Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và lý luận chung về ngân sách nhà nước, quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Chương 4: Một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC, QUẢN LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Tình hình quản lý ngân sách nhà nước đang là vấn đề luôn được các cấp, các ngành và nhân dân đặc biệt quan tâm, nhất là vấn đề chi tiêu công.
Trong thời gian gần đây, có khá nhiều các công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực quản lý chi ngân sách nhà nước nói chung và quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước nói riêng theo nhiều cách tiếp cận, đối tượng, phạm vi nghiên cứu khác nhau. Có thể kể đến một số công trình đã được công bố trong vài năm gần đây như sau: - Luận án “Hoàn thiện quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh” năm 2013, của nghiên cứu sinh Bùi Thị Quỳnh Thơ, tại Học viện Tài chính. Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề lý luận về quản lý chi ngân sách nhà nước. Nghiên cứu kinh nghiệm quản lý chi NSNN ở một số quốc gia và địa phương, tác giả đã rút ra 04 bài học kinh nghiệm có thể nghiên cứu, vận dụng nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý chi NSNN trong điều kiện hiện nay ở Hà Tĩnh, đó là: Kinh nghiệm về kiểm soát chi NSNN; cải cách quản lý chi NSNN; kiểm tra, giám sát, đánh giá quá trình chi NSNN và thực hiện quản lý chi NSNN theo kết quả đầu ra.
Trên cơ sở trình bày định hướng, mục tiêu hoàn thiện quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh, Tác giả đã đề xuất một hệ thống gồm sáu nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh, như: Lựa chọn danh mục ưu tiên để phân khai nguồn lực; hoàn thiện hệ thống định mức phân bổ, định mức chi; nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên, chi đầu tư xây dựng cơ bản; lập dự toán ngân sách trên cơ sở chi tiêu 5 trung hạn và một số giải pháp hỗ trợ khác nhằm hoàn thiện quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh; trong đó đáng chú ý trong các nhóm giải pháp là hoàn thiện hệ thống định mức phân bổ, định mức chi ngân sách nhà nước, nhóm giải pháp này tạo cơ sở cho việc quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh đúng chuẩn mực và công bằng hơn; đồng thời, luận án cũng đề xuất giải pháp áp dụng quy trình lập dự toán và phân bổ ngân sách trên cơ sở khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) hướng theo kết quả đầu ra nhằm gắn kết chính sách, kế hoạch với ngân sách. Tuy nhiên, Luận án mới chỉ tập trung nghiên cứu và đưa ra các giải pháp quản lý chi ngân sách cấp tỉnh, chưa đi sâu nghiên cứu về thực trạng kiểm soát chi ngân sách thường xuyên đối với cấp huyện và cấp xã. Các giải pháp đổi mới công tác quản lý ngân sách đề ra có tính khả thi cao nhưng để áp dụng cần có một lộ trình thực hiện lâu dài, chưa thể áp dụng ngay nhất là đối với cấp huyện. - Luận án “Đổi mới kiểm soát chi ngân sách thường xuyên của chính quyền địa phương các cấp qua Kho bạc Nhà nước” của tác giả Nguyễn Quang Hưng (2015), Luận án tiến sỹ kinh tế, Học viện Tài chính; tác giả đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về ngân sách nhà nước, chức năng, nhiệm vụ của KBNN; các mối quan hệ kinh tế giữa KBNN với các cơ quan, các tổ chức trong nền kinh tế quốc dân và sự hoạt động của Hệ thống KBNN tại một số quốc gia trên thế giới.
Luận án đã phân tích và làm rõ thực trạng về hoạt động quản lý chi thường xuyên NSNN; tín dụng Nhà nước; quản lý tiền mặt, thanh toán, kế toán các khoản chi thường xuyên; sự cần thiết phải đổi mới và hoàn thiện hoạt động của Hệ thống KBNN trong điều kiện chuyển sang kinh tế thị trường. Đồng thời đề xuất một hệ thống gồm 3 nhóm giải pháp trọng tâm, nhằm đổi mới và hoàn thiện hoạt động quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua hệ thống KBNN ở Việt Nam, như: Đổi mới và hoàn thiện cơ 6 chế quản lý thu, chi NSNN trực tiếp qua KBNN; hoàn thiện cơ chế tín dụng Nhà nước qua KBNN và hoàn thiện tổ chức bộ máy của Hệ thống KBNN tại Việt Nam. Tuy nhiên, Luận án mới chỉ tập trung nêu một số thực trạng quản lý chi thường xuyên NSNN trên địa bàn cả nước nói chung, chính vì vậy một số giải pháp được tác giả đề xuất tại Luận án mang tính quản lý vĩ mô, hơn nữa, tác giả mới chỉ tập trung vào vấn đề kiểm soát các khoản chi thường xuyên qua kho bạc, chưa đi sâu phân tích về thực trạng công tác lập dự toán, phân bổ dự toán, chấp hành dự toán ngân sách nhà nước hiện nay ở địa phương. - Luận văn “Quản lý chi NSNN huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ” của tác giả Nguyễn Thanh Liêm năm (2017), luận văn thạc sỹ, Đại học kinh tế và Quản trị kinh doanh – Đại học Thái Nguyên; Lê Văn Vĩnh (2014), Giải pháp tăng cường quản lý Ngân sách nhà nước tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ, Luận văn thạc sỹ, Đại học Mỏ địa chất Hà Nội.
Các luận văn nghiên cứu tại các huyện có nhiều điểm tương đồng về vị trí địa lý, điều kiện kinh tế - văn hóa – xã hội, quy mô ngân sách với huyện Lâm Thao. Luận văn đã nêu ra thực trạng quản lý ngân sách tại huyện, chỉ ra một số tồn tại trong quá trình lập và chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước, đồng thời đề ra các nhóm giải pháp khắc phục. Tuy nhiên các luận văn trên mới chỉ phân tích dựa trên số liệu của từng lĩnh vực chi (chi sự nghiệp kinh tế, quản lý hành chính, văn hóa – xã hội,….), chưa phân tích rõ các khoản chi đến từng khoản, mục chi (chi lương và phụ cấp, chi mua sắm tài sản, công cụ dụng cụ,….), chưa làm rõ những bật cập trong tiêu chí phân bổ định mức chi thường xuyên, do đó chưa phản ánh được rõ thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên NSNN hiện nay. - Luận văn của tác giả Đặng Hữu Nghĩa (năm 2014) “Nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh Vĩnh Phúc”, luận văn Thạc sĩ quản lý kinh tế, Đại học kinh tế và quản trị kinh doanh – Đại học Thái Nguyên.
Đề tài 7 đi vào nghiên cứu về thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh ở tỉnh Vĩnh Phúc trong thời gian từ 2009 đến 2014. Tác giả đã chỉ ra được những bất cập hiện có trong công tác quản lý chi thường xuyên trên địa bàn nghiên cứu, đưa ra những dự báo về thuận lợi cũng như khó khăn trong phát triển kinh tế thời gian tới có tác động đến công tác quản lý chi thường xuyên. Từ những cảnh báo đó đưa ra những hướng giải quyết và nâng cao chất lượng công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách cho địa phương. Nhìn chung, đối với các đề tài luận văn về chi ngân sách nhà nước mới chỉ phân tích thực trạng quản lý ngân sách tại cấp được nghiên cứu (cấp tỉnh, cấp huyện), chưa đi sâu phân tích từng cấp sử dụng ngân sách trong phạm vi được nghiên cứu, nhất là chưa đề tài nào đề cập đến tình hình chi thường xuyên tại cấp xã, thị trấn; chưa làm rõ được những bất cập trong quản lý chi thường xuyên, nhất là trong khâu phân bổ ngân sách; do đó các giải pháp đưa ra rất chung chung, chưa cụ thể.
Ngoài ra còn rất nhiều đề tài, công trình khoa học về lĩnh vực quản lý chi ngân sách nhà nước được đăng trên các tạp chí có uy tín như: - “Đổi mới phương thức cấp phát ngân sách gắn với kết quả đầu ra” của tác giả thạc sỹ Nguyễn Hồng Hà đăng trên Tạp chí Tài chính số 11 năm 2016. Tác giả chỉ ra những bất cập trong cơ chế quản lý tài chính hiện nay, đó là cách thức quản lý tài chính theo nguồn lực đầu vào mang nặng tính chủ quan, duy ý chí, áp đặt; phân tích chỉ ra những lợi ích của phương thức quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, tính ưu việt của nó so với phương pháp quản lý theo đầu vào và những thách thức trong quá trình chuyển hướng sang quản lý NSNN theo kết quả đầu ra. - “Kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả chi tiêu công của một số nước và bài học với Việt Nam” của tác giả Hoàng Quốc Tùng đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Tài chính số 12 năm 2017. Tác giả đã nêu kinh nghiệm chi tiêu 8 công của một số nước tiên tiến trên thế giới như việc chi tiêu theo kết quả đầu ra, xây dựng kế hoạch chi tiêu trung và dài hạn, như: Tại Hàn Quốc đã xây dựng hệ thống định mức, tiêu chuẩn, chế độ quy định tại Luật Quản lý ngân sách, đây chính là căn cứ để các cơ quan chức năng thực hiện kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và giám sát việc thực hiện chi tiêu ngân sách.
Chính phủ xây dựng thang điểm chấm hoạt động của các cơ quan nhà nước: Mức điểm tối đa là 100, trong đó 50 điểm cho kết quả so với mục tiêu ban đầu; 30 điểm cho tính hiệu quả, phù hợp; 20 điểm cho việc sử dụng kinh phí tiết kiệm, hiệu quả. Những trường hợp thực hiện giải ngân chưa hết số kinh phí đã cấp trong năm nhưng vẫn đạt mục tiêu thì được thêm 20 điểm và được xem là tiết kiệm, số kinh phí còn lại được nộp vào ngân sách nhà nước; trường hợp giải ngân chưa hết số kinh phí đã cấp trong năm hoặc đã giải ngân hết nhưng mục tiêu không đạt được, tổng điểm bị trừ 20, như vậy là không hiệu quả, gây lãng phí. Trường hợp này sẽ bị áp dụng biện pháp chế tài là cắt giảm tối thiểu 10% kinh phí của năm sau. - “Chi ngân sách nhà nước thời gian qua và khuyến nghị chính sách trong thời gian tới” của tác giả Phạm Thái Hà đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Tài chính số 12 năm 2016.