Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn vật lý theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn vật lý theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT Đoàn Kết – Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn vật lý theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THPT Đoàn Kết – Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ THEO HƢỚNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.
Nghiên cứu hoạt động quản lý dạy học ở trường THPT Cho đến nay rất nhiều nhà triết học và khoa học đã nghiên cứu vấn đề dạy học và quản lý dạy học qua các thời kỳ. Platon (427- 348 TCN) một nhà triết học cổ đã có những trao đổi nhất định về dạy học và quản lý. Trong tác phẩm Cộng hòa ông đã khẳng định “Muốn có được nhà nước lý tưởng cần giáo dục các công dân ngay từ khi còn trẻ, giáo dục đóng vai trò quyết định hình thành nhân phẩm của công dân trong tương lai”. Như vậy ông đã khẳng định được tính tất yếu của giáo dục trong xã hội [29].
Dạy học cần có phương pháp giúp thế hệ trẻ từng bước khẳng định mình và tìm ra chân lý mới phù hợp là quan niệm của nhà triết học Hy lạp cổ đại Socrat với triết lý “Hãy tự biết mình”. Nhà sư phạm vĩ đại người Nga là U-sin-xki (1824-1870) cũng đã có những nghiên cứu đáng kể về tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường. Có những quan điểm của ông về giáo dục rất gần gũi với những quan điểm được phát triển trong thế kỷ XX. Jêm Amôt Cômenxki (1592 - 1670) đã ghi một cái mốc quan trọng trong quá trình phát triển lý luận và hoạt động giáo dục của nhân loại trong nhiều công nghiên cứu.
Theo ông, học sinh phải tự quan sát, tự suy nghĩ sự vật, hiện tượng mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép người khác chấp nhận bất cứ điều gì trong quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức. Là người đầu tiên trong lịch sử đã nêu lên được một Hệ thống 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các nguyên tắc trong dạy học được ông lần đầu tiên đưa ra đến nay hầu như về cơ bản vẫn có ý nghĩa trong hệ thống các nguyên tắc dạy học hiện đại như: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc hệ thống và liên tục; dạy học phải thiết thực; dạy học theo nguyên tắc cá biệt; nguyên tắc phát huy tính tích cực, tự giác của học sinh; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc dạy theo khả năng tiếp thu của học sinh. Cuốn sách “Quản lý trường học” của A.Pôpốp nhà hoạt động sư phạm và quản lý giáo dục của Liên xô cũ là một tập hợp khá hoàn chỉnh giúp chỉ dẫn cho các hoạt động thực tiễn của người làm công tác quản lý giáo dục, đặc biệt quản lý trường học. Đây là một cuốn sách được ghi dấu ấn như một tài liệu hoàn chỉnh đầu tiên về quản lý giáo dục.
Không chỉ các nhà khoa học ở Liên xô cũ mà ngay cả ở các nước phương Tây việc nghiên cứu về quản lý giáo dục cũng rất sôi động. Cuốn “Quản lý giáo dục như một quá trình xã hội: lý thuyết, nghiên cứu, thực tiễn” của các tác giả Jacob W. Campbell xuất bản năm 1968 là một trong những công trình nghiên cứu khá hoàn chỉnh về quản lý giáo dục. Ở Việt Nam cũng có rất nhiều nhà khoa học có công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục.
Vị trí, vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học; những ưu điểm và nhược điểm của hình thức dạy học trên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, vai trò của người dạy và người học; việc đổi mới nội dung cũng như cách thức tổ chức dạy học đã được đề cập đến trong các tác phẩm của các tác giả Hồ Ngọc Đại, Nguyễn Văn Lê, Thái Duy Tuyên. Vị trí, vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, các yếu tố liên quan đến quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học, đổi mới phương pháp dạy học được các tác giả Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Văn Lê, Trần Kiểm nghiên cứu một cách toàn diện và sâu sắc. Cuốn sách “Quản lý 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo dục một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc chủ biên) là một sự tổng hợp lý luận quản lý giáo dục. Không chỉ giới thiệu các vấn đề chung về quản lý giáo dục, quá trình hình thành các lý luận quản lý giáo dục, các mô hình quản lý, các cách tiếp cận lý luận mà các tác giả còn chỉ ra những khác biệt giữa lý luận quản lý giáo dục với các lĩnh vực khác, kiến giải về các chức năng trong quản lý nhà trường.
[32] Quản lý dạy học là một nhiệm vụ trọng yếu trong công tác quản lý nhà trường phổ thông. Việc tổ chức đúng đắn, khoa học hoạt động dạy học ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả quản lý của nhà trường. Trong việc quản lý dạy học hiệu trưởng nhà trường là nhà lãnh đạo toàn diện, chịu trách nhiệm trong công tác quản lý nhà trường. Hiệu trưởng phải cùng các cộng sự của mình xây dựng đội ngũ giáo viên tâm huyết với nghề, có chuyên môn vững vàng, năng động sáng tạo và ngày càng nâng cao tay nghề sư phạm.
Đây là một trong những yếu tố quyết định thành công của quản lý dạy học. Kết quả dạy học của nhà trường tốt hay không phụ thuộc nhiều vào biện pháp quản lý đúng đắn và hợp lý của hiệu trưởng. Trong các tài liệu bồi dưỡng cho cán bộ quản lý giáo dục các cấp thì công tác quản lý dạy học cũng là một vấn đề trọng yếu được đề cập đến. Các tác giả Phạm Minh Hạc, Đặng quốc Bảo, Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Thị Mỹ Lộc… đều có những công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, đến quản lý hoạt động dạy học cũng như quản lý các thành tố của quá trình giáo dục trong nhà trường.
Một số giáo trình của Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Quản lý giáo dục, Viện khoa học giáo dục Việt Nam đã trình bày những vấn đề cơ bản của quản lý giáo dục. Nghiên cứu hoạt động quản lý dạy học theo hướng trải nghiệm ở trường THPT Trong các tác phẩm ở trong và ngoài nước cũng đã có những tác phẩm nói về học tập trải nghiệm như lý thuyết học tập trải nghiệm do David Kolb 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý thuyết này là sự kế thừa và phát triển các lý thuyết học tập có liên quan đến kinh nghiệm của các nhà tâm lý học, giáo dục học như John Dewey (1859-1952), Mary Parker Follett (1868-1933), Lev Vygotsky (1896-1934) và nhiều nhà khoa học khác. Trên cơ sở các nghiên cứu về mô hình trải nghiệm học tập của các tác giả, Kolb đã xây dựng nên lý thuyết của mình.
Lý thuyết học tập trải nghiệm của David Kolb được chính thức công bố lần đầu tiên vào năm 1971, nó được coi là một lý thuyết tương đối toàn diện về một phương thức học tập tích lũy chuyển hóa kinh nghiệm. Học tập trải nghiệm được ứng dụng rộng rãi trên nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. Lý thuyết học tập trải nghiệm của David Kolb vẫn tiếp tục được coi trọng trong thế kỷ XXI. Nó được ghi nhận là phương thức học tập hiệu quả nhằm phát triển năng lực cho người học.
Trong thế kỷ XXI học tập trải nghiệm được vận dụng linh hoạt hơn, được phát triển theo hướng vận dụng lý thuyết học tập trải nghiệm vào học tập và giảng dạy. Có thể kể đến một số tác giả như Colin M. Beard, John Peter Wilson (2006), Menlvin L.Wurdinger vaf Julie A. Carlson (2009) đã đưa ra các phiên bản mới về vận dụng lý thuyết học tập trải nghiệm trong việc học tập và trải nghiệm.
Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ những ngày đầu của nền giáo dục Việt nam dân chủ cộng hòa đã chỉ rõ phương pháp để đào tạo nên những người đức tài là “Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội”. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh để từ đó bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, hình thành khả năng học tập suốt đời là một nhu cầu tất yếu trong các nhà trường. Đây là một nhu cầu tất yếu để giải quyết mâu thuẫn giữa một bên là khối lượng tri thức ngày càng tăng lên, phức tạp hơn do sự phát triển như vũ bão của khoa học, công nghệ và sự bùng nổ thông tin với thời lượng học tập có hạn đang tồn tại trong quá trình dạy học ở các nhà trường trung học. Hoạt động giáo dục thông qua sự trải nghiệm và sáng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm được học trong nhà trường với thực tiễn đời sống để các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dẫn chuyển hóa thành năng lực là quá trình dạy học trải nghiệm.
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được gì qua học tập. Đề đảm bảo được điều đó, phải đổi mới cách tiếp cận các thành tố của quá trình dạy học.