Luận văn thạc sĩ quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên

Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Quỳnh Nam
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý các hợp tác xã ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên

Quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn. Võ Nhai là huyện vùng cao có địa hình phức tạp, đời sống nhân dân gắn liền với sản xuất nông lâm nghiệp. Mô hình hợp tác xã tại đây giúp tập hợp nông dân, liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản thế mạnh như chè, cây ăn quả, chăn nuôi bản địa.

Bộ máy quản lý nhà nước tại huyện thực hiện chức năng định hướng quy hoạch, triển khai chính sách và thanh tra hoạt động hợp tác xã. Các phòng ban chuyên môn như Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp chặt chẽ cùng Liên minh Hợp tác xã tỉnh. Mục tiêu trọng tâm là hoàn thiện cơ chế quản trị, nâng cấp hạ tầng và mở rộng quy mô thành viên. Công tác điều hành nhất quán tạo hành lang pháp lý an toàn cho kinh tế tập thể phát triển đúng định hướng. Sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền địa phương và các đơn vị kinh tế cơ sở tạo nền tảng vững chắc cho công tác giảm nghèo bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò quản lý hợp tác xã địa phương

Quản lý hợp tác xã là hoạt động điều hành, tổ chức và kiểm tra của cơ quan công quyền đối với các đơn vị kinh tế tập thể. Cơ chế này đảm bảo mọi tổ chức kinh tế vận hành theo Luật Hợp tác xã năm 2012. Tại huyện Võ Nhai, công tác quản lý đóng vai trò đòn bẩy phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Cơ quan quản lý hướng dẫn thủ tục đăng ký, tổ chức đại hội thường niên và minh bạch tài chính. Việc giám sát chặt chẽ giúp ngăn ngừa sai phạm và nâng cao hiệu quả vốn vay ưu đãi. Quản lý đồng bộ còn tạo chuỗi cung ứng nông sản an toàn, thúc đẩy liên kết tiêu thụ sản phẩm.

1.2. Khung pháp lý và bộ máy quản lý nhà nước tại huyện

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động hợp tác xã căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật trung ương và địa phương. Ủy ban nhân dân huyện Võ Nhai thành lập Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển kinh tế tập thể. Ban chỉ đạo phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng phòng ban chuyên môn. Phòng Nông nghiệp theo dõi kỹ thuật sản xuất và xây dựng mã vùng trồng. Phòng Kinh tế và Hạ tầng hỗ trợ máy móc và chuyển giao công nghệ mới. Hội Nông dân và Hội Phụ nữ huyện tích cực tuyên truyền đường lối kinh tế hợp tác. Hệ thống này đảm bảo hoạt động quản lý diễn ra liên tục, nhất quán và hiệu quả trên toàn địa bàn huyện.

II. Thực trạng quản lý các hợp tác xã tại huyện Võ Nhai Thái Nguyên

Thực trạng quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên cho thấy nhiều chuyển biến tích cực xen lẫn thách thức. Số lượng hợp tác xã thành lập mới tăng đều trong các ngành trồng chè, chăn nuôi và chế biến lâm sản. Nhiều mô hình đã xây dựng được chứng nhận sản phẩm OCOP và tem truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, quy mô vốn và đất đai của đa số hợp tác xã vẫn còn rất nhỏ lẻ.

Công tác quản lý nhà nước tại huyện còn đối mặt với nhiều khó khăn cơ cấu. Cán bộ quản lý kinh tế tập thể ở cấp huyện và xã chủ yếu làm việc theo hình thức kiêm nhiệm. Tình trạng thiếu biên chế chuyên trách dẫn đến việc kiểm tra, giám sát chưa thực sự sâu sát. Bên cạnh đó, trình độ chuyên môn của đội ngũ giám đốc hợp tác xã còn hạn chế về kiến thức kế toán và luật pháp. Năng lực xây dựng phương án sản xuất kinh doanh chưa đáp ứng yêu cầu thị trường hiện đại. Việc tiếp cận nguồn vốn vay thương mại gặp nhiều rào cản do thiếu tài sản thế chấp hợp lệ.

2.1. Hạn chế về nguồn nhân lực và bộ máy tổ chức chuyên trách

Nguồn nhân lực quản lý kinh tế tập thể tại huyện Võ Nhai bộc lộ nhiều điểm yếu rõ rệt. Cấp huyện không có phòng ban chuyên trách riêng biệt mà phân tán chức năng sang các phòng chuyên môn. Đội ngũ cán bộ làm công tác hợp tác xã chủ yếu kiêm nhiệm, thường xuyên thay đổi vị trí công tác. Khối lượng công việc lớn khiến cán bộ khó theo dõi sát sao thực trạng của từng hợp tác xã. Trong khi đó, ban quản trị các hợp tác xã phần lớn là người cao tuổi, thiếu kỹ năng quản lý hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong vận hành hợp tác xã còn rất chậm chạp.

2.2. Khó khăn trong tiếp cận chính sách hỗ trợ và nguồn vốn

Nhiều hợp tác xã tại Võ Nhai gặp trở ngại lớn khi tiếp cận chính sách ưu đãi nhà nước. Thủ tục hành chính xét duyệt hồ sơ hỗ trợ lãi suất và đất đai còn phức tạp. Các hợp tác xã nông nghiệp phần lớn thiếu mặt bằng xây dựng nhà xưởng sơ chế và kho bãi bảo quản. Đất đai canh tác chủ yếu thuộc quyền sử dụng cá nhân của thành viên, chưa được tích tụ thành tài sản chung. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu tài sản bảo đảm để vay vốn ngân hàng thương mại. Sự hỗ trợ từ các quỹ tín dụng ưu đãi chưa đủ bù đắp nhu cầu đầu tư mở rộng chuỗi sản xuất.

III. Giải pháp quản lý các hợp tác xã tại huyện Võ Nhai Thái Nguyên

Hoàn thiện công tác quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và căn cơ. Chính quyền địa phương cần kiện toàn bộ máy theo dõi kinh tế tập thể, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng phòng ban. Việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ quản lý cấp huyện và cấp xã phải được tiến hành định kỳ.

Địa phương cần đổi mới phương thức xúc tiến thương mại và hỗ trợ thị trường cho các sản phẩm nông sản chủ lực. Huyện cần chủ động phối hợp với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp chế biến để hỗ trợ hợp tác xã chuyển giao công nghệ sinh học và tiêu chuẩn VietGAP. Đồng thời, huyện nên thiết lập cơ chế kiểm tra tài chính định kỳ nhằm hỗ trợ các hợp tác xã chuẩn hóa sổ sách kế toán. Sự minh bạch tài chính giúp hợp tác xã dễ dàng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách và thu hút thêm thành viên mới. Việc xây dựng mối liên kết bốn nhà tạo nền tảng vững chắc giúp kinh tế tập thể nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

3.1. Nâng cao năng lực cán bộ và hoàn thiện bộ máy quản lý

Huyện Võ Nhai cần bố trí cán bộ chuyên trách theo dõi sát sao kinh tế tập thể tại các phòng ban. Việc chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ hành chính giúp tiết kiệm thời gian cho người dân. Chính quyền địa phương cần phối hợp với các trường đại học mở các lớp tập huấn quản trị kinh doanh, kế toán kiểm toán cho lãnh đạo hợp tác xã. Nội dung đào tạo tập trung vào kỹ năng xây dựng kế hoạch kinh doanh, đàm phán hợp đồng thương mại và quản lý dòng tiền. Cán bộ quản lý cơ sở cần được trang bị kiến thức pháp luật và kỹ năng tư vấn hỗ trợ doanh nghiệp.

3.2. Đẩy mạnh chính sách hỗ trợ vốn đất đai và xúc tiến thương mại

Ủy ban nhân dân huyện cần tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác xã tiếp cận quỹ đất công để xây dựng trụ sở và xưởng chế biến. Chính quyền đóng vai trò cầu nối giúp các hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội và Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã. Huyện cần hỗ trợ kinh phí tham gia các hội chợ thương mại, triển lãm nông sản vùng miền để quảng bá sản phẩm địa phương. Việc thúc đẩy liên kết giữa hợp tác xã với siêu thị, sàn thương mại điện tử giúp mở rộng thị trường tiêu thụ ổn định và bền vững.

IV. Kết luận quản lý các hợp tác xã tại huyện Võ Nhai Thái Nguyên

Quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên là nhiệm vụ chiến lược trong chương trình xây dựng nông thôn mới. Hiệu quả quản lý không chỉ phản ánh qua số lượng hợp tác xã thành lập mà thể hiện trực tiếp qua đời sống của người dân. Khi bộ máy quản lý vận hành đồng bộ, kinh tế tập thể sẽ phát huy tối đa lợi thế địa phương về cây chè, cây ăn quả và du lịch sinh thái.

Việc áp dụng các giải pháp quản lý tiên tiến tạo nền tảng vững chắc cho mô hình hợp tác xã kiểu mới phát triển toàn diện. Sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà nước, hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân là chìa khóa giải quyết bài toán tiêu thụ nông sản vùng cao. Các cơ quan chức năng cần duy trì công tác thanh tra, tư vấn hỗ trợ và khen thưởng kịp thời các mô hình tiêu biểu. Phát triển kinh tế tập thể đúng hướng sẽ góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xóa đói giảm nghèo và củng cố an sinh xã hội vững bền tại huyện vùng cao Võ Nhai.

4.1. Khả năng ứng dụng nghiên cứu vào công tác điều hành

Kết quả nghiên cứu về quản lý hợp tác xã mang lại giá trị thực tiễn cao cho huyện Võ Nhai. Ủy ban nhân dân huyện có thể sử dụng các chỉ tiêu đánh giá để xếp loại hiệu quả hoạt động hợp tác xã hàng năm. Cơ quan quản lý dễ dàng nhận diện những nút thắt về cơ chế, từ đó kiến nghị cấp trên điều chỉnh chính sách kịp thời. Các khuyến nghị trong đề tài giúp địa phương xây dựng đề án phát triển kinh tế tập thể giai đoạn tiếp theo sát thực tế hơn. Đây là cẩm nang hữu ích cho cán bộ quản lý cấp xã trong việc tư vấn thành lập mới và giám sát hoạt động hợp tác xã.

4.2. Định hướng phát triển bền vững hợp tác xã giai đoạn tới

Trong giai đoạn tới, huyện Võ Nhai định hướng phát triển các hợp tác xã gắn với chuỗi giá trị và chuyển đổi số. Địa phương ưu tiên thành lập các mô hình hợp tác xã nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và canh tác hữu cơ. Việc xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng như bưởi Tràng Xá hay na La Hiên sẽ nâng cao giá trị thặng dư. Các hợp tác xã cần liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp xuất khẩu nhằm ổn định đầu ra. Sự hỗ trợ liên tục từ chính quyền tạo động lực cho kinh tế tập thể huyện Võ Nhai bứt phá toàn diện và hội nhập sâu rộng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Võ Nhai là huyện vùng cao miền núi thuộc tỉnh Thái Nguyên với tổng diện tích tự nhiên đạt 83.950,24 ha, trong đó địa hình đồi núi đá vôi chiếm ưu thế và diện tích đất xám bạc màu chiếm tới 76,08% (tương đương 63.917,7 ha). Trong bối cảnh chịu nhiều tác động sau đại dịch Covid-19, huyện đã nỗ lực phục hồi kinh tế mạnh mẽ: năm 2022, tổng giá trị sản xuất các ngành đạt 2,74 nghìn tỷ đồng (vượt 4,7% kế hoạch và tăng 12,1% so với năm 2021), thu ngân sách nhà nước đạt trên 75 tỷ đồng (tăng 44% so với năm trước). Đóng góp vào sự tăng trưởng đó có vai trò nòng cốt của khu vực kinh tế tập thể với sự hiện diện của 86 hợp tác xã, thu hút 852 thành viên tham gia hoạt động.

Tuy nhiên, các hợp tác xã trên địa bàn huyện vẫn đối mặt với nhiều rào cản như quy mô vốn nhỏ, công nghệ lạc hậu, năng lực cán bộ điều hành hạn chế và công tác quản lý nhà nước cấp huyện còn gặp nhiều vướng mắc. Do đó, luận văn thạc sĩ ngành Quản lý kinh tế với đề tài "Quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với hợp tác xã giai đoạn 2020 - 2022 và đề xuất hệ thống giải pháp cho giai đoạn 2023 - 2025, định hướng đến năm 2030.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 86 hợp tác xã hoạt động tại 14 xã và 01 thị trấn trên địa bàn huyện Võ Nhai, với dữ liệu sơ cấp được khảo sát thực tế vào tháng 5 năm 2022. Đây là công trình nghiên cứu ứng dụng đầu tiên về quản lý hợp tác xã tại địa bàn miền núi Võ Nhai, mang lại giá trị thực tiễn cao cho công tác hoạch định chính sách kinh tế tập thể.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hệ thống lý luận về kinh tế tập thể và quản lý nhà nước đối với hợp tác xã. Đề tài kế thừa quan điểm của Cotterill (1987) về ba nguyên tắc cốt lõi: thành viên tự làm chủ, tự quản lý và phân chia lợi nhuận theo mức độ sử dụng dịch vụ. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng các quy định tại Điều 3 và Điều 59 Luật Hợp tác xã năm 2012, xác định hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập nhằm tương trợ lẫn nhau.

Về mặt quản lý nhà nước, nghiên cứu tiếp cận 5 nội dung trọng tâm: ban hành và phổ biến văn bản pháp luật, xây dựng bộ máy và thực hiện chính sách hỗ trợ ưu đãi, tổ chức hướng dẫn đăng ký, thanh tra kiểm tra xử lý vi phạm, và mở rộng hợp tác quốc tế. Ngoài ra, đề tài áp dụng Thông tư 01/2020/TT-BKHĐT để phân loại hợp tác xã theo quy mô thành viên (từ siêu nhỏ dưới 50 thành viên đến lớn trên 1.000 thành viên) và quy mô tổng nguồn vốn (từ siêu nhỏ dưới 1 tỷ đồng đến lớn trên 50 tỷ đồng), kết hợp các văn bản quy phạm như Nghị định 193/2013/NĐ-CP và Nghị định 110/2013/NĐ-CP làm căn cứ đánh giá.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp nhằm đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy khoa học:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám Thống kê huyện Võ Nhai giai đoạn 2020 - 2022, các báo cáo tổng kết của Ban Chỉ đạo Đổi mới phát triển Kinh tế tập thể huyện và Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thu thập thông qua phương pháp điều tra tổng thể với 100% đối tượng mục tiêu trên toàn huyện, gồm 23 công chức, cán bộ quản lý nhà nước (09 cán bộ thuộc Ban chỉ đạo, lãnh đạo các phòng chuyên môn cấp huyện, lãnh đạo Liên minh Hợp tác xã tỉnh) và 172 cán bộ quản lý hợp tác xã (toàn bộ Giám đốc và Phó Giám đốc của 86 hợp tác xã).

Lý do lựa chọn phương pháp điều tra tổng thể là nhằm phản ánh trọn vẹn hiện trạng quản lý mà không bị sai số chọn mẫu trên một địa bàn miền núi đặc thù. Công cụ khảo sát sử dụng bảng hỏi chuẩn hóa theo thang đo Likert 5 bậc (từ mức 1 - Yếu tương ứng 0,0 - 1,8 điểm, đến mức 5 - Tốt tương ứng 4,2 - 5,0 điểm, với khoảng cách quãng đo là 0,8 điểm). Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả nhằm phân tổ dữ liệu và phương pháp so sánh chuỗi thời gian 3 năm (2020 - 2022) để xác định xu thế biến động, đánh giá khách quan hiệu quả quản lý từ cả hai phía cơ quan nhà nước và các hợp tác xã.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thực trạng quản lý và phát triển hợp tác xã tại huyện Võ Nhai giai đoạn 2020 - 2022 ghi nhận những phát hiện nổi bật sau:

Thứ nhất, số lượng hợp tác xã và thành viên tăng trưởng liên tục. Số lượng hợp tác xã tăng từ 64 đơn vị năm 2020 lên 75 đơn vị năm 2021 và đạt 86 đơn vị năm 2022, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân 15,9%/năm. Tổng số thành viên tăng từ 650 người lên 852 người, tăng bình quân 14,4%/năm, đạt mức trung bình 8,0 thành viên/hợp tác xã.

Thứ hai, hiệu quả sản xuất kinh doanh có sự cải thiện đáng kể. Doanh thu bình quân của mỗi hợp tác xã tăng từ 2,8 tỷ đồng năm 2020 lên 3,4 tỷ đồng năm 2021 và đạt 3,5 tỷ đồng năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 11,8%/năm. Thu nhập bình quân của người lao động tăng từ 4,5 triệu đồng/tháng (năm 2020) lên 5,7 triệu đồng/tháng (năm 2022), tăng bình quân 12,5%/năm. Đóng góp vào ngân sách nhà nước năm 2022 đạt 634 triệu đồng, tăng 16,7% so với năm 2021.

Thứ ba, cơ cấu ngành nghề còn mất cân đối lớn khi lĩnh vực nông lâm nghiệp chiếm trên 75% tổng số hợp tác xã. Các lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng và dịch vụ môi trường, vận tải chỉ chiếm dưới 25% với quy mô manh mún và năng lực tài chính hạn chế.

Thứ tư, công tác tuyên truyền, hướng dẫn pháp luật đạt bước tiến rõ nét. Năm 2022, huyện đã tổ chức 3 hội nghị, 48 lượt cán bộ tham gia tập huấn, 3 buổi tọa đàm và phân phát 375 cuốn tài liệu hướng dẫn (tăng 55,0% lượng tài liệu so với 242 cuốn năm 2020).

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng về số lượng hợp tác xã và thu nhập của thành viên bắt nguồn từ sự vào cuộc kịp thời của Ủy ban nhân dân huyện Võ Nhai và Ban Chỉ đạo phát triển kinh tế tập thể thông qua việc phổ biến chính sách và hỗ trợ xúc tiến thương mại. Một số mô hình sản xuất nông nghiệp tiêu biểu như Hợp tác xã Mỳ bún gạo Tiến Diện, Hợp tác xã Mỳ gạo Tiền Phong đã khai thác tốt tiềm năng nguyên liệu địa phương.

Tuy nhiên, kết quả điều tra Likert chỉ ra hạn chế lớn: 100% cán bộ làm công tác quản lý hợp tác xã tại các phòng ban chuyên môn cấp huyện đều hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, chưa có biên chế chuyên trách sâu về kinh tế tập thể. Điều này dẫn tới việc kiểm tra, hướng dẫn chuyển đổi mô hình và tháo gỡ vướng mắc về công tác kế toán, báo cáo tài chính cho các hợp tác xã còn chậm trễ.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua biểu đồ tăng trưởng doanh thu và bảng phân tổ đánh giá mức độ tiếp cận chính sách cho thấy sự phân hóa rõ rệt. So sánh với các địa phương lân cận như huyện Chợ Mới tỉnh Bắc Kạn (62 hợp tác xã, doanh thu 32 tỷ đồng) hay huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên (63 hợp tác xã, doanh thu 40 tỷ đồng), huyện Võ Nhai có số lượng hợp tác xã nhiều hơn (86 hợp tác xã) nhưng tỷ lệ hợp tác xã tiếp cận được vốn vay ưu đãi từ Quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã và các ngân hàng thương mại còn ở mức rất thấp, chỉ đạt dưới 20%.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo động lực cho các hợp tác xã phát triển bền vững giai đoạn 2023 - 2025, định hướng đến năm 2030, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Một là, mở rộng và đơn giản hóa việc thực thi chính sách hỗ trợ vốn tín dụng và đất đai. Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp với các ngân hàng thương mại và Quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã hướng dẫn thủ tục thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay, phấn đấu nâng tỷ lệ hợp tác xã tiếp cận vốn ưu đãi lên trên 45% vào năm 2025; đồng thời quy hoạch quỹ đất nông nghiệp tập trung tại 14 xã để hỗ trợ xây dựng trụ sở và nhà xưởng.

Hai là, kiện toàn bộ máy quản lý và nâng cao năng lực cán bộ công chức. Ủy ban nhân dân huyện cần bố trí từ 01 đến 02 cán bộ chuyên trách theo dõi kinh tế tập thể tại các phòng ban nòng cốt; định kỳ tổ chức tối thiểu 4 đợt đào tạo, tập huấn chuyên sâu hàng năm về quản trị tài chính và kế toán cho 100% lãnh đạo của 86 hợp tác xã.

Ba là, đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật và xây dựng chuỗi giá trị OCOP. Phòng Kinh tế và Hạ tầng cùng Phòng Nông nghiệp và PTNT bố trí kinh phí hỗ trợ từ 100 đến 150 triệu đồng/hợp tác xã để đổi mới công nghệ chế biến, bảo quản nông sản; đặt mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 15 sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên, kết nối tiêu thụ qua các sàn thương mại điện tử.

Bốn là, đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra và hướng dẫn hậu kiểm. Ban Chỉ đạo phát triển kinh tế tập thể huyện thiết lập lịch kiểm tra liên ngành 02 đợt/năm kết hợp tư vấn trực tiếp, giảm thiểu trên 50% các sai sót trong hồ sơ thành lập và báo cáo tài chính của các đơn vị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại Ủy ban nhân dân huyện Võ Nhai và các huyện miền núi có điều kiện tương đồng. Nghiên cứu cung cấp khung phân tích thực tiễn để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế tập thể, tối ưu hóa quy trình quản lý hành chính đối với 86 hợp tác xã.

Thứ hai, Ban Giám đốc và cán bộ quản lý của các hợp tác xã. Nghiên cứu giúp các nhà quản trị nhận diện rõ quy định pháp lý của Luật Hợp tác xã 2012, chuẩn hóa công tác lập phương án kinh doanh và sổ sách kế toán để dễ dàng tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển. Đề tài cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị với hệ thống 14 bảng biểu thống kê chi tiết và phương pháp đánh giá thực chứng bằng thang đo Likert 5 bậc.

Thứ tư, các tổ chức tín dụng, Liên minh Hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết. Dữ liệu khảo sát từ 172 nhà quản trị hợp tác xã giúp các đối tác đánh giá chính xác thực trạng hoạt động, mở ra cơ hội đầu tư vốn và hợp tác bao tiêu sản phẩm nông nghiệp vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Tình hình phát triển của các hợp tác xã tại huyện Võ Nhai giai đoạn 2020 - 2022 có điểm gì nổi bật? Giai đoạn 2020 - 2022, số lượng hợp tác xã tăng từ 64 lên 86 đơn vị (tăng 34,4%), thu hút 852 thành viên với bình quân 8,0 người/hợp tác xã. Doanh thu bình quân năm 2022 đạt 3,5 tỷ đồng/hợp tác xã và thu nhập người lao động đạt 5,7 triệu đồng/tháng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế địa phương.

2. Đâu là khó khăn lớn nhất trong công tác quản lý nhà nước đối với hợp tác xã tại Võ Nhai? Khó khăn lớn nhất là 100% cán bộ làm công tác quản lý hợp tác xã tại cấp huyện đều là cán bộ kiêm nhiệm, thiếu biên chế chuyên trách. Do áp lực công việc chuyên môn, việc kiểm tra, giám sát định kỳ và hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc về chế độ kế toán cho các hợp tác xã chưa được thực hiện thường xuyên.

3. Phương pháp nghiên cứu của luận văn đảm bảo độ tin cậy khoa học ra sao? Nghiên cứu tiến hành điều tra tổng thể toàn bộ 100% đối tượng gồm 23 cán bộ quản lý nhà nước và 172 cán bộ quản lý của 86 hợp tác xã trên địa bàn. Dữ liệu được thu thập qua phiếu hỏi chuẩn hóa, lượng hóa bằng thang đo Likert 5 bậc với khoảng cách 0,8 điểm và đối chiếu cùng số liệu thống kê 3 năm liên tiếp.

4. Khu vực hợp tác xã đóng góp như thế nào vào thu nhập và giảm nghèo tại địa phương? Khu vực hợp tác xã đã tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động nông thôn, nâng thu nhập bình quân từ 4,5 triệu đồng/tháng (năm 2020) lên 5,7 triệu đồng/tháng (năm 2022), tăng trưởng 12,5%/năm. Hoạt động này góp phần quan trọng giúp huyện giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 5,4% vào năm 2022.

5. Giải pháp đột phá nào giúp hợp tác xã huyện Võ Nhai phát triển trong giai đoạn 2023 - 2025? Giải pháp đột phá là tập trung hỗ trợ nguồn vốn từ 100 đến 150 triệu đồng cho mỗi hợp tác xã để đổi mới công nghệ chế biến, phấn đấu đạt tối thiểu 15 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên vào năm 2025, kết hợp đào tạo quản trị cho 100% đội ngũ lãnh đạo hợp tác xã.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ "Quản lý các hợp tác xã trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên" mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn quan trọng:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung khổ pháp lý về quản lý nhà nước đối với hợp tác xã theo tinh thần Luật Hợp tác xã 2012.
• Phân tích thực trạng 86 hợp tác xã tại Võ Nhai với doanh thu bình quân đạt 3,5 tỷ đồng/hợp tác xã và thu nhập người lao động đạt 5,7 triệu đồng/tháng.
• Làm rõ các rào cản nội tại từ bộ máy quản lý 100% kiêm nhiệm đến tỷ lệ tiếp cận vốn vay ưu đãi còn dưới 20%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về cơ chế vốn, tổ chức bộ máy, ứng dụng công nghệ OCOP và thanh tra giám sát cho giai đoạn 2023 - 2025, định hướng đến năm 2030.
• Cung cấp mô hình tham chiếu thực tiễn có giá trị ứng dụng cao cho các cơ quan quản lý và các địa bàn vùng cao trên toàn quốc.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và ban lãnh đạo hợp tác xã hãy khai thác chi tiết các luận cứ trong công trình để triển khai đồng bộ các giải pháp, thúc đẩy kinh tế tập thể phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CÁC HỢP TÁC XÃ 1. Một số vấn đề cơ bản về hợp tác xã 1. Khái niệm hợp tác xã Theo Cotterill (1987): HTX là cơ sở kinh doanh do những người sử dụng tự làm chủ và tự quản lý, lợi nhuận được chia dựa trên cơ sở của việc sử dụng hàng hóa, dịch vụ. Định nghĩa này nhấn mạnh ba nguyên tắc chung của HTX, đó là: thành viên tự làm chủ, tự quản lý và phân chia lợi nhuận theo mức độ sử dụng hàng hóa, dịch vụ của thành viên [8].

Theo luật HTX 2003 đã đưa ra khái niệm về HTX như sau: HTX là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này để phát huy sức mạnh tập thể của từng thành viên tham gia HTX, cùng nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất – kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích lũy và các nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật [21]. Luật HTX năm 2012 của Quốc hội ban hành ngày 20 tháng 11 đã nêu rõ tại Khoản 1, Điều 3“Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”. [22] Như vậy, (i) Hợp tác xã là tổ chức mang tính xã hội, rộng mở cho tất cả những ai có nguyện vọng trở thành thành viên hợp tác xã.

Hợp tác xã ra đời dựa trên nguyên tắc dân chủ, bình đẳng, công khai và đoàn kết. Mỗi thành viên có 1 phiếu bầu; (ii) Mục tiêu hoạt động của hợp tác xã là mang lại lợi ích 5 vật chất và tinh thần cho tất cả các thành viên, tập thể và cộng đồng; (iii) Thành viên có trách nhiệm và nghĩa vụ tuân thủ, thực hiện tốt những quy định trong Điều lệ của hợp tác xã, hợp tác, xây dựng và phát triển hợp tác xã. Từ sự phân tích trên, có thể hiểu HTX là một loại hình kinh tế hợp tác, một hình thức tổ chức kinh tế đặc thù trong hệ thống các loại tổ chức kinh tế đa dạng, là tổ chức kinh tế tự chủ, có vốn, quỹ và tài sản chung, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tư cách pháp nhân, HTX đã thành lập trên tinh thần tự nguyện, tự trợ giúp, tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoàn kết của các thành viên tham gia. Mặc dù HTX cũng là đơn vị kinh doanh, song mục tiêu cơ bản của các thành viên khi thành lập hoặc liên kết thành một HTX xã là để thực hiện những hoạt động mà từng cá nhân riêng lẻ không thể thực hiện được hoặc thực hiện kém hiệu quả nhằm nâng cao điều kiện kinh tế và xã hội của họ thông qua việc cùng hành động vì quyền lợi của tất cả các thành viên chứ không chỉ đơn thuần vì lợi ích của từng cá nhân thành viên.

Vai trò, đặc điểm và phân loại hợp tác xã a, Vai trò của hợp tác xã HTX đóng góp vào sự phát triển của các thành viên, cũng như vào sự tăng trưởng, phát triển kinh tế: được các thành viên tự nguyện cùng nhau thành lập nhằm giải quyết những vấn đề mà từng thành viên không thể tự giải quyết, các HTX có vai trò rất lớn trong việc hỗ trợ các thành viên phát triển kinh tế. Vai trò đó có thể thực hiện trước hết và chủ yếu ở những dịch vụ sản xuất – kinh doanh, những lợi ích kinh tế mà chúng mang lại cho họ. Bên cạnh đó, các HTX có những đóng góp trực tiếp, quan trọng vào sự tăng trưởng chung của nền kinh tế thông qua việc tạo ra nhiều sản phẩm hàng hóa và dịch vụ đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, nhất là những hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phục vụ sản xuất, đời sống, sinh hoạt của người dân. 6 HTX tham gia giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo cho thành viên và cho người lao động.

Thông qua hoạt động sản xuất kinh doanh, các HTX tạo việc làm trực tiếp cho các thành viên và người lao động. Các việc làm này thường gắn với địa bàn sinh sống của người lao động, đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹ thuật không cao, có thời gian làm việc linh hoạt. Đây là điều có ý nghĩa quan trọng đối với việc giải quyết việc làm ở các vùng kinh tế còn nhiều khó khăn. Thông qua việc làm được tạo ra, các thành viên và người lao động trong HTX có nguồn thu nhất định.

Bên cạnh tạo ra việc làm trực tiếp, các HTX cũng tạo ra việc làm thu nhập cho các hộ thành viên, cải thiện đời sống cho các hộ. HTX góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới ở các khu vực dân cư, đặc biệt là khu vực nông thôn. Góp phần hình thành ý thức cộng đồng trong mỗi thành viên. Việc tham gia HTX góp phần hình thành tư duy và ý thức đoàn kết, sống hoàn mình vào tập thể, vì lợi ích chung.

Góp phần nâng cao dân trí. Ngay trong giai đoạn đầu, các HTX đã đóng góp tích cực đối với việc mở mang dân trí thông qua những đóng góp cả về vật chất và tinh thần. Điều này giúp các thành viên và người dân nâng cao nhận thức. HTX góp phần thực hiện bình đẳng giới.

Phát triển HTX giúp nam giới và nữ giới có nhận thức đầy đủ hơn về bình đẳng giới, về trách nhiệm và nghĩa vụ của mình, giảm dần và tiến tới xóa bỏ các định kiến về giới. Phát triển HTX là cơ hội cho người phụ nữ tiếp cận các nguồn lực, tạo việc làm và phát triển kinh doanh. HTX góp phần đảm bảo sự thành công của các chương trình, dự án phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn thông qua việc tham gia xây dựng và thực hiện các chương trình, dự án này. Với sự tham gia của các HTX vào quá trình xây dựng và thực hiện các chương trình, dự án phát triển kinh tế- xã hội trên địa bàn là yếu tố quan trọng góp phần đảm bảo sự thành công của các chương trình, dự án này và cũng qua đó góp phần tích cực vào việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

7 b, Đặc điểm của hợp tác xã Thứ nhất, hợp tác xã là một tổ chức kinh tế tập thể, có các thành viên là cá nhân hoặc tổ chức. HTX là tổ chức kinh tế tập thể được tổ chức và hoạt động trên cơ sở sở hữu tập thể về tư liệu sản xuất và tài sản. Tài sản, vốn và tư liệu sản xuất của HTX được hình thành chủ yếu từ sự đóng góp của các thành viên khi họ tham gia HTX. Trong trường hợp liên kết rộng rãi của những người lao động, của các hộ thành viên, của các nhà đầu tư… thuộc các thành phần kinh tế khác nhau.

Sự liên kết và không giới hạn bởi số lượng thành viên, quy mô, lĩnh vực và địa bàn sản xuất, kinh doanh, làm dịch vụ. Ngoài các thành viên là cá nhân, các hộ gia đình, các tổ chức, các doanh nghiệp khác cũng có thể được kết nạp làm thành viên hợp tác xã. Thứ hai, hợp tác xã là một tổ chức kinh tế mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc. Tính xã hội và nhân văn của hợp tác xã được thể hiện rõ trong các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của nó, đó là tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi, quản lý dân chủ.

Hợp tác xã thực hiện những công việc giúp đỡ, hỗ trợ cho các thành viên và gia đình họ trong sản xuất, kinh doanh, làm dịch vụ, trong việc cải thiện những điều kiện sống và làm việc của họ, trong việc giúp các thành viên nâng cao trình độ văn hoá và nghiệp vụ chuyên môn. Mục tiêu hoạt động của hợp tác xã không chỉ là kinh tế và lợi nhuận mà còn là việc cải thiện đời sống tinh thần, nâng cao trình độ văn hoá và năng lực, trình độ của các thành viên, là việc bảo đảm an sinh xã hội cho các thành viên. Thứ ba, hợp tác xã là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân. HTX được thành lập một cách hợp pháp khi đăng ký kinh doanh tại Phòng Tài chính – Kế hoạch của UBND cấp huyện và được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; hợp tác xã có cơ cấu tổ chức chặt chẽ khi thành lập các cơ quan quản lý, điều hành và kiểm soát (như Đại hội thành viên, Hội đồng quản trị, Giám đốc, Tổng giám đốc, Ban kiểm soát.); hợp tác xã có tài sản độc lập với các cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó đối với 8 các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác; hợp tác xã cũng nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập Thứ tư, hợp tác xã được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm.

Các HTX có tư cách pháp nhân, có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc hoạch định quy hoạch, kế hoạch sản xuất, kinh doanh và làm dịch vụ. Hợp tác xã có quyền chủ động trong việc huy động vốn, kết nạp, khai trừ thành viên, ký kết và thực hiện các hợp đồng kinh tế, tự chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn và tài sản của hợp tác xã. Nhà nước và các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có thể giúp đỡ, hỗ trợ cho hợp tác xã về vật chất và tinh thần, nhưng không chịu trách nhiệm thay cho các hợp tác xã Thứ năm, hợp tác xã được hưởng các chính sách bảo đảm, hỗ trợ và ưu đãi của Nhà nước. HTX là một tổ chức kinh tế có tính xã hội và nhân văn sâu sắc.