phần mở đầu luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan về chi phí chất lƣợng Chƣơng 2: Thực trạng về chi phí chất lƣợng tại doanh nghiệp Chƣơng 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi phí tại doanh nghiệp. Ngoài ra, luận văn còn một số phụ lục kèm theo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -3- CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHI PHÍ CHẤT LƢỢNG 1.1 Chi phí chất lƣợng 1.1 Sự ra đời của khái niệm chi phí chất lƣợng Khái niệm chi phí chất lƣợng đƣợc biết đến từ những năm 1945. Năm 1951, Joseph Juran lần đầu tiên thảo luận về phân tích chi phí chất lƣợng trong cuốn sách “Quality control handbook” và Armand Feigenbaum đã xác định bốn loại chi phí chất lƣợng vào năm 1956 trong cuốn “Total Quality Control”.
Đến năm 1960 thì những nội dung về chi phí chất lƣợng này đã đƣợc biết đến rộng rãi trong các tài liệu liên quan đến chất lƣợng. Năm 1961, Ủy Ban Chi Phí Chất Lƣợng của Mỹ - ASQ (American Society for Quality) đã chính thức đƣợc thành lập để thúc đẩy sự phát triển của lý thuyết về chi phí chất lƣợng, điều này đƣợc nêu rõ trong cuốn sách của Campanella (1999) Principles of Quality costs và trong rất nhiều những nguồn có sẵn hiện nay của Ủy Ban. Cũng theo Campanella thì ngày nay, hoạt động sản xuất kinh doanh có quy mô càng lớn, càng có nhiều hợp đồng thì doanh nghiệp càng phải yêu cầu giải thích rõ ràng về chi phí chất lƣợng. Hơn nữa chi phí chất lƣợng cũng đã đƣợc tích hợp trong nội dung của các chƣơng trình chứng nhận của một số tổ chức chuyên nghiệp về quản lý chất lƣợng.
Nhìn chung, chi phí chất lƣợng có thể đƣợc sử dụng nhƣ một hệ thống lý thuyết giúp quản lý chi phí rất hữu ích, nhƣ Campanella đã nói rằng hệ thống này có tiềm năng để trở thành một công cụ tuyệt vời trong việc quản lý tổng thể một doanh nghiệp, (trang 17).2 Khái niệm, phân loại chi phí chất lƣợng Chi phí chất lƣợng (cost of quality - COQ) không phải là chi phí phát sinh để nâng cao chất lƣợng sản phẩm. Chi phí chất lƣợng là chi phí mà doanh nghiệp không mong muốn phát sinh trong quá trình hoạt động nhƣng trong thực tế vẫn phát sinh và là loại chi phí khi đƣợc kiểm soát tốt sẽ mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Nhiều ngƣời cho rằng để đạt mục tiêu chất lƣợng thì phải tiêu tốn rất nhiều tiền. Nghĩa là muốn nâng cao chất lƣợng hoạt động thì phải đổi mới công nghệ mua sắm các trang thiết bị, máy móc hiện đại, điều đó sẽ rất tốn kém và khó có thể thực LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- hiện đƣợc.
Nhƣng trên thực tế có nhiều yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng nhiều hơn cả máy móc, công nghệ đó là cung cách quản lý, cách thức tổ chức sản xuất, công tác kiểm soát hoạt động. Quan trọng nhất đối với hoạt động chất lƣợng là mọi thứ phải đƣợc làm đúng ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm nhiều chi phí trong các khâu kiểm tra, khắc phục sai sót sửa chữa, thay thế các sản phẩm kém chất lƣợng, giúp tiết kiệm nguồn lực sản xuất. Đó chính là cách tiết kiệm chi phí hiệu quả nhất. Nguyên tắc trên cũng là nguyên tắc cơ bản của lý thuyết về chi phí chất lƣợng.1 Khái niệm “Chi phí chất lƣợng” là những chi phí phát sinh để ngăn ngừa và khắc phục những sản phẩm, dịch vụ có chất lƣợng kém.
Chi phí chất lƣợng còn đƣợc gọi là chi phí do không tuân thủ, chi phí phát sinh do lỗi không làm đúng từ đầu hay là những chi phí sẽ không xuất hiện nếu không có bất cứ vấn đề nào về chất lƣợng. Chi phí chất lƣợng có thể phát sinh trong tất cả các giai đoạn sản xuất. Giai đoạn trƣớc sản xuất: chi phi chất lƣợng phát sinh trong giai đoạn này là các chi phí liên quan đến phòng ngừa và đánh giá sản phẩm dịch vụ nhƣ: chi phí nghiên cứu thí điểm, chi phí điều tra khả năng nhà cung cấp, chi phí kiểm tra, chi phí phân tích xây dựng định mức, tiêu chuẩn kỹ thuật, chi phí về kiểm nghiệm sản phẩm, chi phí thử nghiệm… Giai đoạn sản xuất: chi phí chất lƣợng trong giai đoạn này có thể kể đến chi phí do sản phẩm hỏng mang lại. Sản phẩm hỏng đƣợc chia thành sản phẩm hỏng có thể sửa chữa và sản phẩm hỏng không thể sửa chữa đƣợc.
Sản phẩm hỏng có thể sửa chữa sẽ làm phát sinh thêm các chi phí nhƣ chi phí làm lại sản phẩm, chi phí hao hụt vật tƣ, tiêu hao năng lƣợng, lãng phí, các chi phí kiểm nghiệm sai hỏng…còn sản phẩm hỏng không thể sửa chữa tạo nên chi phí phế phẩm cho doanh nghiệp. Giai đoạn sau sản xuất: là các chi phí phát sinh liên quan đến hàng bị trả lại, đổi hàng.chủ yếu liên quan đến hoạt động sau bán hàng. Quan niệm về chi phí chất lƣợng cũng có sự thay đổi theo thời gian: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- Theo quan điểm truyền thống: chi phí chất lƣợng là tất cả những chi phí có liên quan đến việc đảm bảo rằng các sản phẩm đƣợc sản xuất ra hay các dịch vụ đƣợc cung ứng phù hợp với những tiêu chuẩn, quy cách đã đƣợc xác định trƣớc hoặc là các chi phí phát sinh liên quan sản phẩm dịch vụ không phù hợp với tiêu chuẩn đã xác định trƣớc. Theo quan điểm này thì tiêu chuẩn, quy cách xác định trƣớc là thƣớc đo giúp đánh giá chất lƣợng sản phẩm.
Theo quan điểm hiện đại: chi phí chất lƣợng là tất cả các chi phí có liên quan đến việc đảm bảo rằng các sản phẩm đƣợc sản xuất ra hay các dịch vụ đƣợc cung ứng phù hợp với nhu cầu của ngƣời tiêu dùng hoặc các chi phí phát sinh liên quan đến sản phẩm dịch vụ không phù hợp với nhu cầu của ngƣời sử dụng. Nhƣ vậy, nhìn chung chi phí chất lƣợng là chi phí phát sinh nhằm ngăn ngừa và khắc phục những sản phẩm hoặc dịch vụ không đạt các yêu cầu về chất lƣợng. Quan niệm về bản chất của chi phí chất lƣợng cũng đã dần dần có sự thay đổi theo xu hƣớng quan tâm nhiều đến nhu cầu của ngƣời tiêu dùng sản phẩm hơn là các tiêu chuẩn kỹ thuật, đặc tính của sản phẩm…Bởi thật ra một khi muốn thỏa mãn nhu cầu của ngƣời sử dụng thì sản phẩm dịch vụ cũng cần phải đạt đƣợc những tiêu chuẩn nhất định và những tiêu chuẩn này ngày càng đƣợc nâng cao.2 Phân loại Chi phí chất lƣợng có thể đƣợc phân loại theo nội dung hoặc theo tính chất của chi phí. a) Phân loại chi phí chất lƣợng theo nội dung: căn cứ vào nội dung, chi phí chất lƣợng đƣợc chia thành chi phí cần thiết cho chất lƣợng và chi phí thiệt hại về chất lƣợng.
Chi phí cần thiết: hay còn gọi là chi phí cho sự phù hợp bao gồm tất cả những chi phí phát sinh để đảm bảo rằng các sản phẩm đƣợc sản xuất ra hay dịch vụ đƣợc cung cấp phù hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu của khách hàng. Nói cách khác đó là chi phí để đảm bảo, duy trì và cải tiến nâng cao chất lƣợng sản phẩm. Một số ví dụ cho chí phí này nhƣ: chi phí nghiên cứu thị trƣờng, chi phí đào LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -6- tạo, chi phí kiểm tra, bảo trì bảo dƣỡng, chi phí nghiên cứu kiểm soát chất lƣợng hệ thống, chi phí xây dựng hệ thống chất lƣợng. Chi phí thiệt hại về chất lượng: hay chi phí không phù hợp là chi phí gắn với các sai lỗi, là tất cả các chi phí phát sinh liên quan đến việc khắc phục các sản phẩm đƣợc sản xuất ra hoặc các dịch vụ cung ứng không phù hợp với khách hàng.
Ví dụ cho loại chi phí này nhƣ chi phí cho phế phẩm, chi phí cho khắc phục sửa chữa lỗi kỹ thuật sản phẩm, chi phí thu hồi, bồi thƣờng, chi phí liên quan đến pháp lý và các chi phí vô hình khác nhƣ uy tín, sức cạnh tranh của công ty bị giảm sút. b) Phân loại theo tính chất chi phí Theo cách phân loại này chi phí chất lƣợng đƣợc chia thành bốn loại chính: chi phí phòng ngừa, chi phí đánh giá, chi phí sai hỏng bên trong và chi phí sai hỏng bên ngoài. Chi phí phòng ngừa: là những chi phí cho việc thiết kế vận hành và duy trì một hệ thống nhằm đảm bảo và kiểm soát chất lƣợng, ngăn ngừa sự không phù hợp trong chất lƣợng có thể xảy ra và giảm thiểu những sai hỏng của sự không phù hợp đó. Chi phí phòng ngừa bao gồm các loại chi phí nhƣ chi cho giáo dục và đào tạo, tập huấn, chi phí nghiên cứu thí điểm, chi phí điều tra khả năng nhà cung cấp, chi phí kiểm tra, chi phí hỗ trợ của nhà đầu tƣ, chi phí phân tích khả năng của quy trình, chi phí xem xét lại sản phẩm mới.
Chi phí đánh giá: chi phí đánh giá là tất cả các chi phí phục vụ cho việc đo lƣờng và đánh giá chất lƣợng của các sản phẩm và dịch vụ nhằm đảm bảo sự phù hợp. Chi phí đánh giá bao gồm chi phí kiểm nghiệm, chi phí kiểm tra nguyên vật liệu mua vào. Các chi phí trực tiếp hay gián tiếp của kiểm tra, kiểm nghiệm nhằm xác định độ phù hợp cũng thuộc về chi phí đánh giá. Chi phí sai hỏng: là tất cả các chi phí của các sản phẩm đã đƣợc sản xuất ra hoặc của các dịch vụ đã đƣợc cung ứng không phù hợp với yêu cầu của khách hàng.
Chi phí sai hỏng lại đƣợc chia làm 2 loại: chi phí sai hỏng bên trong và chi phí sai hỏng bên ngoài. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- Chi phí sai hỏng bên trong: là những chi phí phát sinh do có sự không phù hợp hoặc sai hỏng ở một giai đoạn nào đó trong quá trình sản xuất, chi phí phát sinh do có nguyên liệu và sản phẩm hƣ hỏng. Chi phí sai hỏng là toàn bộ các chi phí của các sản phẩm hoặc dịch vụ đƣợc phát hiện là bị lỗi trƣớc khi hàng đến tay ngƣời mua. Chi phí sai hỏng bên trong bao gồm chi phí hao hụt vật tƣ, chi phí của phế phẩm, chi phí của hàng thứ phẩm giảm cấp, chi phí làm lại, lãng phí, chi phí phân tích sai hỏng, chi phí kiểm tra, kiểm nghiệm lại, chi phí đình trệ về sản xuất do trục trặc về chất lƣợng, chi phí cơ hội do hàng thấp cấp, giảm cấp.