CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm, đặ đ ểm quản lý t ờng xuyên ngân sách nhà n ớc a. Khái niệm “Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”1 Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến đối tƣợng quản lý bằng một hệ thống phƣơng pháp nhằm thay đổi trạng thái của đối tƣợng quản lý, tiếp cận đến mục tiêu cuối cùng phục vụ cho lợi ích của con ngƣời, quản lý là hoạt động có mục đích của chủ thể tuấn theo những nguyên tắc nhất định và là quá trình thực hiện đồng thời hàng loạt các chức nằng liên kết hữu cơ với nhau từ dự đoán, kế hoạch hoá, tổ chức thực hiện, động viên phối hợp, điều chỉnh, hạch toán, kiểm tra.
Quản lý chi thƣờng xuyên từ NSNN là việc sử dụng những công cụ, biện pháp tổng hợp để tập trung một phần nguồn tài chính, hình thành quỹ ngân sách của địa phƣơng (theo các chức năng thẩm quyền của địa phƣơng đƣợc phân định theo các quy định của pháp luật) và thực hiện phân phối, sử dụng quỹ đó một cách hợp lý, có hiệu quả nhằm thực hiện các yêu cầu của Nhà nƣớc 1 Quốc Hội (2015), Luật NSNN số: 83/2015/QH13, Quốc Hội 11 giao cho địa phƣơng; đạt đƣợc những mục tiêu KT-XH của địa phƣơng [10]. Quản lý chi thƣờng xuyên NSNN phải đƣợc thực hiện ở tất cả các khâu của chu trình ngân sách (từ Lập dự toán ngân sách, Chấp hành ngân sách và Quyết toán ngân sách); phải đảm bảo tính thống nhất trong thực hiện trong hệ thống ngân sách các cấp; phải đảm bảo tính cân đối của ngân sách; phải quản lý rành mạch, công khai để mọi đối tƣợng biết trong suốt chu trình ngân sách và phải đƣợc áp dụng cho tất cả các cơ quan tham gia vào chu trình ngân sách (cả ở cơ quan quản lý và cơ quan, đối tƣợng thụ hƣởng), tạo tiền đề cho mọi đối tƣợng có thể nhìn nhận đƣợc hiệu quả các chƣơng trình hành động của Chính quyền địa phƣơng trên cơ sở các chính sách tài chính quốc gia” [4]. Đặc điểm - Nội dung của chi thƣờng xuyên NSNN đƣợc xét theo nhiệm vụ chi và xét theo mã nội dung kinh tế của các khoản chi thƣờng xuyên. - Luôn gắn với ý chí quyền lực của nhà nƣớc và có tính pháp lý cao.
- Các khoản chi thƣờng xuyên NSNN có tính ổn định cao và là hoạt động có kế hoạch. Nguồn lực tài chính trang trải cho các khoản chi thƣờng xuyên đƣợc phân bổ tƣơng đối đều giữa các quý trong năm, giữa các tháng trong quý và giữa các năm trong kỳ kế hoạch. - Phạm vi giới hạn, mức độ định mức chi thƣờng xuyên gắn với cơ cấu, tổ chức và sự lựa chọn của Nhà nƣớc trong việc cung ứng các hàng hóa công. Phạm vi và mức độ chi thƣờng xuyên NSNN gắn liền với cơ cấu tổ chức bộ máy Nhà nƣớc và việc thực hiện các chính sách kinh tế, chính trị, xã hội của Nhà nƣớc trong từng thời kỳ, vì phần lớn các khoản chi thƣờng xuyên nhằm duy trì hoạt động bình thƣờng, hiệu quả của bộ máy quản lý Nhà nƣớc.
- Xét theo cơ cấu chi ở từng giai đoạn và mục đích cuối cùng của việc giao dự toán thì chi thƣờng xuyên cho các lĩnh vực có tác động trong thời gian ngắn và mang tính tiêu dùng xã hội. 12 - Các chế độ, chính sách chi thƣờng xuyên cho cơ quan nhà nƣớc thay đổi chậm và có nguy cơ tụt hậu so với nhu cầu thực tiễn. Hiệu quả của chi thƣờng xuyên đƣợc đánh giá không cao, không xác định cụ thể nhƣ chi cho đầu tƣ phát triển. Hiệu quả của nó không đơn thuần về mặt kinh tế mà đƣợc thể hiện qua sự ổn định chính trị, xã hội từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nƣớc.
Quản lý t ờng xuyên NSNN Nguyên tắc của quản lý chi thường xuyên NSNN - “Nguyên tắc quản lý theo dự toán: Hoạt động của NSNN, đặc biệt là cơ cấu thu, chi của NSNN phụ thuộc vào quyền phán quyết của cơ quan quyền lực nhà nƣớc. Do vậy, mọi khoản chi từ NSNN chỉ có thế trở thành hiện thực khi và chỉ khi các khoản chi đó nằm trong cơ cấu chi theo dự toán đã đƣợc cơ quan quyền lực nhà nƣớc xét duyệt và thông qua. Phạm vi của chi NSNN rất đa dạng, liên quan đến nhiều loại hình đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau. Mức chi cho mỗi hoạt động đƣợc xác định theo đối tƣợng riêng, định mức riêng và ngay giữa các cơ quan trong cùng một lĩnh vực hoạt động nhƣng hoạt động của khác nhau, điều kiện về trang bị cơ s ở vật chất khác nhau, quy mô và tính chất hoạt động khác nhau sẽ dẫn đến các mức chi từ NSNN cho mỗi cơ quan là khác nhau.
Quản lý theo dự toán mới đảm bảo đƣợc yêu cầu cân đối của NSNN, tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều hành NSNN; hạn chế tính tuỳ tiện trong quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách tại các đơn vị dự toán” [15]. - “Nguyên tắc tiết kiệm hiệu quả: Nguyên tắc này đòi hỏi bảo đảm với chi phí thấp nhất sẽ phải thu đƣợc lợi ích lớn nhất. Trong quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách, nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả đòi hỏi việc chi một đồng ngân sách phải tạo ra lợi ích lớn nhất có thế. Tiết kiệm không đồng nghĩa với hạn chế chi tiêu, tiết kiệm là sự chi tiêu 13 hợp lý.
Đó là chi đúng lúc, đúng chỗ, đúng mức, đảm bảo đáp ứng đầy đủ, kịp thời các nhiệm vụ chi thƣờng xuyên ngân sách. Chi tiêu hợp lý sẽ tạo ra tác động lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Hiệu quả đƣợc xác định bằng kết quả so với chi phí đã bỏ ra. Chi tiêu hợp lý sẽ bảo đảm ngân sách đƣợc sử dụng có hiệu quả chi tiêu càng hợp lý, ngân sách đƣợc sử dụng càng hiệu quả cao.
Hiệu quả của chi tiêu ngân sách phải đƣợc xét trên nhiều mặt, hiệu quả kinh tế, xã hội, chính trị.; hiệu quả trƣớc mắt và hiệu quả lâu dài. Chi tiêu ngân sách không tiết kiệm, hiệu quả không chỉ gây lãng phí ngân sách, lãng phí nguồn lực mà còn tạo ra những hệ lụy cho nền kinh tế. Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả cũng phải đƣợc quán triệt trong các khâu của quá trình chi thƣờng xuyên ngân sách. Để chi thƣờng xuyên ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách phải bảo đảm xác định đƣợc đúng đối tƣợng chi, thứ tự ƣu tiên các khoản chi, tiêu chí, định mức, cơ cấu phân bổ ngân sách cho chi thƣờng xuyên hợp lý” [11].
- Nguyên tắc chi qua kho bạc nhà nƣớc trực tiếp : Một trong những chức năng quan trọng của Kho bạc nhà nƣớc là kiểm soát chi NSNN. Vì vậy, Kho bạc nhà nƣớc có trách nhiệm phải kiểm soát, quản lý chặt chẽ mọi khoản chi ngân sách nhà nƣớc, đặc biệt là các khoản chi thƣờng xuyên. V trò ủ quản lý t ờng xuyên NSNN “Chi thƣờng xuyên trong chi ngân sách Nhà nƣớc các cấp luôn tồn tại nhiều áp lực bởi ngành nào, lĩnh vực nào cũng quan trọng và đòi hỏi nguồn ngân sách cấp đúng hạn nhằm triển khai hiệu quả nhiệm vụ đƣợc giao. Việc quản lý tốt chi thƣờng xuyên công bằng, công tâm, đúng đối tƣợng luôn là đòi hỏi cấp thiết.
Mặt khác, nó còn là động lực quan trọng thúc đẩy cả hệ thống chính trị và các cơ quan chuyên môn vận hành trơn tru, đạt hiệu suất cao nhất, đóng góp tích cực vào quản lý xã hội, phát triển kinh tế-xã hội tăng trƣởng theo đúng kế hoạch đề ra. Quản lý tốt các khoản chi thƣờng xuyên là hƣớng 14 tới mục tiêu đảm bảo yêu cầu tiết kiệm và hiệu quả, từ đó sẽ tạo nhiều nguồn lực hơn để đầu tƣ phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội phục vụ sản xuất của nhân dân, tạo tiền đề cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Quản lý chi thƣờng xuyên có hiệu quả cũng sẽ tạo ra một nền tài chính lành mạnh, hạn chế tiêu cực, tham ô, lãng phí ngân sách, tiền của nhân dân. - Thứ nhất, chi thƣờng xuyên NSNN có tác động trực tiếp đến việc thực hiện các chức năng hoạt động của Nhà nƣớc, là một trong những tác nhân có ý nghĩa quyết định đến chất lƣợng, hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý Nhà nƣớc.
Do đó, quản lý tốt chi thƣờng xuyên NSNN sẽ góp phần đảm bảo mục tiêu ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Quản lý có hiệu quả chi thƣờng xuyên NSNN sẽ có sự tác động tích cực đến đời sống kinh tế - xã hội, đảm bảo mục tiêu phát triển đã đề ra. - Thứ hai, quản lý và sử dụng có hiệu quả các khoản chi thƣờng xuyên nhằm đạt mục tiêu sử dụng vốn NSNN, đảm bảo tiết kiệm, có hiệu quả, đúng mục đích đã vạch ra. Quản lý các khoản chi thƣờng xuyên sẽ tránh đƣợc tình trạng chi dàn trải, kém hiệu quả, chƣa thực sự cấp thiết và đặc biệt là giảm thiểu tình trạng thất thoát nguồn vốn NSNN.
- Thứ ba, quản lý chi thƣờng xuyên giúp điều tiết thu nhập dân cƣ thực hiện công bằng xã hội. Qua công tác quản lý đề xuất phƣơng án chi thƣờng xuyên thực hiện các chính sách an sinh xã hội để giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo từ đó công bằng xã hội đƣợc cải thiện. - Thứ tư, quản lý chi thƣờng xuyên có vai trò điều tiết giá cả, chống suy thoái và chống lạm phát, điều tiết nền kinh tế vĩ mô, duy trì sự ổn định của kinh tế - xã hội. - Thứ năm, quản lý chi thƣờng xuyên là công cụ ổn định chính trị, xã hội, quốc phòng an ninh.
Thông qua quản lý chi thƣờng xuyên, Nhà nƣớc thực hiện các chế tài để đảm bảo ổn định trật tự an toàn xã hội và an ninh quốc phòng. 15 1 2 NỘI DUNG QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1. Lập dự to n t ờng xuyên NSNN cấp huyện a.