Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÁN BỘ PHÒNG BAN THEO VỊ TRÍ VIỆC LÀM TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Đội ngũ công chức, viên chức được hình thành và phát triển trong một quá trình lâu dài, qua các giai đoạn với nhiều cơ chế tuyển dụng, sử dụng, quản lý khác nhau, tùy thuộc vào yêu cầu của từng giai đoạn lịch sử. Trong giai đoạn hiện nay, để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước, phù hợp với cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, cần thiết phải tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý công chức, viên chức. Đổi mới phương thức tuyển dụng, quản lý, đánh giá công chức, viên chức chức gắn với vị trí việc làm.
Thông qua việc thi tuyển, kiểm tra, đánh giá để tuyển dụng được cán bộ, viên chức thực sự có phẩm chất và năng lực vào bộ máy làm việc. Khắc phục tối đa khâu đưa đi đào tạo lại mới đáp ứng công việc gây lãng phí thời gian và kinh phí cho tổ chức. Việc tuyển dụng phải căn cứ vào nhu cầu thực tế của từng vị trí việc làm. Lấy đó làm cơ sở cho việc quyết định số lượng người làm việc, chỉ tiêu các vị trí việc làm được xây dựng trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của đơn vị, nhu cầu công việc, khối lượng và tính phức tạp của chức năng, nhiệm vụ, yêu cầu đặc thù của hoạt động nghề nghiệp.
Từ đó bảo đảm sự tương thích với chế độ hợp đồng làm việc đã được thực hiện từ năm 2003 đến nay. Xác định rõ tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp cùng với vị trí việc làm sẽ là căn cứ cho việc tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch, đãi ngộ và quản lý viên chức. Làm tốt công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch cán bộ, công chức; thông qua việc đánh giá, phân loại cán bộ, công chức, xác định rõ những người đủ và không đủ tiêu chuẩn. Trong quản lý công chức, viên chức, đề án xác định VTVL đóng vai trò then chốt hướng đến nền công vụ ngày càng hoàn thiện và phát triển, vì vậy xác định VTVL là một vấn đề quan trọng đối với hệ thống công vụ của toàn xã hội.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hiện nay, chưa có nhiều tài liệu, đề tài khoa học nghiên cứu về vấn đề này, đến nay chỉ ghi nhận các đề tài nghiên cứu về chế độ công vụ công chức, viên chức. Đề tài này mới nhắc đến việc xác định VTVL là biện pháp hoàn thiện chế độ công vụ, công chức có thể kể đến một số bài báo tiêu biểu đăng trên wedsite caicachcongvu.vn, Viện Khoa học tổ chức nhà nước, Tạp chí Tổ chức nhà nước và pháp luật. Ngoài ra, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu liên quan đến VTVL là: Đề tài độc lập cấp nhà nước “Nghiên cứu cơ sở khoa học hoàn thiện chế độ công vụ ở Việt Nam” do tác giả Nguyễn Trọng Điều làm chủ nhiệm, thực hiện xong năm 2006 và Luận án tiến sĩ kinh tế “Hoàn thiện thể chế quản lý công chức ở Việt Nam trong điều kiện phát triển và hội nhập quốc tế” của tác giả Trần Anh Tuấn bảo vệ năm 2007. Năm 2012, tác giả Pha ̣m Văn Thuầ n trong Ta ̣p chí Khoa ho ̣c ĐHQGHN, Khoa ho ̣c Xã hô ̣i và Nhân văn 28, Số 1S (2012) 126-134 có bài viế t nghiên cứu vấ n đề “Trả lương và các chế độ chính sách theo chức danh nghề nghiê ̣p – giải pháp đột phá để nâng cao chấ t lượng đội ngũ viên chức trong các trường đại học công lập” [11].
Nội dung chính: Xem xét và phân tích nghiên cứu, xác đinh ̣ bước đi thích hơ ̣p để xây dựng Đề án vi ̣ trí viêc̣ làm phù hơ ̣p với cơ cấ u viên chức theo vi ̣ trí viê ̣c làm và theo chức danh nghề nghiêp̣ sao cho chuyể n dầ n sang thực hiê ̣n trả lương cho viên chức tương xứng với vi ̣trí viê ̣c làm, chức danh nghề nghiê ̣p, chức vu ̣ quản lý và kế t quả công viê ̣c. Hiện nay trên thế giới, theo thống kê có trên 15 phương pháp theo các trường phái khác nhau được sử dụng để xác định vị trí việc có thể kể đến một số trường phái như: Theo Trường phái của F.Taylor thì nói chung con người quan tâm nhiều hơn đến lợi ích mà họ thu được so với việc họ làm; mặt khác, đa phần họ làm việc theo thói quen, kinh nghiệm hơn là thích sáng tạo, độc lập. Do vậy, nhà quản lý ngoài việc kiểm tra, giám sát chặt chẽ, thường xuyên còn phải phân chia công việc thành các công đoạn, với quy trình thực hiện tương ứng do vậy quản lý nhân lực cần tập chung vào: Thống nhất chỉ huy và điều khiển; phân công lao 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động và chuyên môn hóa các chức năng; tiêu chuẩn hóa và thống nhất các thủ tục v.v…[10] Theo Elton Mayo, con người muốn các nhà quản lý tôn trọng lao động của họ vì lao động đó đưa lại lợi ích cho nhà quản lý và cho xã hội, do vậy họ đề xướng việc cần tạo ra bầu không khí tốt, dân chủ, thông tin đa chiều và lắng nghe nhiều hơn ý kiến của người lao động. [10] Trường phái coi trọng tiềm năng con người.
Theo trường phái này thì không phải là con người không muốn làm việc, không muốn độc lập, sáng tạo mà là vì không có điều kiện, cơ hội để thực hiện việc đó, theo đó, cần tạo các điều kiện để phát huy tính chủ động, sáng tạo của nguồn nhân lực. Yếu tố hợp lý, gắn với vị trí việc làm của thuyết tiềm năng con người là ở chỗ, điều kiện làm việc là một trong những nội dung không thể thiếu của “chân dung công việc” theo vị trí việc làm. [10] Mỗi thuyết đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, tuy nhiên hiện nay xu thế vần lựa chọn đi theo thuyết cổ điển mà Taylor là đại diện. Nhìn chung các nghiên cứu và các hoạt động đánh giá cán bộ, công chức, viên chức đều nhằm mục đích chung xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá, xây dựng các quy trình đánh giá theo hướng chuẩn hóa, công bố rộng rãi để thuyết phục chủ thể và khách thể của quá trình đánh giá tham gia hiệu quả vào việc nâng cao thường xuyên chất lượng của hoạt động quản lý cán bộ, công chức, viên chức.
Các tác giả đã đề cao vai trò của VTVL trong quá trình cải cách công vụ, khẳng định sự cần thiết, tất yếu phải chuyển dần từ nền công vụ chức nghiệp sang nền công vụ việc làm. Việc tổ chức sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, viên chức phát hiện những chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ của các VTVL, ở các cơ quan, tổ chức. Áp dụng phương thức quản lý viên chức gắn với VTVL, lấy đó làm cơ sở phục vụ hiệu quả cho hoạt động tuyển dụng số lượng người làm việc, bố trí sử dụng các VTVL được xây dựng trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của đơn vị, nhu cầu công việc, khối lượng và tính phức tạp của chức năng, nhiệm vụ, yêu cầu đặc thù của hoạt động nghề nghiệp. Gắn với quá trình giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp, đề cao trách nhiệm và quyền hạn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của người đứng đầu; quản lý viên chức theo hướng mở, liên thông với khu vực ngoài công lập, có tính đến xu hướng xã hội hóa việc cung ứng các dịch công; thúc đẩy hợp tác quốc tế và giao lưu trao đổi kinh nghiệm trong hoạt động nghề nghiệp của công chức, viên chức.
Sau khi tổng hợp, phân tích các cách tiếp cận trong đề án VTVL tác giả nhận thấy: Quản lý con người theo tiếp cận VTVL đang là xu thế chung của thời đại, là giải pháp cấp thiết hướng đến việc xây dựng được đội ngũ theo hướng chuẩn hóa, đảm bảo về chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và có tính chuyên nghiệp cao nhằm tăng khả năng cống hiến, đồng thời đáp ứng sự thỏa mãn nhu cầu nghề nghiệp cá nhân. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1. Khái niệm cán bộ, quản lý, quản lý Nhà trường 1. Khái niệm cán bộ Từ “cán bộ” được hiểu với nhiều nghĩa khác nhau trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể.
Dù cho có những cách hiểu, cách dùng khác nhau nhưng về cơ bản, từ “cán bộ” ở đây bao hàm nghĩa chính của nó là bộ khung, là chỉ huy, là nòng cốt. Quan niệm một cách chung nhất, cán bộ là khái niệm chỉ những người có chức vụ, vai trò và cương vị nòng cốt trong một tổ chức có tác động ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, điều hành, góp phần định hướng sự phát triển của tổ chức [22]. Khái niệm quản lý Quản lý là một trong những loại hình lao động quan trọng nhất trong các hoạt động của con người. Quản lý đúng tức là con người đã nhận thức được quy luật, vận động theo quy luật và sẽ đạt được những thành công to lớn.
Nghiên cứu về quản lý sẽ giúp cho con người có được những kiến thức cơ bản nhất, chung nhất đối với các hoạt động quản lý. Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đã đề ra [21]. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Với cách hiểu trên, quản lý bao gồm các yếu tố sau: - Chủ thể quản lý: là tác nhân tạo ra các tác động quản lý. Chủ thể có thể là cá nhân hoặc tổ chức.
Chủ thể quản lý tác động lên đối tượng quản lý bằng các công cụ, hình thức và phương pháp thích hợp, cần thiết và dựa trên những nguyên tắc nhất định. - Đối tượng quản lý (khách thể quản lý): Tiếp nhận sự tác động của chủ thể quản lý. - Mục tiêu quản lý: Là cái đích cần phải đạt tới tại một thời điểm nhất định do chủ thể quản lý đề ra. Đây là căn cứ để chủ thể quản lý thực hiện các tác động quản lý cũng như lựa chọn các hình thức, phương pháp thích hợp.