CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Ngày nay các nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng trở nên cạn kiệt, duy chỉ có một nguồn vô tận, đó là tri thức. Có thể nói tri thức là một tài sản vô cùng quý giá, có giá trị lớn trong việc phát triển kinh tế xã hội.
Quốc gia nào có nhiều nhân tài, nguồn lao động tri thức dồi dào và nguồn nhân lực phát triển thì quốc gia đó sẽ có tốc độ phát triển nhanh và chiến thắng trong quá trình hội nhập quốc tế. Thực tế là không phải cho đến tận ngày nay tầm quan trọng của nhân tài và bồi dưỡng nhân tài mới được chú trọng, mà từ xưa việc phát hiện và bồi dưỡng nhân tài đã có lịch sử nghiên cứu ở nhiều quốc gia trên thế giới. Trung Quốc vốn được biết đến là một đất nước Châu Á có nền văn hóa đồ sộ và lâu đời nhất thế giới, từ xa xưa đã rất chú trọng đến việc phát hiện và sử dụng hiền tài. Từ đời nhà Đường những trẻ em có tài đặc biệt mới được đến sân Rồng để học tập và giáo dục bằng những hình thức đặc biệt.
Giáo dục thời cổ đại Trung Quốc mà thật ra chủ yếu là giáo dục của Nho gia do Khổng Tử là người tiên phong, sáng lập và ổn định được cơ sở về Nho học. Và ngay từ triều đại Tùy, Đường đã mở khoa thi để chọn nhân tài, việc này đã xúc tiến sự phát triển rất lớn cho nền giáo dục Nho gia. Có thể nói giáo dục của Nho gia thời cổ đại có rất nhiều thành tựu, vì quốc gia mà đào tạo nhân tài, vì xã hội mà bồi dưỡng ra nhiều tinh anh đóng góp rất lớn cho sự phồn vinh của xã hội. Sau thời Tùy, Đường, triều đình có mở khoa thi để chọn nhân tài “học mà giỏi thì có thể làm quan”, chính vì thế con em nhà bình dân cũng có cơ hội để trở thành quan lại.
Điều đó cho thấy ngay từ thời xa xưa Trung Quốc đã ý thức được tầm quan trọng của việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng. Và thực tế đã chứng minh chính những tài năng được phát hiện và bồi dưỡng đã trở 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thành giường cột của quốc gia, đóng góp công rất lớn trong sự phát triển, phồn vinh của đất nước Trung Hoa cổ đại. Và truyền thống trọng người tài vẫn tiếp tục cho đến ngày nay. Ở bất kì giai đoạn lịch sử nào, dù trong thể chế chính trị nào, xã hội nào đi chăng nữa thì tri thức vẫn đóng một vai trò không thể thay thế đối với sự phát triển quả đất nước.
Và từ năm 1985 trở đi Trung Quốc đã thừa nhận rằng phải có một chương trình giáo dục đặc biệt dành cho hai loại HS: một là học sinh yếu kém và hai là HSG, trong đó cho phép các HSG có thể học vượt lớp tùy theo năng lực. Ở Châu Á, không chỉ có Trung Quốc mà các quốc gia khác cũng đã có ý thức tập trung các nguồn lực để phát triển nền giáo dục nhằm có thể đón đầu xu thế phát triển kinh tế và xã hội. Tiêu biểu là Nhật Bản đã sớm có nhận thức “Bồi dưỡng một thế hệ thanh niên có đạo đức, có tài năng, có sức sáng tạo để gánh vác trọng trách của thế kỉ XXI chính là vận mệnh của Nhật Bản trong tương lai.” Vì thế, tuy rằng trong hệ thống giáo dục của Nhật Bản không có hệ thống các trường chuyên hoặc năng khiếu để bồi dưỡng tài năng nhưng đất nước này lại rất tập trung vào giáo dục mũi nhọn và chất lượng, hướng chiến lược giáo dục vào cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và sự phát triển kinh tế để tạo nên một “sự thần kỳ Nhật Bản”. Hàn Quốc cũng là một trong những quốc gia Châu Á đặc biệt chú trọng đến công tác bồi dưỡng HSG.
Giáo dục phổ thông Hàn Quốc có hẳn một chương trình đặc biệt dành cho HSG nhằm giúp phát hiện HS tài năng từ rất sớm để có hướng bồi dưỡng và phát triển. Và cho đến năm 1994 có khoảng 57 trên tổng số 174 cơ sở giáo dục ở Hàn Quốc tổ chức chương trình đặc biệt dành cho HSG. Không chỉ có các nước Châu Á mới chú trọng đến công tác này mà việc phát hiện và bồi dưỡng HSG đã có từ rất lâu ở nhiều quốc gia khác trên toàn thế giới. Đến thế kỉ XIX nước Mỹ bắt đầu chú ý đến vấn đề bồi dưỡng HSG và tài năng.
Đầu tiên là hình thức giáo dục linh hoạt tại trường St.Public School Louis 1868 cho phép HSG học chương trình 6 năm trong vòng bốn 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Sau đó là một loạt các trường khác như Woburn, MA năm 1884, Elizabeth, NJ năm 1886, và ở Cambridge, MA năm 1891 và cho đến năm 1920 thì đến hai phần ba các thành phố lớn ở Hoa Kỳ áp dụng chương trình giáo dục HSG. Có thể nói, trong suốt những năm của thế kỉ 20, phát triển tài năng con người đã trở thành một vấn đề nóng của ngành giáo dục Mỹ nói riêng và toàn nước Mỹ nói chung với hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dưỡng HSG ra đời như Mensa năm 1946, The American Association for the Gifted năm 1953. Điển hình như vào năm 2002 trên toàn nước Mỹ có tới 38 bang có đạo luật về giáo dục HSG (Gifted and talent Student Education Act) trong đó có 28 bang có thể đáp ứng đầy đủ cho việc giáo dục HSG.
Bên cạnh đó chính phủ có nhiều chính sách dành cho việc phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu hàng năm. Và hình thức đào tạo, bồi dưỡng tài năng thì rất đa dạng, phong phú với nhiều hình thức khác nhau nhưng tất cả đều theo nguyên tắc giáo dục chuyên biệt, vừa chú trọng đảm bảo kiến thức nền, kiến thức phổ thông chung, vừa quan tâm đến việc phát triển sở trường, năng khiếu, tài năng của từng cá nhân HS. Cũng theo chủ trương coi trọng việc bồi dưỡng nhân tài Vương quốc Anh còn thành lập cả một Viện hàn lâm quốc gia dành cho HSG và các tài năng trẻ là The National Academy for Gifted and Talented Youth , Hiệp hội quốc gia dành cho HSG The National Asociation for Gifted children, đồng thời có riêng một website hướng dẫn giáo viên dạy cho HSG và học sinh tài năng (http:/www. Nước Đức cũng có hẳn một Hiệp hội dành cho những tài năng và HSG Đức và hệ thống thi HSG môn Toán được tổ chức chặt chẽ từ cấp cơ sở (trường phổ thông) tới cấp quốc gia.
Trên thế giới từ đầu thế kỉ 20, nhận thức được tầm quan trọng của những nhân tài trong sự phát triển của đất nước các nước phát triển đã tiến hành nghiên cứu “di truyền nhân tài” và tìm ra chỉ số thông minh IQ để dựa vào đó có thể đánh giá đúng năng lực của HS nhằm phát hiện người tài để có kế hoạch bồi dưỡng, phát triển. Ngoài ra, nhiều quốc gia tổ chức các kì thi HSG, 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com học sinh năng khiếu, trong đó có kì thi Olympic quốc tế các môn Toán, Vật lý, Hóa học,. thu hút hàng nghìn HSG trên toàn thế giới tham gia. Tóm lại, tầm quan trọng của việc phát hiện và bồi dưỡng HSG, nhân tài đối với sự phát triển của mỗi quốc gia là không thể bàn cãi.
Vì vậy, hầu như tất cả các nước trên thế giới đều rất coi trọng vấn đề đào tạo, bồi dưỡng HSG trong chiến lược phát triển của đất nước mình. Ở Việt Nam Nước Việt Nam với lịch sử nghìn năm văn hiến cũng không ngoại lệ. Từ xa xưa việc phát hiện và bồi dưỡng nhân tài đã là một nhiệm vụ quan trọng hang đầu. Cách đây 526 năm (1484-2010) trên tấm bia tiến sĩ đầu tiên dựng tại Văn Miếu Quốc Tử Giám ghi lại lịch sử khoa thi năm 1442 có khắc những dòng chữ “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn.
Vì vậy, các đấng thánh đế minh vương không triều đại nào không coi việc bồi dưỡng nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí làm công việc cần thiết”. Câu nói của vị Tiến sĩ triều Lê đã nêu rõ được tầm quan trọng của nhân tài trong sự phát triển phồn vinh của dân tộc. Và chúng ta có thể lật giở lại từng trang lịch sử để thấy rằng để tuyển chọn người hiền tài ông cha ta đã tổ chức nhiều cuộc thi như Thi hương, thi hội, thi Đình. Việc tuyển chọn, bồi dưỡng nhân tài thể hiện rõ từ thời nhà Lý qua việc xây dựng trường Quốc Tử Giám, được coi là trường đại học đầu tiên của Việt Nam và là cái nôi bồi dưỡng nhân tài của nước ta trong thời kì đó.
Câu nói “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” của Thân Nhân Trung không chỉ dừng lại trong xã hội thời Lê mà câu nói ấy với chúng ta vẫn còn nguyên giá trị, khi giáo dục đang trở thành quốc sách hàng đầu, khi văn hóa, khoa học và đội ngũ tri thức đã và đang giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong sự nghiệp kiến quốc đất nước hôm nay. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Sau cách mạng tháng Tám thành công, ngày 20/11/1946 trong bài viết “Tìm người tài đức” Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết phải có người tài, trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu gì người có tài, có đức…”. Kế thừa truyền thống hiếu học của dân tộc, dù trong bất cứ hoàn cảnh khó khăn nào, kể cả khi đất nước khó khan sau hai cuộc chiến tranh chống ngoại xâm bảo vệ đất nước thì nhân dân ta, Đảng và Nhà nước vẫn luôn coi trọng sự nghiệp giáo dục và đào tạo, quan tâm đến việc bồi dưỡng người tài. Đặc biệt là những năm gần đây, cùng với sự phát triển của xã hội, sự phát triển của kinh tế, khoa học kĩ thuật và theo xu thế toàn cầu hóa thì vấn đề nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài càng được coi như một nhiệm vụ chiến lược.
Do nhận thức rõ được tầm quan trọng của nhân tài đối với sự nghiệp cách mạng ngay từ những năm đầu xây dựng lại đất nước sau chiến tranh Đảng và Bác Hồ luôn dành sự quan tâm rất lớn đến công tác phát hiện và bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài. Người nói : “Nước nhà cần phải kiến thiết.