phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu, luận văn gồm có 3 chƣơng: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu 3 http://lrc.vn Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC ở trƣờng THCS Chƣơng 2. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC ở trƣờng THCS TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh Chƣơng 3. Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trƣởng theo mô hình THTT, HSTC ở trƣờng THCS TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu 4 http://lrc.vn Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO MÔ HÌNH “TRƢỜNG HỌC THÂN THIỆN, HỌC SINH TÍCH CỰC” Ở TRƢỜNG THCS 1.
Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề Công tác dạy học, quản lý hoạt động dạy học, quản lý nhà trƣờng là những vấn đề đƣợc nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc hết sức quan tâm. Việc chú trọng tới các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả HĐDH trong nhà trƣờng luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô viết trƣớc đây khẳng định: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trƣờng phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên.Koonđakôp, NI.Xaxerđô tôp đi sâu nghiên cứu lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trƣờng và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý của hiệu trƣởng [23] Về việc chỉ đạo quá trình DH, Xukhômlinxki rất coi trọng bồi dƣỡng đội ngũ GV, dự giờ - phân tích giờ dạy, giúp đỡ cá biệt để GV nâng cao tay nghề, hình thành nghệ thuật sƣ phạm. Nhƣ vậy, trên thực tế và trong lý luận, đã có những tác giả trên thế giới rất quan tâm nghiên cứu hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học để tìm ra những biện pháp quản lý hữu hiệu.
Ngoài ra, để nền giáo dục đạt đến giá trị đích thực và chân chính, từ xƣa đến nay công tác giáo dục theo quan điểm nhân văn đều phải quán triệt sự khoan dung, sự thân thiện. “Khoan dung, thân thiện” phải là cốt lõi của giáo dục. Từ thời cổ đại, một triết gia nổi tiếng, nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc là Khổng Tử (551- 479 TCN) đã cho rằng: Đất nƣớc muốn phồn vinh, yên bình và thịnh vƣợng thì ngƣời quản lý cần chú trọng đến ba yếu tố là Thứ (dân đông), Phú (dân giàu), Giáo (dân đƣợc giáo dục). Về phƣơng pháp giáo dục ông coi trọng việc tự học, tự rèn luyện, tu thân, phát huy mặt tích cực, sáng tạo, năng lực nội sinh, dạy học sát đối tƣợng, cá biệt hoá đối tƣợng.
Kết hợp học với thực hành, lý thuyết với thực tiễn, phát triển động cơ học tập đúng đắn, tạo hứng thú và ý chí quyết tâm của ngƣời học. Giáo dục con ngƣời theo Khổng Tử là dạy học “đạo lý”, để tạo ra con ngƣời có đủ nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, dũng, hiếu bằng văn chƣơng và lục nghệ. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu 5 http://lrc.vn Từ cuối thế kỷ XIV, khi mà chủ nghĩa Tƣ Bản bắt đầu xuất hiện, vấn đề DH và quản lý DH đã đƣợc nhiều nhà GD thật sự quan tâm. Nổi bật là các công trình nghiên cứu của các tác giả: Cômenxki, V.
Cômenxki (Slovakia) đề cao vị trí của ngƣời thầy giáo. Ông nói rằng: “Dƣới ánh sáng mặt trời không có nghề nào cao quý hơn nghề dạy học”, ông đặt ra cho ngƣời thầy giáo những yêu cầu cao về lòng nhân ái, về phẩm chất đạo đức để làm gƣơng sáng cho học sinh. Ngƣời thầy phải đối xử với học sinh công bằng, ân cần, hòa nhã với HS. Mô hình trƣờng học thân thiện là mô hình trƣờng học do Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đề xƣớng từ những thập kỉ cuối của thế kỉ XX và đã đƣợc triển khai có kết quả tốt ở 50 quốc gia trên thế giới, trong đó, có nhiều nƣớc đang phát triển ở châu Á, châu Mỹ và châu Phi.
Mô hình trƣờng học thân thiện đƣợc tiếp cận theo triết lý giáo dục nhân văn, trên cơ sở tôn trọng quyền trẻ em, đảm bảo cho HS khỏe mạnh, hài lòng với việc học tập, học sinh đƣợc GV nhiệt tình dạy dỗ cùng với sự hỗ trợ của gia đình và cộng đồng để phát triển hết tiềm năng. Xây dựng trƣờng học thân thiện là tạo một môi trƣờng giáo dục an toàn, bình đẳng, tạo hứng thú cho HS trong học tập, nâng cao chất lƣợng giáo dục. Trong môi trƣờng thân thiện, HS cảm nhận đƣợc sự thoải mái trong học tập, kiến thức HS đƣợc học không chỉ gói gọn trong sách vở mà còn đƣợc học trong thực tế, đƣợc trải nghiệm trong các hoạt động ngoại khóa, trò chơi dân gian, các hoạt động tập thể. Trong môi trƣờng thân thiện đó, HS hứng thú, say sƣa học tập, chủ động tìm hiểu kiến thức dƣới sự dẫn dắt, hƣớng dẫn của thầy giáo, rèn kỹ năng và phƣơng pháp học tập, để các em “mỗi ngày đến trƣờng là một ngày vui”.
Ở Việt Nam, phát triển nhà trƣờng theo ý tƣởng thân thiện cũng xuất phát từ tƣ tƣởng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Năm 1955, khi nói đến vấn đề dân chủ trong nhà trƣờng, Ngƣời đã nói: Trong trƣờng cần có dân chủ. Đối với mọi vấn đề thầy trò cùng nhau thảo luận, ai có ý kiến gì đều thật thà phát biểu, điều gì chƣa thông suốt thì hỏi lại cho thông suốt. Dân chủ nhƣng trò phải kính thầy, chứ không phải “cá đối bằng đầu”.
Đồng thời thầy và trò cần giúp đỡ những anh chị em phục vụ cho nhà trƣờng. Các anh chị em nhân viên thì nên thi đua sao cho cơm lành canh ngon để học sinh ăn no, mặc tốt. Xuất phát từ tƣ tƣởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh và đƣợc sự hỗ trợ của UNICEF, ngày 22/7/2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra chỉ thị số 40/2008/CT- Số hóa bởi Trung tâm Học liệu 6 http://lrc.vn BGDĐT Về việc phát động phong trào thi đua: “Xây dựng THTT, HSTC” trong các trƣờng phổ thông giai đoạn 2008-2013. Phong trào này đƣợc phát động cùng với các cuộc vận động: “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” và “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gƣơng đạo đức, tự học và sáng tạo”, để tiếp tục tăng cƣờng và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục toàn diện cho học sinh.
Xây dựng THTT, HSTC chính là sự cụ thể hóa của yêu cầu "dạy tốt, học tốt" trong hoàn cảnh hiện nay. Dạy tốt không chỉ là hoạt động của các cá nhân giáo viên, mà còn là hoạt động của tập thể thầy cô, là sự tham gia của gia đình, đoàn thể vào quá trình sƣ phạm, là việc thiết kế các hoạt động để HS tham gia trong và ngoài nhà trƣờng, tạo môi trƣờng thân thiện cho HS. Dạy tốt không chỉ là nói cho HS nghe, chỉ cho HS làm, mà còn là tạo điều kiện để HS tự tìm hiểu, tự khám phá, để HS nói và tự đề xuất việc cần làm và tự làm. Dạy và học tốt không chỉ là dạy qua sách vở mà còn qua thực hành, không chỉ hiểu biết mà còn làm, thực hành kỹ năng sống, tìm hiểu cuộc sống thực và cuộc sống quá khứ của dân tộc.
Dạy tốt, học tốt không chỉ có thầy cô là ngƣời dạy, mà chính HS, qua các hoạt động tích cực trong học tập, hoạt động tập thể, hoạt động xã hội mà tự giúp nhau trƣởng thành, tự rèn luyện. HS không chỉ là đối tƣợng cần đƣợc giáo dục mà thông qua hoạt động tích cực, HS chính là những ngƣời nuôi dƣỡng và phổ biến văn hóa dân tộc, truyền thống cách mạng của đất nƣớc. HS cũng là chủ thể của quá trình giáo dục xã hội. Những tác phẩm, những bài báo về khoa học quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng của các nhà nghiên cứu ở Việt Nam đã góp phần cải tiến, hoàn thiện hơn công tác quản lý giáo dục, đã đƣợc ứng dụng rộng rãi và mang lại một số hiệu quả nhất định trong công tác quản lý giáo dục, quản lý trƣờng học nhƣ: Một số vấn đề về giáo dục và khoa học giáo dục [15]; Tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục [18], Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục [19]; Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý giáo dục [24]; Gần đây, nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học nhƣ: Phạm Viết Vƣợng, Đặng Thành Hƣng, Nguyễn Văn Đản, Phạm Minh Hạc.
đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề đổi mới nội dung, phƣơng pháp dạy học theo hƣớng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn đời sống sản xuất, vấn đề lấy HS làm trung tâm của công tác dạy học và công tác giáo dục. Những nghiên cứu công phu của tác giả Nguyễn Đức Chính, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đều tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động của GV và HS nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu 7 http://lrc.vn Nhiều CBQL trƣờng Tiểu học, THCS và THPT trong cả nƣớc cũng đã nghiên cứu về các biện pháp quản lý xây dựng THTT, HSTC nhƣ luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả: Nguyễn Thanh Hoa với đề tài: “Quản lý xây dựng trƣờng học thân thiện, học sinh tích cực ở các trƣờng THPT thị xã Uông Bí - Tỉnh Quảng Ninh” (2009); Vũ Nhật Quang với đề tài: “Biện pháp chỉ đạo xây dựng môi trƣờng học tập thân thiện ở các trƣờng Tiểu học huyện Tiên Yên - Quảng Ninh” (2011)… Các công trình nghiên cứu trên thực sự có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn đối với công tác quản lý xây dựng THTT, HSTC ở địa phƣơng, đồng thời cũng đóng góp những viên gạch xây dựng thành công THTT, HSTC trên cả nƣớc. Một trong những nhân tố quyết định sự thành công của mô hình THTT, HSTC là quản lý, tổ chức hoạt động dạy học có hiệu quả, trong đó, biện pháp quản lý của ngƣời hiệu trƣởng có vai trò hết sức quan trọng.
Tuy nhiên, theo nghiên cứu khái lƣợc của tôi thì đến nay chƣa có đề tài nghiên cứu nào đi sâu vào việc quản lý hoạt động dạy học của ngƣời hiệu trƣởng trƣờng THCS theo mô hình THTT, HSTC ở Việt Nam. Vì vậy, việc nghiên cứu, khảo sát thực trạng công tác quản lý hoạt động DH của hiệu trƣởng, đề xuất những biện pháp quản lý HĐDH theo mô hình THTT, HSTC một cách khoa học, phù hợp điều kiện, hoàn cảnh, đối tƣợng của mỗi vùng, miền là rất cần thiết.