phần mở đầu, kết luận, nội dung luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung quản lý nhà nƣớc về cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị ở quận Hai Bà Trƣng, thành phố Hà Nội. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nƣớc về cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị ở quận Hai Bà Trƣng, thành phố Hà Nội. 7 Luan van Chƣơng 1 LÝ LUẬN CHUNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ CẤP PHÉP XÂY DỰNG NHÀ Ở RIÊNG LẺ ĐÔ THỊ 1.
Lý luận chung về quản lý nhà nƣớc về cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị 1. Nhà ở và nhà ở riêng lẻ * Nhà ở Từ xa xƣa, ông cha ta đã biết lao động để nuôi sống bản thân, để cuộc sống đƣợc ấm no, sung túc và đầy đủ hơn. Việc xây dựng nhà ở để trú nắng, trú mƣa cũng là vấn đề thiết thực trong cuộc sống. Xã hội ngày một phát triển, căn nhà ngoài là nơi để ở, sinh hoạt hằng ngày còn sử dụng với nhiều mục đích khác nhau nhƣ làm nơi kinh doanh, giải trí, hay là nơi làm công tác xã hội, các dịch vụ công khác.
Nhƣ vậy, nhà ở có vai trò rất quan trọng đối với mỗi con ngƣời. Ngày nay, xây dựng nhà không đơn thuần là để trú nắng, trú mƣa mà bên cạnh đó còn thể hiện khả năng tài chính, khiếu thẩm mỹ của chủ gia trong việc thiết kế, xây dựng. Tuy nhiên, chủ nhà phải tuân thủ theo các yêu cầu về thiết kế, quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng hoặc các điều kiện khác có liên quan trƣớc hết nhằm bảo đảm an toàn cho chính chủ nhà và mọi ngƣời xung quanh, tạo sự cân bằng về kiến trúc, mỹ quan đô thị và qua đó Nhà nƣớc quản lý đƣợc tốt hơn. Theo Điều 1 Luật nhà ở năm 2014 thì " Nhà ở là công trình xây dựng với mục đích để ở và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân Theo đó, “công trình xây dựng” là sản phẩm đƣợc tạo thành bởi sức lao động, trí tuệ của con ngƣời trong đó có cả sự sáng tạo kết hợp với các phƣơng tiện kỹ thuật, vật liệu xây dựng để liên kết định vị trên đất, nƣớc, khoảng không đƣợc xây dựng theo thiết kế.
Cụ thể, một trong những công trình xây dựng 8 Luan van trên là công trình xây dựng nhà ở có mục đích để ở. Hiểu rộng hơn, nhà ở là nơi để trú nắng, trú mƣa và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt hằng ngày nhƣ làm việc, giải trí, nghỉ ngơi, nơi để ăn uống, tắm giặt, tiếp đón bạn bè, gia đình sum họp. Tóm lại, nhà ở là công trình đƣợc xây dựng trên đất, trên bề mặt nƣớc có mục đích để ở và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt hằng ngày mà bất cứ ai cũng cần đƣợc đáp ứng tối thiểu. * Nhà ở riêng lẻ Cụ thể hơn khái niệm về nhà ở trên đây là khái niệm nhà ở riêng lẻ.
Nhà ở riêng lẻ chứ không phải là nhà ở tập thể hay căn hộ chung cƣ. Theo khoản 26 Điều 3 Luật xây dựng năm 2003 thì “Nhà ở riêng lẻ là công trình đƣợc xây dựng trong khuôn viên đất ở thuộc quyền sử dụng của hộ gia đình, cá nhân theo quy định của pháp luật”. Theo khoản 1 Điều 3 Thông tƣ số 39/2009/TT-BXD ngày 09 tháng 12 năm 2009 hƣớng dẫn về quản lý chất lƣợng xây dựng nhà ở riêng lẻ: “Nhà ở riêng lẻ là công trình đƣợc xây dựng trong khuôn viên đất ở thuộc quyền của hộ gia đình, cá nhân theo quy định của pháp luật kể cả trƣờng hợp xây dựng trên lô đất của dự án nhà ở”. Theo khoản 2 Điều 3 Thông tƣ số 20/2010/TT-BXD ngày 27 tháng 10 năm 2010 hƣớng dẫn thí điểm xây dựng và công bố một số chỉ số đánh giá thị trƣờng bất động sản: “Nhà ở riêng lẻ là loại nhà ở (không phải là căn hộ chung cư) được hình thành tại các khu phố, các khu dân cư hiện hữu, các khu đô thị mới và các dự án nhà ở.
Tóm lại, nhà ở riêng lẻ là công trình xây dựng của hộ gia đình, cá nhân trên phần đất ở theo quy định của pháp luật. Đất ở là phần đất bao gồm diện tích chiếm đất của các công trình nhà ở riêng lẻ và sân vƣờn, đƣờng dẫn riêng vào nhà ở riêng lẻ đó, không bao gồm đƣờng giao 9 Luan van thông chung [8], [23]. Cấp phép xây dựng Giấy phép xây dựng là một văn bản pháp lý của Nhà nƣớc chấp thuận một công trình (dự án) xây dựng đã đáp ứng đủ điều kiện về mặt kiến trúc, xây dựng kết cấu hạ tầng, an toàn v.v… theo luật định, và đƣợc phép khởi công xây dựng. Nội dung giấy phép xây dựng theo Quyết định số 20/2016/QĐ-UBND ngày 24/06/2016 của UBND Thành phố Hà Nội.
Việc cấp phép xây dựng là một biện pháp kiểm soát về mặt kiến trúc, cảnh quan, sử dụng kết cấu hạ tầng, không gian liền kề và không gian công cộng một cách cụ thể, có thể kiểm tra và giám sát trong quá trình thi công ( hậu kiểm). Hiện nay, cấp phép xây dựng là biện pháp quản lý và kiểm soát phát triển không chỉ ở Việt Nam mà còn ở các đô thị khác trên thế giới [25]. Mục đích của việc cấp phép xây dựng: - Tạo điều kiện cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân (các chủ đầu tƣ) thực hiện xây dựng các công trình nhanh chóng, thuận tiện theo quy định; - Thực hiện quản lý xây dựng theo quy hoạch và các quy định của Pháp luật có liên quan; bảo vệ cảnh quan, môi trƣờng, bảo tồn và tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh và các công trình kiến trúc có giá trị; phát triển kiến trúc mới, hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc và sử dụng hiệu quả đất đai xây dựng công trình; - Làm căn cứ để kiểm tra, giám sát thi công, xử lý các vi phạm về trật tự xây dựng, lập hồ sơ hoàn công. - Quản lý nhà nƣớc về cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị Trong đô thị luôn tồn tại các nhu cầu ăn, ở, đi lại, làm việc, học tập, chữa bệnh, vui chơi giải trí,… Các nhu cầu đó ngày càng đòi hỏi cao hơn, và các nhu cầu mới thƣờng xuyên phát sinh.
Để đáp ứng các nhu cầu đó việc tổ chức xã hội đô thị một cách khoa học và việc quản lý các hoạt động trở thành 10 Luan van một yêu cầu khách quan. Quản lý nhà nƣớc về đô thị đã trở nên một chủ đề rất quan trọng đối với các Chính phủ và các tổ chức phát triển quốc tế trên thế giới. Quản lý theo nghĩa rộng, là làm cho các công việc đƣợc hoàn thành thông qua các nhân sự. Quản lý liên quan đến việc ra quyết định hoặc lựa chọn cách thức kế hoạch tổ chức, bảo vệ và sử dụng các nguồn lực có đƣợc để sản xuất hàng hóa và dịch vụ phục vụ cho việc tiêu thụ, thƣơng mại, hƣởng thụ hoặc để xây dựng vốn và tài sản cho phát triển trong tƣơng lai.
Quản lý đô thị là tổng thể các nỗ lực của chủ thể quản lý nhằm định hướng, giám sát, hỗ trợ, và can thiệp tới các đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu phát triển, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đối tượng quản lý, duy trì trật tự pháp luật, và thực thi chức trách của cơ quan quản lý. Trên góc độ Nhà nƣớc, quản lý Nhà nước đối với đô thị là sự can thiệp bằng quyền lực của mình (bằng pháp luật, thông qua pháp luật) vào các quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở đô thị nhằm phát triển đô thị theo định hướng nhất định. Nhà nƣớc, đại diện là các chính quyền đô thị thông qua các tổ chức dƣới quyền nhƣ các sở, ban ngành chức năng có vai trò quản lý tẩt cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội ở đô thị, truyền bá những tƣ tƣởng hiện đại và lối sống văn minh đô thị cho cộng đồng dân cƣ để giúp họ hƣớng tới một mục đích chung của xã hội. Quản lý đô thị liên quan đến việc quản lý khối Nhà nƣớc và khối tƣ nhân.
Mục tiêu chung của quản lý đô thị là nâng cao hiệu quả và tính hợp lý trong quá trình sử dụng các nguồn lực của đô thị (con ngƣời, kỹ thuật, vật liệu, thông tin, dịch vụ cơ sở hạ tầng và hệ thống kinh tế của sản xuất). Cụ thể là: - Nâng cao chất lƣợng và sự hoạt động một cách tổng thể của đô thị. - Đảm bảo sự phát triển và tái tạo bền vững của các khu vực đô thị. 11 Luan van - Cung cấp các dịch vụ đô thị và cơ sở hạ tầng cơ bản để đáp ứng các nhu cầu chức năng của đô thị và các cƣ dân sống và làm việc trong đô thị đó, nhằm cải thiện chất lƣợng sống và sức khỏe của cƣ dân đô thị.
Từ những khái niệm trên có thể hiểu quản lý nhà nƣớc về cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị là hoạt động nhà nƣớc quản lý cấp phép việc đầu tƣ cải tạo và xây dựng các công trình đƣợc xây dựng trong khuôn viên đất ở thuộc quyền của hộ gia đình, cá nhân theo quy định của pháp luật kể cả trƣờng hợp xây dựng trên lô đất của dự án nhà ở trong đô thị theo quy hoạch đƣợc duyệt, nhằm kiểm soát quá trình phát triển đô thị. Quản lý cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ chỉ là một giai đoạn trong quản lý phát triển và cải tạo nhà ở, với nhiệm vụ xác lập cơ sở pháp lý tạo điều kiện cho chủ đầu tƣ thực hiện quyền phát triển và tạo căn cứ để giám sát thực hiện pháp luật trong quá trình xây dựng công trình. Sự cần thiết và vai trò của Nhà nƣớc đối với hoạt động cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị Việc nghiên cứu cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị là rất cần thiết vì những lý do cơ bản sau đây: Một là, hoạt động quản lý việc cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đô thị có ý nghĩa lớn trong giai đoạn phát triển nhanh hiện nay. Hai là, Xây dựng không phép, trái phép, vi phạm các trật tự xây dựng đô thị đang là các vấn đề nổi cộm của các đô thị lớn hiện nay, nhất là thủ đô Hà Nội.