CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN BẰNG VỐN NGÂN SÁCH 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐẦU TƯ BẰNG VỐN NGÂN SÁCH VÀ XÂY DỰNG CƠ BẢN 1. Khái niệm quản lý đầu tư xây dựng cơ bản bằng vốn ngân sách Do đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách là một phần của đầu tư công nên chúng ta có thể bắt đầu từ khái niệm quản lý đầu tư công. Quản lý đầu tư công là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người, do các cơ quan trong hệ thống hành pháp và hành chính thực hiện nhằm hỗ trợ các chủ đầu tư thực hiện đúng vai trò, chức năng, nhiệm vụ của người đại diện sở hữu trong các dự án đầu tư; ngăn ngừa các ảnh hưởng tiêu cực của các dự án; kiểm tra, kiểm soát, ngăn ngừa các hiện tượng tiêu cực trong việc sử dụng vốn đầu tư nhằm tránh thất thoát, lãng phí các nguồn vốn đầu tư.
Từ khái niệm trên, ta có cách hiểu khái niệm về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách như sau: đây là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực các công cụ khác nhau nhằm hỗ trợ các chủ đầu tư thực hiện đúng vai trò, chức năng, nhiệm vụ của người đại diện sở hữu trong các dự án xây dựng cơ bản; ngăn ngừa các ảnh hưởng tiêu cực của các dự án; kiểm tra, kiểm soát, ngăn ngừa các hiện tượng tiêu cực trong việc sử dụng vốn Nhà nước nhằm tránh thất thoát, lãng phí vốn đầu tư; đảm bảo hoạt động đầu tư được tốt nhất với chi phí thấp nhất. Quản lý đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách bao gồm các nội dung cụ thể như: (i) Hoạch định đầu tư xây dựng cơ bản; (ii) Tiến hành chuẩn bị đầu tư đầu tư xây dựng cơ bản; (iii) Tiến hành thực hiện đầu tư xây dựng cơ bản; (iiii) Thực hiện vận hành nghiệm thu và đưa vào sử dụng công trình xây dựng Luan van 9 cơ bản; (iiiii) Tiến hành kiểm tra và đánh giá công trình xây dựng cơ bản mới hoàn thành. Vai trò và đặc điểm của đầu tư xây dựng cơ bản Xây dựng cơ bản là xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thật, hạ tầng cơ sở kinh tế - Xã hội có tính chất xây dựng như: Xây dựng công trình giao thông, thủy lợi thủy điện, cầu cảng, xây dựng nhà cửa, công sở, nhà máy phục vụ sản xuất phát triển kinh tế; các công trình phúc lợi xã hội như nhà văn hóa công viên rạp chiếu .phục vụ phát triển của xã hội. Như vậy xây dựng cơ bản có đặc thù riêng đó là lợi nhuận của nó phục vụ cho mọi người, mọi ngành trong xã hội, nguồn vốn đầu tư lớn cần có sự đầu tư của Nhà nước.
- Kết cấu hạ tầng kinh tế: thuộc loại này bao gồm các công trình hạ tầng kỹ thuật như: Năng lượng (điện, than, dầu khí) phục vụ sản xuất và đời sống, các công trình giao thông vận tải (đường bộ, đường sắt, đường biển, đường sông, đường hàng không, đường ống), bưu chính - viễn thông, các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp…Kết cấu hạ tầng kinh tế là bộ phận quan trọng trong hệ thống kinh tế, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển nhanh, ổn định, bền vững và là động lực thúc đẩy phát triển nhanh hơn, tạo điều kiện cải thiện cuộc sống dân cư. - Kết cấu hạ tầng xã hội: Xếp vào loại này gồm nhà ở, các cơ sở khoa học, trường học, bệnh viện, các công trình văn hoá, thể thao… và các trang, thiết bị đồng bộ với chúng. Đây là điều kiện thiết yếu để phục vụ, nâng cao mức sống của cộng đồng dân cư, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực phù hợp với tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Như vậy, kết cấu hạ tầng xã hội là tập hợp một số ngành có tính chất dịch vụ xã hội; sản phẩm do chúng tạo ra thể hiện dưới hình thức dịch vụ và thường mang tính chất công cộng, liên hệ với sự phát triển con người cả về thể chất lẫn tinh thần.
Với tính chất đa dạng và thiết thực, kết cấu hạ tầng là nền tảng vật chất có vai Luan van 10 trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia cũng như vùng lãnh thổ. Có kết cấu hạ tầng đồng bộ và hiện đại, nền kinh tế mới có điều kiện để tăng trưởng nhanh, ổn định và bền vững. Có rất nhiều công trình nghiên cứu đã đi đến kết luận rằng, phát triển kết cấu hạ tầng có tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội ở cả các nước phát triển và đang phát triển. Trình độ phát triển của kết cấu hạ tầng có ảnh hưởng đến trình độ phát triển của đất nước, có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế và công tác xoá đói giảm nghèo.
Như vậy đầu tư xây dựng cơ bản có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế và bao gồm: - Bảo đảm quá trình sản xuất và đời sống diễn ra thuận lợi và hiệu quả; - Tác động lan tỏa thu hút đầu tư từ các nguồn khác vào các lĩnh vực khác trong nền kinh tế; - Khi đầu tư xây dựng cơ bản sẽ tạo ra nhiều đơn đặt hàng với khối lượng dự án và công việc cho các doanh nghiệp để tiến hành sản xuất; - Ảnh hưởng tới cầu hàng hóa đầu tư trong tổng cầu kích thích tăng trưởng kinh tế. Hệ thống hạ tầng cơ sở có các đặc điểm sau: - Thời gian xây dựng và sử dụng kéo dài trong nhiều năm do đó chất lượng xây dựng và chất hiện đại của công trình chỉ có thể bảo đảm nếu được tính toán chính xác ngay từ khâu thiết kế, thực hiện thi công bảo đảm chất lượng và quản lý vận hành đúng quy trình. - Thời gian khấu hao kéo dài qua nhiều năm do đó khó khăn huy động vốn; - Các công trình xây dựng cơ bản thường đòi hỏi nhiều vốn đầu tư do đó phải có nhiều cách thức khác nhau mới huy động được nguồn vốn khác nhau thỏa mãn nhu cầu đầu tư; - Chiếm không gian rộng và có diện tích lớn do đó khi tiến hành đầu tư Luan van 11 xây dựng sẽ có tác động lớn tới nhiều lĩnh vực khác nhau; Mỗi con đường giao thông được thiết kế đi qua nhiều khu dân cư ở nhiều địa phương và sẽ gây ra những tác động tới cộng động doanh nghiệp và dân cư ở đó; - Hiệu quả với nền kinh tế của đầu tư XDCB phải thông qua hiệu quả hoạt động của các hoạt động kinh tế xã hội khác vì đầu tư xây dựng cơ bản sẽ quyết định chi phí sản xuất lưu thông và nhiều chi phí cơ hội khác mà chỉ có thể đo lường thông qua thay đổi sản lượng của nền kinh tế sau khi công trình đi vào hoạt động; - Đầu tư xây dựng cơ bản là xây dựng trên đất và gắn với điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội nơi đó. Điều kiện tự nhiên không chỉ ảnh hưởng tới chất lượng công trình mà quyết định luôn chi phí xây dựng và vận hạnh.
Nên ngay từ khi thiết kế cho tới xây dựng và vận hành chịu sự tác động của thời tiết khí hậu và nhiều yếu tố khác mà nếu không chú ý sẽ ảnh hưởng tới tuổi thọ công trình và hiệu quả của nó. Đường bộ khi đi qua những vùng có mùa mưa kéo dài và ngập úng sẽ đòi hỏi kết cấu công trình khác với nơi thuận lợi hơn. Vai trò và đặc điểm của đầu tư bằng vốn ngân sách Từ đặc điểm cơ bản của đầu tư xây dựng cơ bản mà đầu tư bằng vốn ngân sách có tầm quan trọng đặc biệt. Vai trò của nó bao gồm: - Đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách có vai trò quan trọng đặc biệt trong việc đảm bảo duy trì sự tồn tại, hoạt động và phát triển của bộ máy Nhà nước.
- Đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách có vai trò thúc đẩy, định hướng, chi phối, dẫn dắt, điều chỉnh,. trong hoạt động Đầu tư phát triển nói chung của toàn bộ nền kinh tế. - Đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách có vai trò to lớn trong việc thực hiện các nhiệm vụ Kinh tế xã hội của Nhà nước như đảm bảo nền kinh tế hoạt động có hiệu quả và đúng định hướng, thực hiện công bằng xã hội, mục tiêu tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô.Đây là nguồn đầu tư chủ yếu cho xây dựng cơ bản Trong quá trình phát triển kinh tế của các nước trên thế giới, đầu tư xây dựng cơ bản được quan tâm và thực hiện của yếu bằng nguồn từ Nhà nước. Trải qua nhiều thời kỳ dù có đẩy mạnh quá trình xã hội hóa bằng nhiều hình thức khác nhau như mô hình công ty hay tư nhân trực tiếp đầu tư thì tỷ trọng lớn vẫn thuộc về vốn của Nhà nước.
Các thành phần kinh tế khác không dễ có được khả năng tài chính để thực hiện các dự án đầu tư này và trong nhiều trường hợp họ có khả năng nhưng cũng không muốn thực hiện do nhiều vấn đề như tỷ suất lợi nhuận không cao, rủi ro không nhỏ. Nguồn đầu tư từ ngân sách thường có vai trò rất lớn và chủ yếu trong đầu tư xây dựng cơ bản nhất là khi đầu tư vào những nơi những lĩnh vực kém hấp dẫn như vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa hay lĩnh vực an sinh xã hội; (2).Định hướng đầu tư xây dựng cơ trong nền kinh tế Do nhu cầu đầu tư cho đầu tư xây dựng cơ bản rất lớn và giới hạn ngân sách của Chính phủ nên giải pháp xã hội hóa luôn được quan tâm. Nhưng để thu hút và kêu gọi các nhà đầu tư khác thì nguồn đầu tư từ ngân sách thường coi như khoản đầu tư mồi và kích thích các nhà đầu tư khác.Đầu tư của ngân sách nhà nước góp phần tăng tích lũy Chi đầu tư từ ngân sách trực tiếp làm gia tăng số lượng và chất lượng tài sản cố định, gia tăng giá trị tài sản cố định cho nền kinh tế quốc dân.