Quản lý Chiến lược cho Tổ chức Công và Phi Lợi Nhuận - Alan W. Steiss

Phân tích quản lý chiến lược trong hành chính công của Alan W. Steiss. Áp dụng phương pháp luận để nâng cao hiệu quả quản trị công vụ.

• Tác giả: Alan Walter Steiss
• Trường học: Virginia Polytechnic Institute and State University
• Chuyên ngành: Quản lý chiến lược, Quản lý công, Chính sách công
• Đề tài: Quản lý chiến lược cho tổ chức công và phi lợi nhuận
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: New York

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý chiến lược cho tổ chức công

Quản lý chiến lược là quá trình có hệ thống giúp tổ chức công và phi lợi nhuận xác định hướng đi, phân bổ nguồn lực và đạt được mục tiêu dài hạn. Alan Walter Steiss nhấn mạnh rằng quản lý chiến lược không chỉ đơn thuần là lập kế hoạch. Nó bao gồm toàn bộ chuỗi hoạt động từ phân tích môi trường, xây dựng chiến lược đến triển khai và kiểm soát. Các tổ chức công hoạt động trong môi trường phức tạp với nhiều bên liên quan. Ngân sách hạn chế tạo áp lực lớn lên việc sử dụng tài nguyên hiệu quả. Quản lý chiến lược cung cấp khuôn khổ để ra quyết định có cơ sở. Quá trình này giúp tổ chức thích ứng với thay đổi trong bối cảnh bên ngoài. Nó đảm bảo rằng các chương trình và dự án phù hợp với sứ mệnh công cộng. Quản lý chiến lược cũng liên kết các hoạt động hàng ngày với tầm nhìn dài hạn của tổ chức.

1.1. Khái niệm và bản chất của quản lý chiến lược

Quản lý chiến lược trong khu vực công khác biệt đáng kể so với khu vực tư nhân. Mục tiêu chính không phải là lợi nhuận mà là phục vụ lợi ích công cộng. Quá trình này đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên liên quan. Bao gồm chính quyền, người dân, tổ chức xã hội và các đối tác. Bản chất của quản lý chiến lược là tạo ra sự liên kết giữa nguồn lực hạn chế và nhu cầu xã hội ngày càng tăng. Nó yêu cầu nhà quản lý phải có khả năng tư duy tổng thể và dài hạn.

1.2. Vai trò của quản lý chiến lược trong bối cảnh công

Trong khu vực công, quản lý chiến lược đóng vai trò then chốt trong việc định hướng phát triển. Nó giúp tổ chức xác định ưu tiên trong bối cảnh nguồn lực có giới hạn. Quản lý chiến lược tạo cơ sở cho việc phân bổ ngân sách hợp lý. Nó cũng đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động công. Các tổ chức phi lợi nhuận sử dụng quản lý chiến lược để tối ưu hóa tác động xã hội. Quá trình này liên kết giữa sứ mệnh tổ chức với thực tế triển khai hàng ngày.

II. Phân tích các thách thức trong quản lý chiến lược công

Các tổ chức công và phi lợi nhuận đối mặt với nhiều thách thức đặc thù trong quản lý chiến lược. Môi trường bên ngoài biến đổi liên tục tạo ra sự bất ổn. Thay đổi chính sách, áp lực chính trị và biến động kinh tế ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động tổ chức. Nguồn lực tài chính thường bị giới hạn bởi ngân sách nhà nước. Điều này đòi hỏi phải có phương pháp phân bổ tài nguyên hiệu quả. Nhân sự trong khu vực công thường chịu ràng buộc bởi quy trình tuyển dụng phức tạp. Việc đánh giá hiệu quả chương trình cũng gặp nhiều khó khăn. Các tiêu chí đo lường thành công không rõ ràng như trong doanh nghiệp tư nhân. Sự tham gia của nhiều bên liên quan khiến quá trình ra quyết định trở nên phức tạp hơn. Cần có cách tiếp cận linh hoạt để xử lý các tình huống bất ngờ.

2.1. Hạn chế về nguồn lực và ngân sách

Ngân sách hạn chế là thách thức lớn nhất đối với tổ chức công. Steiss nhấn mạnh rằng quản lý nguồn lực phải tính đến tính sẵn có của kinh phí. Thứ tự ưu tiên hoạt động cần được xác định rõ ràng. Yêu cầu nguồn lực và thời điểm bắt đầu cho từng hoạt động phải được lên kế hoạch chi tiết. Ví dụ trong hệ thống giao thông công cộng cho thấy cần cân nhắc giữa chi phí và lợi ích của các phương án khác nhau. Việc lập kế hoạch ngân sách đòi hỏi phân tích kỹ lưỡng các nguồn thu và chi.

2.2. Khó khăn trong đánh giá và kiểm soát chiến lược

Kiểm soát chiến lược bao gồm đo lường và đánh giá hoạt động chương trình. Mục tiêu là xác định liệu chính sách và mục tiêu có đạt được hay không. Trong thực tế, nhiều tổ chức công thiếu hệ thống đánh giá hiệu quả. Các chỉ số đo lường thường không phù hợp với tính chất đặc thù của dịch vụ công. Việc theo dõi tiến độ triển khai chiến lược gặp nhiều trở ngại. Cần có cơ chế phản hồi kịp thời để điều chỉnh khi có thay đổi bất ngờ trong môi trường bên ngoài.

III. Phương pháp xây dựng và triển khai chiến lược hiệu quả

Xây dựng chiến lược hiệu quả đòi hỏi quy trình có cấu trúc rõ ràng. Bước đầu tiên là phân tích môi trường bên trong và bên ngoài tổ chức. Tiếp theo là xác định sứ mệnh, tầm nhìn và mục tiêu chiến lược. Steiss đề xuất bao gồm cả phương án không hành động khi xem xét lựa chọn. Phương án này thường bị bỏ qua nhưng cũng là một quyết định có cam kết. Quá trình xây dựng chiến lược phải tạo ra các lựa chọn thay thế khả thi. Khi gặp bế tắc, việc tái cấu trúc vấn đề có thể mở ra hướng giải quyết mới. Triển khai chiến lược yêu cầu phân bổ nguồn lực cụ thể. Bao gồm tài chính, nhân sự và thời gian cho từng hoạt động. Kiểm soát quá trình triển khai đảm bảo chiến lược đi đúng hướng.

3.1. Quy trình xây dựng lựa chọn chiến lược

Xây dựng lựa chọn chiến lược bắt đầu từ việc phân tích vấn đề một cách toàn diện. Steiss nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá tính phù hợp vận hành của các phương án. Việc kiểm tra khả năng định hướng quan sát nhằm thu thập thêm dữ liệu thực tế. Các phương án có thể bị loại bỏ, chấp nhận hoặc điều chỉnh. Phạm vi lựa chọn phụ thuộc vào dữ liệu và khái niệm sẵn có. Khi dữ liệu đủ đầy, các lựa chọn hữu ích sẽ xuất hiện.

3.2. Quản lý tài nguyên và lập lịch triển khai

Quản lý tài nguyên là trách nhiệm cơ bản của nhà quản lý chiến lược. Cần xác định quy trình phù hợp để thực hiện kế hoạch. Ngân sách tài chính và nhân sự phải được phân bổ cụ thể. Ví dụ về hệ thống giao thông công cộng cho thấy cần xem xét thời điểm mua sắm thiết bị. Chương trình đào tạo nhân viên và thiết kế tuyến đường cần được lên lịch cụ thể. Các dự án cải thiện hạ tầng liên quan cũng phải được phối hợp đồng bộ.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn quản lý chiến lược

Quản lý chiến lược là công cụ thiết yếu cho tổ chức công và phi lợi nhuận hiện đại. Nó cung cấp khuôn khổ toàn diện để hoạch định và triển khai các chương trình phục vụ cộng đồng. Kết quả của quá trình này phụ thuộc vào cam kết của lãnh đạo tổ chức. Sự tham gia của các bên liên quan cũng quyết định thành công. Quản lý chiến lược không phải là hoạt động một lần mà là quá trình liên tục. Nó yêu cầu điều chỉnh thường xuyên trước những thay đổi của môi trường. Ứng dụng thực tiễn cho thấy các tổ chức áp dụng quản lý chiến lược đạt hiệu quả cao hơn. Họ sử dụng nguồn lực tối ưu hơn và phục vụ cộng đồng tốt hơn. Đầu tư vào năng lực quản lý chiến lược là đầu tư vào tương lai bền vững của tổ chức.

4.1. Bài học từ thực tiễn áp dụng quản lý chiến lược

Thực tiễn cho thấy quản lý chiến lược giúp tổ chức phản ứng nhanh hơn với thay đổi. Các tổ chức có chiến lược rõ ràng thường đạt kết quả tốt hơn trong phân bổ nguồn lực. Bài học quan trọng là phải kết nối kế hoạch chiến lược với quản lý tài nguyên. Nếu không, ý định tốt đẹp của kế hoạch sẽ không được hiện thực hóa. Việc đánh giá liên tục giúp điều chỉnh kịp thời khi có biến động. Tổ chức cần xây dựng văn hóa học hỏi và cải tiến liên tục.

4.2. Xu hướng phát triển quản lý chiến lược trong tương lai

Quản lý chiến lược trong khu vực công đang phát triển theo hướng tích hợp công nghệ. Phân tích dữ liệu lớn hỗ trợ ra quyết định chính xác hơn. Các mô hình quản lý chiến lược ngày càng chú trọng tính linh hoạt. Khả năng thích ứng với thay đổi trở thành yếu tố cạnh tranh then chốt. Sự tham gia của cộng đồng vào quá trình chiến lược ngày càng được mở rộng. Quản lý chiến lược tương lai sẽ tập trung vào tạo giá trị công cộng bền vững.

Nội dung chính

Giáo trình Strategic Management for Public and Nonprofit Organizations (Alan Walter Steiss)

Tổng quan về giáo trình

Strategic Management for Public and Nonprofit Organizations là giáo trình chuyên khảo được biên soạn bởi Giáo sư Alan Walter Steiss (thuộc Viện Công nghệ và Đại học Bang Virginia - Virginia Polytechnic Institute and State University). Tác phẩm được xuất bản năm 2003 bởi Nhà xuất bản Marcel Dekker, Inc. (New York • Basel, ISBN: 0-8247-0874-1) và nằm trong chuỗi ấn phẩm học thuật Public Administration and Public Policy do Giáo sư Jack Rabin làm chủ biên.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  KHUNG QUẢN LÝ CHIẾN LƯỢC TOÀN DIỆN                     |
|                                                                         |
|  [Hoạch định Chiến lược]  -->  [Quản trị Nguồn lực]  -->  [Kiểm soát &  |
|     (Hiệu lực /              (Hiệu quả /                 Đánh giá]      |
|    Effectiveness)            Efficiency)              (Trách nhiệm giải |
|                                                           trình /       |
|                                                       Accountability)   |
+-------------------------------------------------------------------------+

Trong chương trình đào tạo bậc đại học và sau đại học, giáo trình giữ vị trí cốt lõi trong các khối ngành Quản trị công (Public Administration), Chính sách công (Public Policy), và Quản lý tổ chức phi lợi nhuận (Nonprofit Management). Học phần này cung cấp kiến thức nền tảng giúp người học chuyển tiếp từ lý thuyết quản lý hành chính sang năng lực điều hành thực tế.

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

• Trang bị hệ thống phương pháp luận để xác lập định hướng dài hạn cho các tổ chức công và phi lợi nhuận trong điều kiện môi trường biến động.
• Cung cấp các công cụ phân tích và thiết kế nhằm chuyển hóa chiến lược thành các chương trình hành động và phương án phân bổ nguồn lực.
• Hình thành năng lực đo lường hiệu suất, thiết lập hệ thống kiểm soát và quản trị quá trình thay đổi trong tổ chức.

Cách tiếp cận của giáo trình được cấu trúc dựa trên trục liên tục ba thành phần:

1. Hoạch định chiến lược (Strategic Planning): Tập trung vào tính hiệu lực (effectiveness - làm đúng việc).
2. Quản trị nguồn lực (Resource Management): Tập trung vào tính hiệu quả (efficiency - làm việc đúng cách).
3. Kiểm soát và đánh giá (Control and Evaluation): Đảm bảo trách nhiệm giải trình (accountability - chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện).

Điểm đặc thù của công trình là việc xử lý sự phân mảnh quản trị thường gặp trong các cơ quan hành chính phức tạp, tích hợp các công cụ định lượng từ khu vực tư nhân vào khuôn khổ phục vụ lợi ích công cộng và các ràng buộc thể chế phi lợi nhuận.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình được cấu trúc thành 12 chương chuyên đề kèm theo bảng tra cứu thuật ngữ (Glossary) và chỉ mục chi tiết:

Chương 1: Tổng quan về Quản lý chiến lược
Chương 2: Ra quyết định trong tổ chức
Chương 3: Hoạch định chiến lược: Sứ mệnh, Tầm nhìn, Mục tiêu
Chương 4: Phân tích SWOT, Chiến lược, Chính sách và Thực thi
Chương 5: Nâng cao Năng suất và Chất lượng
Chương 6: Quản trị nguồn lực: Tái thiết kế quy trình (Process Reengineering)
Chương 7: Quản trị nguồn lực: Phân tích chi phí (Cost Analysis)
Chương 8: Quản trị nguồn lực: Lập ngân sách (Budgeting)
Chương 9: Quản trị sự thay đổi (Change Management)
Chương 10: Kiểm soát tổ chức (Organization Control)
Chương 11: Đánh giá hiệu suất (Performance Evaluation)
Chương 12: Quản trị thông tin và Hệ thống hỗ trợ ra quyết định (DSS)

Tiến trình phát triển nội dung tuân theo logic chặt chẽ:

• Chương 1 (Strategic Management): Xác định bản chất của quản lý chiến lược thông qua 6 yếu tố quyết định chiến lược cơ bản (Bảng 1.1): Sứ mệnh cơ bản (Basic Mission), Nhóm đối tượng phục vụ (Target Groups), Mục tiêu tổng quát và cụ thể (Goals and Objectives), Cơ cấu chương trình/dịch vụ (Program/Service Mix), Khu vực địa lý phục vụ (Geographic Service Area), và Lợi thế so sánh (Comparative Advantage). Phân biệt chiến lược chức năng và chiến lược cấp chương trình.
• Chương 2 (Organizational Decision Making): Xây dựng khuôn khổ ra quyết định như một hệ thống mở, ngẫu nhiên (stochastic) và hướng đích. Phân tích phổ quyết định từ tác thuật (tactical), thích ứng (adaptive) đến đổi mới (innovative); nhận diện 4 dạng quyết định phi lý trí (illogical, blind, rash, ignorant actions).
• Chương 3 & 4 (Strategic Planning): Hệ thống hóa kỹ thuật xây dựng sứ mệnh, mục tiêu ba cấp độ (xã hội, đối tượng thụ hưởng, tổ chức), ma trận SWOT, xác lập chính sách và hướng dẫn triển khai thực địa.
• Chương 5 & 6 (Productivity, Quality & Reengineering): Trình bày các mô hình nâng cao chất lượng liên tục như Quản lý chất lượng toàn diện (TQM), Hoạch định Hoshin (Hoshin Planning), Triển khai chức năng chất lượng (QFD), kỹ thuật lập bản đồ quy trình (process mapping) và mô hình hóa sự kiện (event modeling).
• Chương 7 & 8 (Resource Management: Cost Analysis & Budgeting): Trình bày kỹ thuật phân tích chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis), chi phí - hiệu quả (Cost-Effectiveness Analysis), hạch toán chi phí dựa trên hoạt động (Activity-Based Costing - ABC) và các mô hình lập ngân sách theo chương trình nhằm gắn kết nguồn lực tài chính với mục tiêu chiến lược.
• Chương 9 & 10 (Change Management & Organization Control): Khảo sát các rào cản khi đổi mới tổ chức, mối liên hệ giữa tái cấu trúc và công nghệ thông tin; cơ chế kiểm soát quản trị theo mô hình của Henri Fayol và Robert Mockler; hệ thống kế toán trách nhiệm.
• Chương 11 & 12 (Performance Evaluation & Information Management): Giới thiệu 5 phương pháp đánh giá chương trình (so sánh trước - sau, dự báo xu hướng thời gian, so sánh có - không, đối chiếu kế hoạch - thực tế, thực nghiệm có đối chứng) và thiết kế hệ thống hỗ trợ ra quyết định (Decision-Support Systems - DSS).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tổng hợp và phát triển các nền tảng lý thuyết quản trị kinh điển:

• Lý thuyết hệ thống tổng quát (General Systems Theory): Vận dụng Định luật về tính đa dạng cần thiết (Law of Requisite Variety của W. Ross Ashby) để chứng minh rằng hệ thống quản trị cần phát triển số lượng phương án phản ứng ($R$) tối thiểu ngang bằng với các biến động từ môi trường ($D$).
• Lý luận về quá trình ra quyết định: Đối chiếu mô hình gia tăng gián đoạn (Disjointed Incrementalism) và sự điều chỉnh qua lại giữa các bên (Partisan Mutual Adjustment) của Charles Lindblom với mô hình giải pháp thỏa mãn (Satisficing Model) và chuỗi phương tiện - cứu cánh (Means-Ends Chains) của Herbert Simon; tích hợp mô hình quét hỗn hợp (Mixed Scanning) của Amitai Etzioni.
• Hệ thống phân cấp mục tiêu: Cấu trúc mục tiêu thành ba tầng bậc gồm Mục tiêu chiến lược (tác động ngoại vi lên phúc lợi/hành vi của đối tượng), Mục tiêu quản lý (phân bổ ngân sách và nguồn lực cụ thể) và Mục tiêu tác nghiệp (các chỉ số đo lường việc thực hiện nhiệm vụ hàng ngày).

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện cho người học ba nhóm kỹ năng quản trị:

• Kỹ năng phân tích kỹ thuật (Technical Skills): Áp dụng các công cụ định lượng như ma trận đa chính sách, phân tích mạng công việc (CPM/PERT), lập ngân sách chương trình và hạch toán chi phí quản trị.
• Kỹ năng phân tích bối cảnh (Analytical Skills): Phân loại vấn đề tổ chức theo 4 nhóm (vấn đề chung mang tính triệu chứng, vấn đề chung lần đầu gặp phải, sự kiện đơn nhất, và biểu hiện sớm của vấn đề chung mới); xác định các điều kiện biên (boundary conditions) để định hình phạm vi giải pháp.
• Kỹ năng thực thi thực tế (Practical Competencies): Xây dựng quy trình làm việc mới, thiết lập hệ thống cảnh báo sớm, điều phối nguồn lực đa kênh và tiến hành các cuộc đánh giá quá trình (process evaluation) cũng như đánh giá tác động (impact evaluation).

---

Bảng đối chiếu công cụ phân tích trong quản lý chiến lược

Căn cứ vào Bảng 1.2 trong Chương 1, các công cụ phân tích được phân định cụ thể theo ba trụ cột quản trị:

Thành phần quản lý	Phương pháp và Công cụ phân tích cốt lõi
1. Hoạch định chiến lược (Strategic Planning)	• Lý thuyết hệ thống tổng quát (General systems theory) • Đánh giá tình huống (SWOT analysis) • Phân tích môi trường (Environmental analyses) • Ma trận đa chính sách và ma trận mục tiêu (Multiple-policy / Objectives matrices) • Phân tích và đánh giá chương trình (Program analysis & evaluation) • Quy hoạch chân trời (Horizon planning) • Lý thuyết quyết định và mô phỏng (Decision theory & Simulation) • Quy hoạch tuyến tính và phi tuyến tính (Linear / Nonlinear programming) • Hoạch định Hoshin (Hoshin planning)
2. Quản trị nguồn lực (Resource Management)	• Tái thiết kế quy trình (Process reengineering) • Lập bản đồ quy trình và mô hình hóa sự kiện (Process mapping / Event modeling) • Phân tích chênh lệch (Gap analysis) • Phân tích khách hàng / người thụ hưởng (Customer/user analysis) • Xác định năng lực cốt lõi và Đánh chuẩn (Core competencies & Benchmarking) • Quản lý chất lượng toàn diện (TQM) • Phân tích chi phí - lợi ích và chi phí - hiệu quả (Cost-benefit / Cost-effectiveness analysis) • Hạch toán chi phí theo hoạt động (Activity-based costing) • Lập ngân sách chương trình (Program budgeting) • Lập kế hoạch cơ sở vật chất và Quản trị thay đổi (Capital facilities planning & Change management)
3. Kiểm soát và Đánh giá (Control and Evaluation)	• Hệ thống quản trị thông tin (Information management systems - IMS) • Hệ thống hỗ trợ ra quyết định (Decision-support systems - DSS) • Kế toán quản trị, kế toán chi phí và kế toán trách nhiệm (Managerial, Cost & Responsibility accounting) • Hệ thống kiểm soát chiến lược (Strategic control systems) • Đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết (Formative and summative evaluations) • Phân tích sơ đồ mạng (Network analysis: CPM và PERT) • Cơ cấu phân chia công việc (Work breakdown schedules) • Phương pháp kinh nghiệm và cơ chế phản hồi (Heuristics & Feedback mechanisms)

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Cách tiếp cận sư phạm

Giáo trình duy trì quan điểm: Quản lý chiến lược là sự kết hợp cân bằng giữa các phương pháp định lượng khách quan (objective methods) và năng lực xét đoán chủ quan (subjective ability) của nhà quản trị. Nội dung giảng dạy không cô lập các kỹ thuật tính toán mà đặt chúng trong bối cảnh phân tích thể chế và động thái chính trị của khu vực công.

       QUÁ TRÌNH SÀNG LỌC NHU CẦU ĐẦU VÀO VÀ ĐỊNH NGHĨA VẤN ĐỀ
       
[Nhu cầu / Biến động môi trường]
               |
               v
     (Bộ lọc Người gác cổng)
               |
       +-------+-------+
       |               |
       v               v
[Bỏ qua / Xử lý     [Phân loại: Vấn đề chung hay Đơn nhất]
  theo lập trình]      |
                       v
            [Xác lập điều kiện biên]
                       |
                       v
            [Xây dựng các phương án]

Bài tập tình huống và ứng dụng thực tiễn

Tác giả sử dụng các tình huống quản trị minh họa xuyên suốt để cụ thể hóa lý thuyết:

1. Tình huống hệ thống giao thông công cộng đô thị: Minh họa quá trình ra quyết định của hội đồng thành phố giải quyết bài toán ùn tắc thương mại trung tâm. Tình huống kết nối từ khâu xác định mục tiêu tiếp cận, lập phân tích chi phí - lợi ích các tuyến đường, chọn phương thức vận hành (công lập hoặc tư nhân hóa), đến việc lập ngân sách vận hành làm thước đo kiểm soát.
2. Tình huống phân vùng đất khu công nghiệp: Sử dụng chuỗi 4 quyết định sai lầm của chính quyền địa phương để minh họa cho các dạng bất hợp lý:
   • Quyết định phi logic (Illogical): Đánh đồng việc quy hoạch đất công nghiệp với việc chắc chắn thu hút được doanh nghiệp.
   • Quyết định mù quáng (Blind): Đầu tư hệ thống cấp thoát nước khi chưa có nghiên cứu khả thi về mặt bằng và thị trường.
   • Quyết định hấp tấp (Rash): Xây dựng nhà xưởng tiêu chuẩn để miễn phí thuê đất mà không khảo sát nhu cầu chuyên biệt của nhà đầu tư.
   • Quyết định thiếu hiểu biết (Ignorant): Cắt giảm ngân sách thư viện, chiếu sáng và công viên để dồn vốn vào khu công nghiệp, làm suy giảm chất lượng sống - yếu tố thu hút lao động và doanh nghiệp.

Phương pháp đánh giá và hướng dẫn tự học

• Đánh giá học tập: Được thực hiện qua việc giải quyết các bài tập mô phỏng chính sách, thiết lập bảng chỉ số hiệu suất, và phân tích các trường hợp tái thiết kế quy trình dịch vụ công.
• Hướng dẫn tự học: Người học cần bám sát bảng thuật ngữ (Glossary từ trang 407) để chuẩn hóa khái niệm; phân tích mối quan hệ giữa các điều kiện biên và việc xây dựng các phương án hành động (bao gồm cả phương án "không hành động" - doing nothing).

---

Điểm nổi bật và cập nhật của giáo trình

• Dữ liệu thực nghiệm từ Dự án M-Pathways: Tác giả đưa vào các đúc kết thực tiễn từ Dự án M-Pathways (khởi động năm 1996 tại Đại học Michigan theo Kế hoạch Dữ liệu Chiến lược). Đây là minh chứng thực tế về việc triển khai hệ thống thông tin quản lý tích hợp gắn liền với tái cấu trúc toàn diện các quy trình vận hành và thay đổi tư duy quản trị đại học.
• Tích hợp các trường phái quản trị: Giáo trình tổng hợp quan điểm của nhiều học giả chuyên ngành như Fred R. David, Peter Drucker, Mark Moore, Henri Fayol, Martin Gannon, Thomas và Strickland, cùng các ấn phẩm của Hiệp hội Quản lý Phi lợi nhuận (Alliance for Nonprofit Management).
• Điều chỉnh công cụ kinh doanh cho khu vực công: Các công cụ kiểm soát chất lượng như TQM, Hoshin planning và Tái thiết kế quy trình (Reengineering) được tái định hình để áp dụng cho môi trường dịch vụ phi thương mại, nơi giá trị tạo ra được đo lường bằng sự phát triển xã hội và sự hài lòng của cộng đồng thay vì chỉ số lợi nhuận tài chính.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Bậc đào tạo và chuyên ngành:
  • Sinh viên năm cuối và học viên cao học thuộc các ngành: Quản lý công, Hành chính công, Quản trị tổ chức phi chính phủ/phi lợi nhuận, Quản lý giáo dục và Quản trị bệnh viện.
• Kiến thức điều kiện tiên quyết:
  • Đã hoàn thành các học phần cơ sở về: Lý thuyết tổ chức và quản lý, Nhập môn hành chính công, Kinh tế học công cộng và Nguyên lý kế toán/ngân sách căn bản.
• Ứng dụng đối với giảng viên:
  • Sử dụng cấu trúc 12 chương và hệ thống phân loại công cụ để xây dựng đề cương môn học Quản lý chiến lược trong khu vực công; khai thác các bài tập tình huống mẫu để tổ chức thảo luận nhóm.
• Tham khảo thực tế:
  • Dành cho các nhà hoạch định chính sách, cán bộ quản lý dự án công, giám đốc điều hành các tổ chức phi lợi nhuận cần khung phương pháp luận để xây dựng kế hoạch chiến lược và kiểm soát ngân sách.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với những ai?

Giáo trình được thiết kế cho giảng viên, học viên sau đại học, sinh viên chuyên ngành Hành chính công, Chính sách công, Quản trị phi lợi nhuận, cùng các nhà quản lý đang công tác tại các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp và các tổ chức phi chính phủ.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận tài liệu?

Người đọc cần có hiểu biết cơ bản về khoa học quản lý, cơ cấu tổ chức hành chính, các khái niệm kinh tế học cơ sở và nguyên lý hạch toán tài chính - kế toán công.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các sách quản trị chiến lược doanh nghiệp?

Khác với các tài liệu quản trị kinh doanh tập trung vào cạnh tranh thị trường và tối đa hóa lợi nhuận, giáo trình này xử lý các bài toán đặc thù của khu vực công và phi lợi nhuận: quản trị kỳ vọng của các bên liên quan (stakeholders), tối ưu hóa nguồn lực công có hạn, chấp hành các ràng buộc pháp lý và thực hiện trách nhiệm giải trình xã hội.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học nên tiếp cận nội dung theo chuỗi 3 khối kiến thức: Hoạch định (Chương 1-4) $\rightarrow$ Phân bổ nguồn lực (Chương 5-8) $\rightarrow$ Kiểm soát và Đánh giá (Chương 9-12). Trong quá trình học, cần đối chiếu các mô hình lý thuyết với hệ thống bài tập tình huống thực tế và tra cứu các định nghĩa chuẩn hóa trong phần Phụ lục thuật ngữ (Glossary).

5. Giáo trình cung cấp những công cụ phân tích cụ thể nào?

Tài liệu cung cấp danh mục công cụ hoàn chỉnh được phân loại tại Bảng 1.2, bao gồm: Ma trận SWOT, Ma trận chính sách, Sơ đồ mạng CPM/PERT, Kỹ thuật TQM, Hoạch định Hoshin, Tái thiết kế quy trình (Process reengineering), Hạch toán chi phí theo hoạt động (ABC), Lập ngân sách chương trình và Hệ thống hỗ trợ ra quyết định (DSS).

---

Kết luận

Giáo trình Strategic Management for Public and Nonprofit Organizations của Alan Walter Steiss là tài liệu học thuật chuẩn hóa, thiết lập hệ thống lý luận và thực hành quản trị chiến lược dành riêng cho khu vực công và phi lợi nhuận. Giá trị cốt lõi của công trình nằm ở việc kết nối ba trụ cột: Hoạch định định hướng (tính hiệu lực), Quản trị quy trình và ngân sách (tính hiệu quả), cùng Hệ thống kiểm soát và đánh giá (trách nhiệm giải trình). Lộ trình nghiên cứu giáo trình cung cấp cho người học phương pháp tiếp cận có hệ thống để giải quyết các thách thức quản trị phức tạp trong môi trường công vụ hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Strategic Management for Public and Nonprofit Organizations Alan Walter Steiss Virginia Polytechnic Institute and State University Blacksburg, Virginia, U. MARCEL DEKKER, INC. NEW YORK • BASEL Library of Congress Cataloging-in-Publication Data A catalog record for this book is available from the Library of Congress. ISBN: 0-8247-0874-1 This book is printed on acid-free paper.

Headquarters Marcel Dekker, Inc. 270 Madison Avenue, New York, NY 10016 tel: [phone]; fax: [phone] Eastern Hemisphere Distribution Marcel Dekker AG Hutgasse 4, Postfach 812, CH-4001 Basel, Switzerland tel: [phone]; fax: [phone] World Wide Web http://www.com The publisher offers discounts on this book when ordered in bulk quantities. For more information, write to Special Sales/Professional Marketing at the headquarters address above. Copyright © 2003 by Marcel Dekker, Inc.

All Rights Reserved. Neither this book nor any part may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, microfilming, and recording, or by any information storage and retrieval system, without permission in writing from the publisher. Current printing (last digit): 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 PRINTED IN THE UNITED STATES OF AMERICA PUBLIC ADMINISTRATION AND PUBLIC POLICY A Comprehensive Publication Program Executive Editor JACK RABIN Professor of Public Administration and Public Policy School of Public Affairs The Capital College The Pennsylvania State University—Harrisburg Middletown, Pennsylvania 1. Public Administration as a Developing Discipline (in two parts), Robert T.

Comparative National Policies on Health Care, Milton I. Exclusionary Injustice: The Problem of Illegally Obtained Evidence, Steven R. Personnel Management in Government: Politics and Process, Jay M. Hyde, and David H.

Organization Development in Public Administration (in two parts), edited by Robert T. Golembiewski and William B. Public Administration: A Comparative Perspective, Second Edition, Re- vised and Expanded, Ferret Heady 7. Approaches to Planned Change (in two parts), Robert T.

Program Evaluation at HEW (in three parts), edited by James G. The States and the Metropolis, Patricia S. Florestano and Vincent L. Personnel Management in Government: Politics and Process, Second Edi- tion, Revised and Expanded, Jay M.

Hyde, and David H. Changing Bureaucracies: Understanding the Organization Before Select- ing the Approach, William A. Handbook on Public Budgeting and Financial Management, edited by Jack Rabin and Thomas D. Encyclopedia of Policy Studies, edited by Stuart S.

Public Administration and Law: Bench v. Bureau in the United States, David H. Handbook on Public Personnel Administration and Labor Relations, edited by Jack Rabin, Thomas Vocino, W. Bartley Hildreth, and Gerald J.

Public Budgeting and Finance: Behavioral, Theoretical, and Technical Per- spectives, Third Edition, edited by Robert T. Golembiewski and Jack Rabin 17. Organizational Behavior and Public Management, Debra W. The Politics of Terrorism: Second Edition, Revised and Expanded, edited by Michael Stohl 19.

Handbook of Organization Management, edited by William B. Organization Theory and Management, edited by Thomas D. Labor Relations in the Public Sector, Richard C. Politics and Administration: Woodrow Wilson and American Public Ad- ministration, edited by Jack Rabin and James S.

Making and Managing Policy: Formulation, Analysis, Evaluation, edited by G. Public Administration: A Comparative Perspective, Third Edition, Revised, Ferrel Heady 25. Decision Making in the Public Sector, edited by Lloyd G. Managing Administration, edited by Jack Rabin, Samuel Humes, and Brian S.

Public Personnel Update, edited by Michael Cohen and Robert T. State and Local Government Administration, edited by Jack Rabin and Don Dodd 29. Public Administration: A Bibliographic Guide to the Literature, Howard E. Personnel Management in Government: Politics and Process, Third Edition, Revised and Expanded, Jay M.

Hyde, and David H. Handbook of Information Resource Management, edited by Jack Rabin and Edward M. Public Administration in Developed Democracies: A Comparative Study, edited by Donald C. The Politics of Terrorism: Third Edition, Revised and Expanded, edited fay Michael Stohl 34.

Handbook on Human Services Administration, edited by Jack Rabin and Marcia B. Handbook of Public Administration, edited by Jack Rabin, W. Bartley Hildreth, and Gerald J. Ethics for Bureaucrats: An Essay on Law and Values, Second Edition, Revised and Expanded, John A.

The Guide to the Foundations of Public Administration, Daniel W. Handbook of Strategic Management, edited by Jack Rabin, Gerald J. Terrorism and Emergency Management: Policy and Administration, William L Waugh, Jr. Organizational Behavior and Public Management: Second Edition, Revised and Expanded, Michael L.

Handbook of Comparative and Development Public Administration, edited by Ali Farazmand 42. Public Administration: A Comparative Perspective, Fourth Edition, Ferrel Heady 43. Government Financial Management Theory, Gerald J. Personnel Management in Government: Politics and Process, Fourth Edition, Revised and Expanded, Jay M.

Rosenbloom, and Albert C. Public Productivity Handbook, edited by Marc Holzer 46. Handbook of Public Budgeting, edited by Jack Rabin 47. Labor Relations in the Public Sector: Second Edition, Revised and Ex- panded, Richard C.

Handbook of Organizational Consultation, edited by Robert T. Handbook of Court Administration and Management, edited by Steven W. Hays and Cole Blease Graham, Jr. Handbook of Comparative Public Budgeting and Financial Management, edited by Thomas D.

Lynch and Lawrence L. Handbook of Organizational Behavior, edited by Robert T. Handbook of Administrative Ethics, edited by Terry L. Encyclopedia of Policy Studies: Second Edition, Revised and Expanded, edited by Stuart S.

Handbook of Regulation and Administrative Law, edited by David H. Rosenbloom and Richard D. Handbook of Bureaucracy, edited by Ali Farazmand 56. Handbook of Public Sector Labor Relations, edited by Jack Rabin, Thomas Vocino, W.

Bartley Hildreth, and Gerald J. Practical Public Management, Robert T. Handbook of Public Personnel Administration, edited by Jack Rabin, Thomas Vocino, W. Bartley Hildreth, and Gerald J.

Public Administration: A Comparative Perspective, Fifth Edition, Ferrel Heady 60. Handbook of Debt Management, edited by Gerald J. Public Administration and Law: Second Edition, David H. Rosenbloom and Rosemary O'Leary 62.

Handbook of Local Government Administration, edited by John J. Handbook of Administrative Communication, edited by James L. Gamett and Alexander Kouzmin 64. Public Budgeting and Finance: Fourth Edition, Revised and Expanded, edited by Robert T.

Golembiewski and Jack Rabin 65. Handbook of Public Administration: Second Edition, edited by Jack Rabin, W. Bartley Hildreth, and Gerald J. Handbook of Organization Theory and Management: The Philosophical Approach, edited by Thomas D.

Lynch and Todd J. Handbook of Public Finance, edited by Fred Thompson and Mark T. Organizational Behavior and Public Management: Third Edition, Revised and Expanded, Michael L. Handbook of Economic Development, edited by Kuotsai Tom Liou 70.

Handbook of Health Administration and Policy, edited by Anne Osbome Kilpatrick and James A. Handbook of Research Methods in Public Administration, edited by Gerald J. Miller and Marcia L. Handbook on Taxation, edited by W.

Bartley Hildreth and James A. Handbook of Comparative Public Administration in the Asia-Pacific Basin, edited by Hoi-kwok Wong and Hon S. Handbook of Global Environmental Policy and Administration, edited by Dennis L. Soden and Brent S.

Handbook of State Government Administration, edited by John J. Handbook of Global Legal Policy, edited by Stuart S. Handbook of Public Information Systems, edited by G. Handbook of Global Economic Policy, edited by Stuart S.

Handbook of Strategic Management: Second Edition, Revised and Ex- panded, edited by Jack Rabin, Gerald J. Handbook of Global International Policy, edited by Stuart S. Handbook of Organizational Consultation: Second Edition, Revised and Expanded, edited by Robert T. Handbook of Global Political Policy, edited by Stuart S.

Handbook of Global Technology Policy, edited by Stuart S. Handbook of Criminal Justice Administration, edited by Toni DuPont- Morales, Michael K. Hooper, and Judy H. Labor Relations in the Public Sector: Third Edition, edited by Richard C.

Handbook of Administrative Ethics: Second Edition, Revised and Expanded, edited by Terry L. Handbook of Organizational Behavior Second Edition, Revised and Ex- panded, edited by Robert T. Handbook of Global Social Policy, edited by Stuart S. Nagel and Amy Robb 89.

Public Administration: A Comparative Perspective, Sixth Edition, Ferret Heady 90. Handbook of Public Quality Management, edited by Ronald J. Stupak and Peter M. Handbook of Public Management Practice and Reform, edited by Kuotsai Tom Liou 92.

Personnel Management in Government: Politics and Process, Fifth Edition, Jay M. Naff, and Albert C. Handbook of Crisis and Emergency Management, edited by Ali Farazmand 94. Handbook of Comparative and Development Public Administration: Second Edition, Revised and Expanded, edited by Ali Farazmand 95.

Financial Planning and Management in Public Organizations, Alan Walter Steiss and 'Emeka O. Handbook of International Health Care Systems, edited by Khi V. Wimberiey, and Sharon M. Handbook of Monetary Policy, edited by Jack Rabin and Glenn L.

Handbook of Fiscal Policy, edited by Jack Rabin and Glenn L. Public Administration: An Interdisciplinary Critical Analysis, edited by Eran Vigoda 100. Ironies in Organizational Development: Second Edition, Revised and Ex- panded, edited by Robert T. Science and Technology of Terrorism and Counterterrorism, edited by Tushar K.

Viswanath, and Sudarshan K. Strategic Management for Public and Nonprofit Organizations, Alan Walter Steiss Additional Volumes in Preparation Principles and Practices of Public Administration, edited by Jack Rabin, Robert F. Munzenrider, and Sherrie M. Bartell Handbook of Developmental Policy Studies, edited by Stuart S.

Nagel Case Studies in Public Budgeting and Financial Management, edited by Aman Khan and W. Bartley Hildreth Handbook of Conflict Management, edited by William J., and Jerri Killian Annals of Public Administration 1. Public Administration: History and Theory in Contemporary Perspective, edited by Joseph A. Public Administration Education in Transition, edited by Thomas Vocino and Richard Heimovics 3.

Centenary Issues of the Pendleton Act of 1883, edited by David H. Ro- senbloom with the assistance of Mark A. Intergovernmental Relations in the 1980s, edited by Richard H. Criminal Justice Administration: Linking Practice and Research, edited by William A.

Preface Modern organizations have been required to make significant transformations in response to an accelerating rate of change in technical, social, political, and economic forces. As a result of these changing forces, the management process has become more difficult, requiring greater skills aimed at guiding the future course of an organization in a rapidly evolving and uncertain world. These skills are the essence of strategic management. Strategic management is concerned with deciding in advance what an or- ganization should do in the future (strategic planning).

It involves determining how the objectives of the strategic plan will be achieved and who will be respon- sible for carrying them out (resource management). And it entails monitoring and enhancing ongoing activities and operations to ensure that the strategic plan remains on track (control and evaluation). Strategic planning establishes overall strategic goals and objectives, selects appropriate policies for the acquisition and distribution of resources, and provides a basis for translating policies and decisions into specific action commitments. Resource management involves a determination of the particular configuration of resources (fiscal, personnel, ma- terials, equipment, and time) to be employed and the judicious allocation of those resources to organization units that will carry out the plans and programs.

Organizational structure and processes provide the means by which proposed strategies are implemented. Control and evaluation focus on internal require- ments for implementing selected strategies. Performance is measured through various control mechanisms. Feedback from these evaluations is used to deter- mine necessary modifications in the resource allocations and in the processes and structure of the organization.

An assessment of the overall capability of iii iv Preface the organization, as well as certain political considerations, helps to relate the organization to the demands of the external and internal environment. Strategic management provides an interface between the performance capacity of an organization and the opportunities and challenges it must face in the broader environment. A primary aim of strategic management is to broaden the bases on which critical decisions are made. Strategic managers must attempt to (a) identify the long-range needs of the organization, (b) explore the ramifications of policies and programs designed to meet these needs, and (c) formulate strategies that maximize the positive aspects and minimize the negative aspects of the foreseeable future.

Many of the tasks identified in the strategic management process are currently assigned to various sectors in a complex organization.