Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm Hiện nay đã có nhiều công trình trong và ngoài nước nghiên cứu có tính chất tổng quan về dạy học môn Ngữ Văn theo hướng trải nghiệm và các hình thức, phương pháp vận dụng dạy học môn Ngữ Văn theo hướng trải nghiệm trong lý thuyết và thực tiễn, cụ thể như sau: Ngô Thanh Phúc, Hoàng Đình Thoại (2005), “Bàn về dạy học môn Ngữ Văn với mối liên hệ thực tiễn cuộc sống” của NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội [29]. Các tác giả đã đề cập và giải quyết hầu hết các vấn đề cơ bản về lý luận của dạy học môn ngữ văn như: Bản chất dạy học môn ngữ văn, quan hệ giữa dạy học môn ngữ văn với giáo dục thực tiễn cuộc sống, làm rõ mục đích và vai trò của dạy học môn ngữ văn, chủ thể, khách thể, đối tượng, nội dung, hình thức, phương tiện, phương pháp, hiệu quả của dạy học môn ngữ văn và sự liên hệ của chúng với thực tiễn, giá trị cuộc sống con người.
Luận án tiến sĩ Giáo dục học “Dạy học môn Ngữ Văn trong trường trung học cơ sở ở Việt Nam theo hướng trải nghiệm” của Trần Thị Thắm năm 2018 [34]. Luận án đã nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác dạy học môn Ngữ Văn trong trường THCS ở Việt Nam theo hướng tổ chức hoạt động trải nghiệm từ năm 2015 đến năm 2017 và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn ngữ văn cho HS các trường trung học cơ sở theo hướng trải nghiệm trong thời gian tới. - Lê Thị Nga (2019). Tác giả đã chỉ rõ được quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học ngữ văn và cũng xác định được 5 hình thức và biện pháp tổ chức các hoạt động học tập trải nghiệm cho HS trong dạy học ngữ văn ở các trường THCS huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội [26].
- Đào Mỹ Hằng (2019). Trong luận văn, tác giả đã nghiên cứu cơ sở lí luận liên quan đến trải nghiệm sáng tạo cho học sinh, đồng thời xây dựng quy trình tổ 5 chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo dạy học ngữ văn cho học sinh lớp 7 phù hợp với các điều kiện các trường THCS huyện Gia Lâm [16]. Nghiên cứu “Một số vấn đề về nội dung và phương pháp dạy học trải nghiệm môn Ngữ Văn cho học sinh các trường THCS” của Hoàng Bảo Đình, NXB Giáo dục, Hà Nội [14]: chỉ dừng ở tổng quan nghiên cứu mà không đi sâu vào phân tích và có phương pháp luận giải để hoàn thiện vấn đề đặt ra. Nhóm tác giả Nguyễn Thị Liên, Nguyễn Thị Hằng, Tưởng Duy Hải, Đào Thị Ngọc Minh cũng đưa ra các hình thức, phương pháp, kỹ thuật tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn, đó là: câu lạc bộ, trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, hội thi, tổ chức sự kiện, giao lưu, hoạt động chiến dịch, hoạt động nhân đạo, sinh hoạt tập thể, nghiên cứu khoa học.
Các tác giả đã chỉ rõ từng hình thức, phương pháp, kĩ thuật tổ chức cụ thể để áp dụng vào dạy học trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn tại [24]. Như vậy, dạy học chung và dạy học môn Ngữ Văn nói riêng, việc áp dụng theo hướng trải nghiệm là một trong những nội dung đổi mới quan trọng trong giáo dục trong nhà trường phổ thông tại Việt Nam. Môn Ngữ văn là môn học tích hợp kiến thức văn hóa, lịch sử, ngôn ngữ và tâm lý… nên việc áp dụng dạy học trải nghiệm có thể từ dạy học bộ môn cho đến các hoạt động ngoài giờ lên lớp, từ đó có thể thấy được vị trí, tầm quan trọng của dạy học trải nghiệm đối với sự phát triển toàn diện của HS. Người giáo viên trong quá trình dạy học môn Ngữ văn phải xác định được các nội dung, hình thức, phương pháp, các biện pháp vận dụng hoạt động trải nghiệm một cách phù hợp, khả thi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục HS trong các sở giáo dục.
Nghiên cứu về dạy học môn ngữ văn cho HS theo hướng trải nghiệm đã có một số công trình nổi bật có giá trị to lớn về lý luận và thực tiễn, là nguồn tư liệu quý giá cho tác giả triển khai đề tài của mình. Nghiên cứu về quản lý dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS theo hướng trải nghiệm Quản lý dạy học môn Ngữ Văn nói chung và quản lý dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS theo hướng trải nghiệm nói riêng là nhiệm vụ quan trọng của các cán bộ quản lý trong nhà trường. Hiện nay đã có nhiều công trình được các chuyên gia và ít 6 nhiều đã đề cập đến việc quản lý dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS theo hướng trải nghiệm sao cho có hiệu quả nhất. Tác giả đã đi sâu nghiên cứu lý luận quản lý dạy học nói chung, ở phương diện quản lý dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS, hướng tới vai trò hoạt động ngoại khóa giúp hình thành kiến thức chuyên môn có trong chương trình giảng dạy và những năng lực ngôn ngữ, năng lực giao tiếp, năng lực khám phá và giải quyết vấn đề, năng lực ứng xử xã hội… cho HS theo mục tiêu đổi mới của nền giáo dục đất nước hiện nay.
Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn tập trung vào lý thuyết quản lý dạy học chưa đi sâu vào cụ thể vào giải pháp làm thế nào để quản lý dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS thông qua hoạt động ngoại khóa hiệu quả trong tình hình đổi mới giáo dục hiện nay. Bùi Quang Bửu (2019), “Quản lý dạy học môn Ngữ Văn ở các trường Trung học cơ sở huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm” [5]. Luận văn đã nghiên cứu một số lý luận vấn đề dạy học trải nghiệm, dạy học môn ngữ văn và quản lý giáo dục. Đồng thời, đề ra các biện pháp quản lý dạy học môn ngữ văn theo hướng trải nghiệm, với 5 biện pháp cụ thể gồm: Tăng cường bồi dưỡng nhận thức cho CBQL và GV; Đổi mới phương pháp, hình thức dạy học; quản lý cơ sở vật chất và điều kiện hỗ trợ; tăng cường phối hợp với lực lượng bên ngoài nhà trường; Tác giả Nguyễn Cao Hoài Thương (2020) nghiên cứu “Quản lý dạy học môn Ngữ Văn các trường trung học cơ sở theo hướng trải nghiệm trong bối cảnh hiện nay” [39].
Nghiên cứu góp phần hoàn thiện và làm phong phú lý luận về quản lý dạy học môn ngữ văn cho HS các trường THCS theo hướng trải nghiệm; phát hiện thực trạng và các mặt hạn chế, bất cập và nguyên nhân của quản lý dạy học môn ngữ văn cho HS các trường THCS theo hướng trải nghiệm trên địa bàn toàn quốc Việt Nam; đề xuất và khẳng định hiệu quả của các biện pháp quản lý dạy học môn ngữ văn cho HS các trường THCS theo hướng trải nghiệm. Luận án đề xuất 06 biện pháp quản lý dạy học môn ngữ văn cho HS trường THCS theo hướng trải nghiệm tiếp cận chức năng quản lý. Nguyễn Minh Chung (2020), “Quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS tại huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc”, [7]. Luận văn 7 đã nghiên cứu sâu về phương pháp quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS, đóng góp khoa học về hệ thống quản lý, phương pháp quản lý và áp dụng thực tiễn trong quản lý d hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS tại huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng và nước ta trong giai đoạn đổi mới giáo dục nói chung.
Đồng thời đã có nhiều công trình nghiên cứu cấp nhà nước, cấp Bộ, nhiều bài viết trên các tạp chí có liên quan đến pháp luật chuyên ngành, những công trình, chỉ thị nghị quyết, kế hoạch văn bản trên đã góp phần hoàn thiện khung lý luận và đóng góp về nhận diện thực trạng, những giải pháp, kiến nghị về dạy học môn ngữ văn và quản lý dạy học môn ngữ văn theo hướng trải nghiệm hiện nay. Các công trình nghiên cứu đã làm sáng tỏ và phong phú về mặt lý luận dạy học môn ngữ văn và quản lý dạy học môn ngữ văn theo hướng trải nghiệm cho HS các trường THCS. Tuy nhiên, hầu hết các công trình này theo hướng tiếp cận và giải quyết các vấn đề theo chức năng quản lý. Các nghiên cứu mới đề cập đến mối quan hệ giữa hoạt động trải nghiệm với hoạt động dạy học môn Ngữ văn.
Trong nhà trường, việc quản lý dạy học môn ngữ văn theo hướng trải nghiệm thuộc trách nhiệm của lãnh đạo nhà trường và đứng đầu là Hiệu trưởng. Hiện tại, chưa có một công trình nào nghiên cứu về quản lý dạy học môn Ngữ Văn các trường THCS tại huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam theo hướng trải nghiệm. Vì vậy, trong nghiên cứu của mình, tác giả luận văn kế thừa những thành tựu nghiên cứu về lý luận của các công trình nghiên cứu trước, đồng thời đưa ra các biện pháp quản lý dạy học môn Ngữ Văn ở các trường THCS theo hướng trải nghiệm phù hợp thực tiễn trên địa bàn huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam. Các khái niệm cơ bản 1.
Quản lý Quản lý là một khái niệm được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và từ trước tới nay có rất nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm quản lý, cụ thể: Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí – Nguyễn Thị Mỹ Lộc định nghĩa kinh điển nhất về quản lý là “Quá trình tác động có chủ hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể (người bị quản lý) – trong một tổ chức – nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của mình” [6, tr. Trần Kiểm đưa ra định nghĩa: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý 8 trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) phát huy một cách tối ưu nhằm đạt được mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [24, tr.