MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long gồm thành phố Rạch Giá (tỉnh lỵ của tỉnh Kiên Giang) và thành phố Cà Mau (tỉnh lỵ của tỉnh Cà Mau). Đối với kết cấu hạ tầng giao thông của 2 đô thị hiện nay chủ yếu là đường bộ và đường thủy nội địa, các cảng, bến thủy nội địa có vai trò quan trọng đối với đời sống kinh tế, văn hóa chính trị của vùng. Các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam có vị trí đặc biệt quan trọng đối với vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Tuy nhiên, đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng nhất là những tác động của biến đổi khí hậu dẫn tới nước biển dâng, xâm nhập mặn ngày càng tăng. Đối với các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam đang gặp nhiều khó khăn trước sự thay đổi của BĐKH ngày càng phức tạp, cụ thể ở bảng I sau: [6] Tỷ lệ ngập (% diện tích) ứng với mực nước biển Diện tích Tỉnh dâng (ha) 50cm 60cm 70cm 80cm 90cm 100cm Cà Mau 528870 8,74 13,7 21,9 30,3 40,9 57,7 Kiên Giang 573690 7,77 19,8 36,3 50,8 65,9 76,9 Đối với thành phố Cà Mau và Rạch Giá là 2 đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam có nhiều địa điểm chịu ảnh hưởng nghiêm trọng hơn các khu vực khác của tỉnh Kiên Giang và tỉnh Cà Mau, là 2 đô thị ven biển nằm cuối nguồn của sông Mê Kông, nơi đổ nước ra biển nhưng là đầu nguồn của triều biển Tây (Vịnh Thái Lan). Với đặc điểm tự nhiên phức tạp, Kiên Giang và Cà Mau chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, đặc biệt là hiện tượng nước biển dâng, lũ lụt hàng năm. Qua nghiên cứu của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho thấy như bảng I, với địa hình của tỉnh Kiên Giang nếu xảy ra hiện tượng nước biển dâng cao 0,5m thì có hơn 7,77% diện tích chìm trong nước, còn nếu nước biển dâng cao hơn 1m thì sẽ có gần 76,9% diện tích bị chìm trong nước, và nếu mực nước biển dâng lên đến 1,5m thì có trên 95% diện tích bị chìm trong nước.
[6] Luận án Tiến sĩ Quản lý đô thị xii Hiện nay mạng lưới đường đô thị của các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam thành phố Cà Mau và Rạch Giá trong những năm vừa qua đã được nhà nước đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông nên đã có nhiều thay đổi. Tuy nhiên công tác quản lý mạng lưới đường đô thị trong điều kiện thích ứng với biến đổi khí hậu cũng là vấn đề mà các đô thị hiện nay chưa chủ động, chưa có những giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu ngày một gia tăng, đặc biệt Rạch Giá là thành phố có nhiều khu vực được xây dựng trên vùng đất lấn biển, còn thành phố Cà Mau là đô thị gần biển, điều này sẽ tác động rất lớn tới mạng lưới đường đô thị khi nước biển dâng cao kết hợp với mưa lớn. Vì vậy việc lựa chọn đề tài luận án “Quản lý mạng lưới đường đô thị các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu” là rất cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao. Mục đích nghiên cứu Đề xuất các giải pháp quản lý mạng lưới đường đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu tại các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long trong điều kiện ảnh hưởng của BĐKH đang ngày càng khắc nghiệt.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Quản lý mạng lưới đường đô thị các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng bằng sông Cửu Long. Trong đó tập trung vào: - Mạng lưới đường bộ đô thị - Các chủ thể quản lý là các sở ngành tại địa phương, UBND thành phố và cộng đồng dân cư. Phạm vi nghiên cứu: - Tập trung vào quản lý MLĐ đô thị thích ứng với BĐKH để khắc phục tình trạng úng ngập, sạt lở do nước biển dâng là vấn đề lớn của 2 đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam. Luận án Tiến sĩ Quản lý đô thị xiii - Về thời gian: Phù hợp với định hướng phát triển các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 và tầm nhìn năm 2050 - Về không gian: Các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long, cụ thể gồm 2 đô thị thành phố Cà Mau và Rạch Giá.
Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp khảo sát điều tra Để hiểu rõ được tình hình thực tế địa bàn nghiên cứu cần phải tiến hành khảo sát điều tra, vì đây là phương pháp được sử dụng của nhiều chuyên ngành. Với đề tài luận án nghiên cứu về quản lý mạng lưới đường đô thị thích ứng với BĐKH cho các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng ĐBSCL nơi chịu nhiều ảnh hưởng của BĐKH thì công tác điều tra khảo sát về hiện trạng mạng lưới giao thông và thực trạng quản lý MLĐ của các đô thị và các cơ quan quản lý nhà nước đối với hệ thống MLĐ là rất quan trọng. - Phương pháp kế thừa Quản lý mạng lưới đường đô thị thích ứng với BĐKH là vấn đề phức tạp, do ĐBSCL là khu vực bị tác động của BĐKH rất nghiêm trọng nên những năm qua đã có nhiều đề tài nghiên cứu ở các chuyên ngành khác nhau. Do đó đề tài sẽ kế thừa có chọn lọc các đề tài nghiên cứu trong nước từ đó giúp cho việc nghiên cứu tiếp cận các vấn đề mới nhanh chóng và tránh bị trùng lặp.
- Phương pháp chuyên gia Được thực hiện thông qua các hội thảo để nhận ý kiến của chuyên gia, các nhà khoa học có kinh nghiệm trong quản lý thực tế đối với lĩnh vực quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật đô thị, giao thông đô thị, môi trường đô thị, quản lý đô thị. - Phương pháp phân tích tổng hợp Thu thập tài liệu, thông tin về các vấn đề của việc quản lý MLĐ đô thị các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam cũng như các tài liệu của Việt Nam và Luận án Tiến sĩ Quản lý đô thị xiv quốc tế. Từ các tài liệu và số liệu có được đề tài sẽ tiến hành tổng hợp và phân tích để có sự so sánh, tham khảo học tập. - Phương pháp dự báo Phân tích các xu thế mới trong quản lý mạng lưới đường đô thị.
Dựa trên cơ sở phát triển kinh tế xã hội để dự báo sự phát triển của giao thông đô thị và khả năng gia tăng của biến đổi khí hậu tác động tới mạng lưới đường đô thị. - Phương pháp tiếp cận hệ thống Do sự phát triển của đô thị nói chung và MLĐ đô thị nói riêng là dạng phát triển mang tính hệ thống và liên quan đến nhiều chuyên ngành, và đó cũng là một quá trình phát triển liên tục nên cần phải đặt các vấn đề quản lý nhà nước về xây dựng đô thị nói chung, quản lý MLĐ đô thị nói riêng trong bối cảnh phát triển một cách hệ thống theo thời gian và không gian. - Phương pháp thực chứng ứng dụng Luận án lựa chọn 2 đô thị có nhiều đặc điểm nổi bật và đại diện cho các đô thị tỉnh lỵ vùng đồng bằng sông Cửu Long để kiểm chứng các kết quả nghiên cứu đề xuất của luận án vào thực tiễn. Qua việc nghiên cứu áp dụng tại TP.
Cà Mau và TP. Rạch Giá luận án sẽ đúc rút ra được các vấn đề về mặt lý thuyết cho việc nghiên cứu và chứng minh được tính khả thi của kết quả nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học của đề tài * Ý nghĩa khoa học - Luận án góp phần bổ sung và cụ thể hóa cơ sở lý luận về công tác quản lý mạng lưới đường đô thị các đô thị tỉnh lỵ vùng đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu. - Cung cấp cơ bản về quản lý MLĐ đô thị thích ứng với BĐKH để làm tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy chuyên ngành quản lý đô thị, quản lý giao thông đô thị, quản lý xây dựng và ngành hạ tầng kỹ thuật đô thị.
- Góp phần bổ sung và hoàn thiện nội dung một số văn bản quản lý nhà nước về công tác quản lý mạng lưới đường đô thị trong điều kiện BĐKH. Luận án Tiến sĩ Quản lý đô thị xv * Ý nghĩa thực tiễn: - Đề xuất bổ sung nhiệm vụ cho cơ quan quản lý chuyên môn và quản lý nhà nước về quản lý MLĐ đô thị thích ứng với BĐKH đối với các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long. - Đề xuất bổ sung thêm một số quy định cho công tác về quản lý mạng lưới đường đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu. - Xác định cơ chế chính sách trong quản lý quy hoạch mạng lưới đường trên quan điểm thích ứng với biến đổi khí hậu.
- Áp dụng đề xuất các giải pháp vào thành phố Cà Mau và thành phố Rạch Giá từ đó làm cơ sở tham khảo áp dụng đối với đô thị tỉnh lỵ trong cả nước. Đóng góp mới của luận án 1. Xác định các yếu tố tác động của BĐKH đến mạng lưới đường đô thị các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long. Xây dựng các tiêu chí quản lý MLĐ đô thị các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đề xuất sơ đồ phân vùng theo khu vực đô thị để đưa ra các giải pháp quản lý mạng lưới đường đô thị các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu. Đề xuất giải pháp tổ chức bộ máy quản lý mạng lưới đường đô thị các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu. Đề xuất bổ sung quy định về cơ chế chính sách trong công tác quản lý mạng lưới đường đô thị các đô thị tỉnh lỵ ven biển Tây Nam vùng đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu. Các khái niệm và thuật ngữ liên quan tới đề tài Nghiên cứu về mạng lưới đường đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu là một vấn đề mới ở nước ta nó liên quan đến nhiều nội dung.