phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung luận văn đƣợc cấu trúc thành ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lí dạy học ở trƣờng THPT ngoài công lập theo tiếp cận đảm bảo chất lƣợng, Chƣơng 2: Thực trạng quản lí dạy học ở trƣờng THPT ngoài công lập thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, Chƣơng 3: Các biện pháp quản lí dạy học theo tiếp cận đảm bảo chất lƣợng ở các trƣờng THPT ngoài công lập thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC Ở TRƢỜNG THPT NGOÀI CÔNG LẬP THEO TIẾP CẬN ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Quản lí là một chức năng lao động xã hội, bắt nguồn từ tính chất xã hội của lao động.
Ở đâu có con ngƣời ở đó có quản lí, vì vậy quản lí là một hoạt động đặc trƣng bao trùm lên mọi mặt đời sống xã hội trong đó có giáo dục. Khi xã hội phát triển thì giáo dục ngày càng đƣợc quan tâm về mọi mặt. Vấn đề nâng cao chất lƣợng giáo dục nói chung và nâng cao chất lƣợng dạy học nói riêng trong các nhà trƣờng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nƣớc trên thế giới. Các nhà lãnh đạo, nhà nghiên cứu trên thế giới đều thấy rõ vai trò, động lực của giáo dục trong phát triển kinh tế, xã hội.
Thậm chí nền kinh tế tri thức đang trở thành một thành phần quan trọng trong sự phát triển của đất nƣớc. Trƣớc yêu cầu của xã hội và nhiệm vụ của giáo dục và đào tạo, nhiều công trình nghiên cứu về quản lí và quản lí giáo dục đƣợc công bố nhƣ: Ở phƣơng Đông cổ đại nhất là ở Trung Hoa và Ấn Độ những tƣ tƣởng về phép trị nƣớc của Khổng Tử (551-479TrCN), Mạnh Tử (372-289TrCN), Hàn Phi Tử (280-233 TrCN)… Trong các học thuyết phƣơng Đông cổ đại đó Khổng Tử đã cho rằng : Đất nƣớc muốn phồn vinh, yên bình và thịnh vƣợng thì ngƣời quản lí cần chú trọng đến ba yêu tố là Thứ (dân đông), Phú (dân giàu), Giáo (dân được giáo dục). Ông cho rằng việc giáo dục là cần thiết cho mỗi ngƣời “ Hữu giáo vô loại” và là một thành tố không thể thiếu của mỗi dân tộc. Về phƣơng pháp giáo dục ông coi trọng việc tự học, tự rèn luyện, tu thân phát huy mặt tích cực sáng tạo, năng lực nội sinh, dạy học sát đối tƣợng, cá biệt hóa đối tƣợng, kết hợp học với hành, lý thuyết với thực tiễn, phát triển động cơ học tập đúng đắn, tạo hứng thú và ý chí quyết tâm của ngƣời học.
Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu hiện đại đến nay phƣơng pháp giáo dục của Khổng Tử vẫn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn còn nguyên giá trị có ảnh hƣởng sâu sắc và đậm nét trong phong cách quản lí và văn hóa của các quốc gia Châu Á nhƣ Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam… Các nƣớc phƣơng Tây cổ đại (vào thế kỷ IV-III TrCN) nhà triết học Xôcơrat trong tập nghị luận của mình viết rằng: Những ngƣời nào biết cách sử dụng con ngƣời sẽ điều khiển đƣợc công việc, hoặc cá nhân hay tập thể một cách sáng suốt. Những ngƣời không biết làm nhƣ vậy sẽ mắc sai lầm trong công việc. Theo Platôn (427-347TrCN) nhà triết học cổ đại Hy Lạp thì muốn trị nƣớc phải biết đoàn kết dân lại, phải vì dân. Theo ông ngƣời đứng đầu phải ham chuộng hiểu biết, thành thật, tự chủ, biết điều độ, ít tham vọng về vật chất, đặc biệt phải đƣợc đào tạo kỹ lƣỡng.
Sang thế kỷ XVII, hàng loạt các thuyết quản lý ra đời bởi các nhà nghiên cứu nổi tiếng nhƣ Rober Owen (1771-1858), Charles Babbage (1792-1871) và đặc biệt là F. Taylo(1856-1915) ngƣời đƣợc coi là “cha đẻ” của “thuyết quản lý theo khoa học”.A Cômenxki (1592 - 1670) khi đặt nền móng cho hệ thống các nhà trƣờng cũng đề cập đến vấn đề Quản lý họat động dạy học của ngƣời giáo viên. Ông đã đƣa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với tự nhiên. Theo ông quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện tƣợng do học sinh tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép ngƣời ta chấp nhận bất kỳ điều gì.
Ông cũng đã nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị lớn nhƣ: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tích cực, tự giác của học sinh; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc dạy theo khả năng tiếp thu của học sinh; dạy học phải thiết thực; dạy học theo nguyên tắc cá biệt… Nhận thức rõ lợi ích lớn lao của quản lý nên sang thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX xuất hiện hàng loạt các công trình nghiên cứu với nhiều cách tiếp cận khác nhau về quản lý nhƣ M. Kônđacốp “Cơ sở lí luận khoa hoc quản lí giáo dục’’ trƣờng Cán bộ quản lí và viện khoa học giáo dục 1984; Harld- Kôntz “Những vấn đề cốt yếu về quản lí” Nxb Khoa học kĩ thuật 1992; tác phẩm “ Kinh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn nghiệm lãnh đạo của hiệu trƣởng” Xu khômlinxki dịch và xuất bản năm 1981 đã đƣa ra nhiều tình huống quản lí giáo dục và quản lí dạy học trong nhà trƣờng, trong đó tác giả đã bàn nhiều về phƣơng pháp dạy học, đặc biệt là vấn đề phân công trong quản lí dạy học. Bên cạnh đó các công trình “Quản lí chất lƣợng trong nhà trƣờng” năm 1992 của West-Burnham, “Quản lí chất lƣợng lấy nhà trƣờng làm cơ sở” năm 1993 của Dorothy Myers và Robert Stonihill, “Quản lí chất lƣợng trong giáo dục” năm 1997 của Taylor, A. Những công trình này đã đƣa ra những quan điểm và phƣơng pháp vận dụng các nội dung quản lý chất lƣợng trong sản xuất vào đổi mới quản lý chất lƣợng trong giáo dục.
Tiếp thu và phát triển những tƣ tƣởng đó, các nhà nghiên cứu giáo dục thời hiện đại đã cho ra đời nhiều những công trình nghiên cứu về HĐ DH, QL HĐ DH và ngày nay cùng với sự phát triển của xã hội loài ngƣời QL giáo dục đã trở thành một khoa học và ngày càng phát triển toàn diện. Trong nước Dựa trên cơ sở lí luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận quản lí giáo dục và quản lí trƣờng học chủ yếu trên nền tảng lý luận giáo dục. Sau Cách mạng tháng Tám, trƣớc nhiệm vụ đổi mới giáo dục thì việc yêu cầu đổi mới nội dung, phƣơng pháp dạy học là việc làm cần thiết và cấp bách. Các nhà nghiên cứu giáo dục, các nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu về khoa học QL giáo dục nhƣ công trình của tác giả Nguyễn Minh Đạo “Cơ sở khoa học quản lý giáo dục”; “Quản lý, quản lý giáo dục tiếp cận từ những mô hình” của tác giả Đặng Quốc Bảo; “Cơ sở khoa học quản lý” của tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc; “Kiểm định chất lượng giáo dục đại học” của tác giả Nguyễn Đức Chính; “Cơ sở lý luận và thực tiễn về chất lượng giáo dục và đánh giá chất lượng giáo dục" của tác giả Nguyễn Hữu Châu… các công trình nghiên cứu của các tác giả trên đã giải quyết đƣợc vấn đề lý luận rất cơ bản về khoa học quản lý nhƣ khái niệm quản lý các hoạt động giáo dục theo tiếp cận đảm bảo chất lƣợng.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn Gần đây một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành QL giáo dục bƣớc đầu cũng đã đề cập đến các biện pháp QL HĐ DH và QL HĐ DH theo tiếp cận đảm bảo chất lƣợng trong các nhà trƣờng phổ thông dƣới nhiều góc độ khác nhau. Đó là các đề tài nhƣ: “Vận dụng lí thuyết quản lí chất lượng tổng thể vào quản lí quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông dân lập” của tác giả Lê Đức Ánh Viện Chiến lƣợc và Chƣơng trình giáo dục (2007); “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT ngoài công lập quận Đống Đa-Thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu của chương trình phân ban” của tác giả Nguyễn Thị Nhiếp, năm 2008 “Quản lý hoạt động dạy học của Phòng Giáo dục và Đào tạo đối với các trường THCS ở huyện Ý Yên tỉnh Nam Định” của tác giả Bùi Anh Đào, năm 2011. “Quản lý hoạt động đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường THPT tại Trường Trung học phổ thông Yên Hòa” của tác giả Trần Trọng Hà, năm 2010. Các đề tài nghiên cứu trên đã đề cập đến các bình diện khác nhau và đặc biệt quan tâm đến những vấn đề quản lý chất lƣợng, đảm bảo chất lƣợng đào tạo, kiểm định đánh giá chất lƣợng, tiến hành nghiên cứu thực trạng các biện pháp QL HĐDH của Hiệu trƣởng đối với GV các trƣờng phổ thông bằng những cách tiếp cận khác nhau và đã đề xuất đƣợc một số biện pháp cần thiết, khả thi để nâng cao hiệu quả QL.
Đồng thời giúp cho các Hiệu trƣởng trƣờng phổ thông khác tham khảo để vận dụng trong công tác quản lí của mình. Tuy nhiên tuỳ theo đặc điểm, tính chất, điều kiện của từng loại trƣờng, từng địa phƣơng, từng cấp QL thì ngƣời QL phải có những biện pháp QL riêng. Qua quá trình học tập và nghiên cứu các tài liệu, các công trình nghiên cứu của các tác giả, tôi nhận thấy mỗi một khu vực, vùng miền có những đặc thù riêng không thể áp dụng một cách máy móc các biện pháp quản lí giống nhau đƣợc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn Quảng Yên thuộc tỉnh Quảng Ninh là một khu vực có nhiều trƣờng THPT ngoài công lập đang phát triển và trƣởng thành.
Trong bối cảnh đang khẩn trƣơng, nghiêm túc thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục, làm thế nào để các trƣờng ngoài công lập xây dựng đƣợc thƣơng hiệu và nâng cao đƣợc chất lƣợng dạy học để đáp ứng yêu cầu của thời đại - đây là vấn đề sống còn của tất cả các nhà trƣờng, đặc biệt là các trƣờng ngoài công lập. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau về QL tùy theo quan điểm và cách tiếp cận.