MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay trên thế giới quá trình hội nhập và toàn cầu hoá đang diễn ra với một tốc độ nhanh chưa từng thấy. Khoa học công nghệ trở thành động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế - xã hội. GD là nền tảng của sự phát triển khoa học công nghệ, là nơi đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại.
Vì vậy các quốc gia trên thế giới cũng như Việt Nam đều nhận thức được vai trò và vị trí hàng đầu của GD và đều phải quan tâm đổi mới GD đặc biệt đổi mới trong công tác QL GD. Muốn nâng cao chất lượng GD thì một trong những khâu mang tính chất chiến lược đó là nâng cao chất lượng QL GD. Lý luận và thực tiễn cho thấy rằng cơ sở GD nào có chất lượng tốt đều có đội ngũ QL tốt, đặc biệt là vai trò rất quan trọng của người HT - người đứng đầu. Do đó, để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ xã hội thì phải nâng cao chất lượng QL GD.
Việt Nam đã và đang theo xu thế chung của thế giới, quyết tâm nâng cao chất lượng GD nói chung và chất lượng QL GD nói riêng. Tuy nhiên, thực tiễn lại bộc lộ không ít những hạn chế trong công tác này. Một trong những nguyên nhân đó là các cán bộ QL cơ sở GD của chúng ta hầu như không được đào tạo trước khi bổ nhiệm, phần lớn các HT được đề bạt, bổ nhiệm từ những GV dạy giỏi, có năng lực chuyên môn tốt nhưng hầu như chưa qua các lớp đào tạo về QL, chính vì vậy họ còn rất thiếu những lý luận về QL, công tác QL thường mang nặng tính kinh nghiệm và theo phương pháp “Thử và Sai” khó hình thành cho người QL kỹ năng QL khoa học, linh hoạt và sáng tạo, do đó kết quả QL còn hạn chế. Cán bộ QL có năng lực QL tốt sẽ nâng cao chất lượng của cơ sở GD, mà rõ ràng chất lượng của cơ sở GD sẽ làm nên thương hiệu của cơ sở đó.
GV là Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 2 lực lượng nòng cốt tạo nên chất lượng GD, do đó trong công tác QL GD cần quan tâm đến lực lượng đông đảo này. Trong công tác QL của người HT thì QL chuyên môn, trước hết là QL HĐDH được đặc biệt coi trọng và giữ vị trí hàng đầu. Hoạt động chính của mỗi cơ sở GD là HĐDH và GV là người trực tiếp thực hiện hoạt động đó, chính vì vậy mà trong các nội dung QL của HT thì QL HĐDH là nội dung quan trọng hàng đầu để làm nên chất lượng GD của nhà trường. Trước những biến đổi không ngừng của xã hội cần có nhiều hơn những công trình nghiên cứu để tìm ra biện pháp QL cơ sở GD phù hợp với thực tiễn hiện nay.
GD Việt Nam trong những năm cuối thế kỷ 20 phải đối mặt với không ít thách thức, trong đó thách thức lớn nhất đó là Nhà nước không đủ điều kiện cung ứng tài chính cho GD, GD lâm vào tình trạng thiếu hụt nguồn lực nghiêm trọng. Đại hội lần thứ VI của Đảng CSVN (tháng 12 - 1986) đã chủ trương đổi mới kinh tế - xã hội, phương hướng và giải pháp đổi mới GD lúc đó là: xã hội hoá, dân chủ hoá, đa dạng hóa, hiện đại hoá, vận động xã hội, gia đình và nhà trường cùng chăm sóc thế hệ trẻ. Một số giải pháp được triển khai nhằm thực hiện đổi mới GD phổ thông lúc đó là Chính phủ cho phép tổ chức các trường/ lớp tư thục ở tất cả các bậc học phổ thông. Tỉnh Quảng Ninh là một trong các tỉnh phát triển rất mạnh các mô hình trường ngoài công lập, riêng huyện Yên Hưng có tới 3 trường THPT ngoài công lập.
Các trường THPT ngoài công lập có những đặc điểm riêng về tổ chức và hoạt động, do đó việc QL của HT cũng có nhiều khác biệt. Do đó rất cần những nghiên cứu riêng về công tác QL GD ở các cơ sở này. Là hiệu trưởng trường THPT Yên Hưng - Trường đầu tiên trong ba trường THPT ngoài công lập của Huyện Yên Hưng, qua quá trình được học Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 3 tập bồi dưỡng về khoa học QL GD, tôi mạnh dạn chọn đề tài “QL chuyên môn của HT trường THPT ngoài công lập ở huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh” với hy vọng góp một phần công sức vào việc đảm bảo và nâng cao chất lượng DH ở các trường THPT ngoài công lập trên địa bàn huyện Yên Hưng - tỉnh Quảng Ninh. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng các biện pháp QL HĐDH của HT trường THPT ngoài công lập ở huyện Yên Hưng - tỉnh Quảng Ninh đề xuất một số biện pháp QL HĐDH nhằm góp phần nâng cao chất lượng QL hoạt động này.
Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Công tác QL của HT ở các trường THPT ngoài công lập ở huyện Yên Hưng - tỉnh Quảng Ninh. Tác giả tiến hành điều tra khảo sát ở hai nhóm khách thể, với tổng số 119 người, cụ thể là: Nhóm Đối tƣợng Số lƣợng 1 HT các trường THPT ngoài công lập 3 A PHT, TTCM, TPCM các trường THPT ngoài công lập 31 2 B GV các trường THPT ngoài công lập 85 3. Đối tượng nghiên cứu Biện pháp QL HĐDH của HT ở các trường THPT ngoài công lập ở huyện Yên Hưng - tỉnh Quảng Ninh.
Giả thuyết khoa học Công tác QL HĐDH của các HT ở các trường ngoài công lập trên địa bàn Huyện Yên Hưng - Tỉnh Quảng Ninh có nhiều đổi mới song vẫn còn hạn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 4 chế so với yêu cầu đặt ra. Nếu xây dựng được một số biện pháp QL HĐDH phù hợp với đối tượng và đặc điểm của trường thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng DH. Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Hệ thống hoá cơ sở lý luận về công tác QL HĐDH của HT ở các trường THPT.
Đánh giá thực trạng công tác QL HĐDH của HT ở các trường THPT ngoài công lập ở huyện Yên Hưng - tỉnh Quảng Ninh và nguyên nhân của các thực trạng đó. Đề xuất một số biện pháp QL HĐDH của HT các trường THPT ngoài công lập ở huyện Yên Hưng - tỉnh Quảng Ninh nhằm nâng cao chất lượng DH. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu Trong khuôn khổ thời gian và điều kiện cho phép chúng tôi chỉ nghiên cứu QL HĐDH của HT 3 trường THPT ngoài công lập đó là THPT Yên Hưng, THPT Trần Quốc Tuấn, THPT Ngô Gia Tự trên địa bàn huyện Yên Hưng - tỉnh Quảng Ninh. Phƣơng pháp nghiên cứu 7.
Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận Bao gồm phân tích và tổng hợp lý thuyết; phân loại và hệ thống hoá lý thuyết nhằm xác định cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn a) Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi Mục đích điều tra: Thu thập số liệu, tư liệu về thực trạng công tác QL HĐDH và các biện pháp QL HĐDH của HT các trường THPT ngoài công lập nhằm chứng minh cho giả thuyết khoa học. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 5 Nội dung điều tra tập trung vào các vấn đề sau: - Tìm hiểu thực tế việc đánh giá của HT, PHT và TT, GV về nhận thức tầm quan trọng 10 nội dung QL HĐDH của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh. - Tìm hiểu thực tế việc đánh giá của HT, PHT và TT, GV về các biện pháp QL HĐDH của HT qua 10 nội dung QL HĐDH.
Để đạt mục đích trên chúng tôi đã xây dựng 1 phiếu trưng cầu ý kiến để điều tra các HT, PHT, TTCM, GV các trường THPT ngoài công lập ở huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh. b) Phương pháp phỏng vấn Phỏng vấn trực tiếp một số CBQL, GV về công tác QL HĐDH của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh. Phương pháp này có tác dụng bổ trợ cho phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi, làm rõ thêm các ý kiến đánh giá của khách thể nghiên cứu. c) Phương pháp quan sát: Quan sát công tác QL HĐDH của HT, dự giờ một số GV, quan sát việc học của HS, cảnh quan sư phạm nhà trường và các yếu tố khác.
d) Phương pháp nghiên cứu sản phẩm của HĐDH + Nghiên cứu sản phẩm HĐDH của GV như giáo án, ĐDDH, kết quả học tập của HS… + Nghiên cứu sản phẩm QL HĐDH trường THPT của HT như kế hoạch năm học, kế hoạch chuyên môn, các quyết định QL HĐDH… Bên cạnh đó có sử dụng them các phương pháp khác như phương pháp chuyên gia, phương pháp tổng kết kinh nghiệm… 7. Phương pháp toán thống kê Sau khi thu phiếu thăm dò, tôi đã dùng phương pháp toán thống kê để xử lý kết quả. Các công thức được dùng để tính gồm có: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 6 1 N - Số trung bình theo công thức: x xi N i 1 - Độ lệch chuẩn của mẫu, kí hiệu bằng s, là căn số dương của phương sai s2 1 N được tính theo công thức: s 2 ( xi x)2 N i 1 - Hệ số tương quan giữa ý kiến đánh giá của các cấp QL dưới quyền của HT đó là PHT, TTCM, TPCM và GV Bên cạnh đó sử dụng phần mềm Microsoft Excel để thuận tiện trong tính toán, thông qua các hàm mặc định. Đóng góp mới của đề tài Làm sáng tỏ được thực trạng QL HĐDH của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Yên Hưng - Tỉnh Quảng Ninh.
Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp QL HĐDH của HT các trường THPT ngoài công lập nhằm bảo đảm và nâng cao chất lượng DH. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG THPT 1. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề HĐDH là hoạt động trung tâm trong nhà trường, đội ngũ GV là lực lượng quyết định chất lượng GD của nhà trường. Vì vậy công tác QL HĐDH của HT trường phổ thông được rất nhiều nhà nghiên cứu GD, nhà sư phạm trong nước và ngoài nước nghiên cứu.
Có thể nêu ra một số tác giả sau đây mà công trình nghiên cứu của họ đã và đang góp phần vào sự phát triển mạnh mẽ của khoa học QL GD.