựng công trình dự án và kết thúc khi công trình xây dựng hoàn thành đưa vào khai thác sử dụng, hoặc khi công trình dự án hết niên hạn khai thác và chấm dứt tồn tại. - Các dự án đầu tư công có sự tham gia của nhiều chủ thể, đó là chủ đầu tư/chủ công trình, đơn vị thiết kế, đơn vị thi công, đơn vị giám sát, nhà cung ứng… Các chủ thể này lại có lợi ích khác nhau, quan hệ giữa họ thường mang tính đối tác.
Môi trường làm việc của dự án xây dựng mang tính đa phương và dễ xảy ra xung đột quyền lợi giữa các chủ thể. - Các dự án đầu tư công có tính chất lâu dài, thời gian để tiến hành cho đến khi thành quả của nó phát huy tác dụng thường đòi hỏi nhiều năm tháng với nhiều biến động xảy ra. Vì vậy, các yếu tố thay đổi theo thời gian sẽ ảnh hưởng rất lớn đến quản lý dự án xây dựng cơ bản. - Sản phẩm các dự án đầu tư công có tính đơn chiếc; mỗi hạng mục công trình, công trình có một thiết kế và dự toán riêng tùy thuộc vào mục đích các dự án đầu tư công và điều kiện địa hình, địa chất, thủy văn, khí hậu, thời tiết… của nơi các dự án đầu tư công xây dựng công trình.
Mục đích của các dự án đầu tư công và các điều kiện trên quyết định đến quy hoạch, kiến trúc, quy mô và kết cấu khối lượng, quy chuẩn xây dựng, giải pháp công nghệ thi công… - Các dự án đầu tư công thường được tiến hành ngoài trời nên luôn chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, thời tiết và lực lượng thi công xây dựng công trình thường xuyên phải di chuyển theo nơi phát sinh nhu cầu các dự án đầu tư công xây dựng công trình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quản lý các dự án đầu tư công trên địa bàn cấp huyện 1. Khái niệm và mục tiêu quản lý các dự án đầu tư công trên địa bàn cấp huyện 1.
Khái niệm quản lý các dự án đầu tư công. Quản lý dự án là một bộ môn khoa học mới, đang được định nghĩa dưới các cách tiếp cận khác nhau. - Theo cách tiếp cận hệ thống, quản lý dự án được định nghĩa là việc áp dụng kiến thức các kỹ năng, các công cụ và các kỹ thuật vào hoạt động dự án nhằm đáp ứng các yêu cầu của dự án. - Theo cách tiếp cận quản lý thì quản lý dự án là tổng thể những tác động có hướng tích cực của chủ thể quản lý tới quá trình hình thành, thực hiện và hoạt động của dự án nhằm đạt tới mục tiêu dự án trong những điều kiện và môi trường biến động.