Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý BDGV dạy học môn Toán các trường THCS đáp ứng chương trình GDPT 2018. Thực trạng quản lý BDGV dạy học môn Toán ở các trường THCS huyện Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hoá đáp ứng chương trình GDPT 2018. Biện pháp quản lý BDGV dạy học môn Toán ở các trường THCS huyện Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hoá đáp ứng chương trình GDPT 2018.
5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƢỠNG GIÁO VIÊN DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên dạy học môn Toán Trong cuốn “Quản lý nhà trường hiệu quả” [44], các tác giả đều khẳng định việc sử dụng và đánh giá phải được xem như là yêu cầu cơ bản, cốt lõi để quản lý nhà trường một cách hiệu quả. Trong đó, các chương trình về đào tạo, đào tạo lại để phát triển đội ngũ giáo viên phải được thể hiện đầy đủ trong kế hoạch phát triển của nhà trường.
Đối với giáo viên và CBQL phải được quan tâm đào tạo và đào tạo lại một cách thường xuyên trong suốt thời gian làm việc ở nhà trường. Trong cuốn sách, các tác giả đã đề xuất nguyên tắc, quy trình thực hiện việc tuyển dụng, bồi dưỡng, đào tạo và sử dụng cũng như tiếp tục phát triển đội ngũ giáo viên, CBQL trong nhà trường. Mặc dù cuốn sách không bàn một cách cụ thể về quản lý BDGV, nhưng có thể rút ra những kinh nghiệm quý cho việc bồi dưỡng, quản lý BDGV ở các trường học trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam. Khi nghiên cứu sâu về vị trí, vai trò của kỹ năng sư phạm trong giáo dục, có thể nhận thấy một số công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài rất có giá trị như tuyển tập “Chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục ở trường phổ thông” của các tác giả người Nga N.
Tác giả đặc biệt quan tâm tới vai trò kỹ năng sư phạm đối với nghề dạy học. Trong bài “Lý luận dạy học các khoa học và việc đào tạo người thầy giáo”, của tác giả Guy Brouseau. Tác giả Claire Margolinas trong bài viết “Chuyển giao và sự thể chế hóa: hai quan điểm đối nghịch của vai trò người thầy giáo”. Tác giả Trần Bá Hoành (1993), với đề tài nghiên cứu “Tổng quan về đội ngũ giáo viên”.
Quá trình nghiên cứu, tác giả đã tiếp cận vấn đề nghiên cứu từ đặc điểm lao động sư phạm của giáo viên để nghiên cứu về chất lượng giáo viên, chỉ ra chất lượng giáo viên bao gồm hai yếu tố cấu thành là phẩm 6 chất và năng lực. Các thuộc tính cơ bản của phẩm chất giáo viên là lòng yêu nghề, yêu trẻ, đạo đức và tính gương mẫu. Hệ thống năng lực của giáo viên được thể hiện qua việc nắm vững đặc điểm tâm, sinh lí từng lứa tuổi học sinh, năng lực thiết kế và tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, năng lực đánh giá học sinh, cũng như năng lực giải quyết các tình huống nảy sinh trong giáo dục. Những yếu tố chủ yếu ảnh hưởng tới chất lượng của giáo viên là: đào tạo, sử dụng và bồi dưỡng giáo viên và năng lực tự học, nâng cao trình độ chuyên môn… Đề tài nghiên cứu của tác giả Phan Văn Kha, về “Thực trạng nghiệp vụ sư phạm giáo viên trung cấp chuyên nghiệp và những đề xuất xây dựng chuẩn nghiệp vụ sư phạm giáo viên trung cấp chuyên nghiệp” [26].
Kết quả nghiên cứu, đã làm rõ những vấn đề cốt lõi về trình độ năng lực của giáo viên, công tác tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên và thực trạng về đánh giá nghiệp vụ sư phạm của giáo viên trung cấp chuyên nghiệp. Từ đó, đề xuất được các biện pháp nhằm nâng cao chuẩn nghề nghiệp đào tạo cho giáo viên, đáp ứng sự phát triển của trường trung cấp. Tác giả Hoàng Hòa Bình (2015), với bài viết “Năng lực và cấu trúc của năng lực” [2]. Bài báo đã khẳng định năng lực có 2 đặc trưng cơ bản (thứ nhất được bộc lộ qua hoạt động, thứ hai đảm bảo hoạt động có hiệu quả.
Tác giả Phạm Thị Kim Anh (2016) với bài báo: “Thực trạng năng lực đội ngũ GV phổ thông trung học trước yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông” [1]. Bài viết đa đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao năng lực nghề nghiệp cho GV đáp ứng với chương trình giáo dục phổ thông mới, đó là các trường sư phạm cần đổi mới, thiết kế lại chương trình đào tạo GV theo mục tiêu phát triển năng lực nghề và sự thay đổi của chương trình, sách giáo khoa mới sau 2018; đổi mới công tác tuyển sinh để lựa chọn những thí sinh vào sư phạm có năng lực dạy học tốt… Tác giả Đậu Thị Hòa (2018), với bài báo “Bồi dưỡng năng lực dạy học cho GV tiểu học theo hướng phát triển năng lực học sinh” [21]. Nhận xét chung: Các công trình nghiên cứu trên mới chỉ nhấn mạnh tầm quan trọng, định hướng lý luận của việc bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho GV và bồi dưỡng chuyên môn mà chưa đi sâu nghiên cứu nội dung, hình 7 thức, phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học môn học làm cơ sở quan trọng để xá định biện pháp quản lý bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và các nội dung khác nhằm giáo dục phát triển toàn diện cho học sinh. Các công trình nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng giáo viên dạy học môn Toán Nghiên cứu về quản lý BDGV, có thể kể đến bản Kế hoạch BDGV được đề cập trong kết luận Hội nghị của Ủy ban Châu Âu về phát triển kỹ năng nghề nghiệp theo cách đánh giá học tập “Teacher professional development in a policy learning perspective” (Phát triển nghề nghiệp giáo viên trong quan điểm học tập chính sách) [42].
Bài viết đã đề cao vai trò của cá nhân trong hoạt động bồi dưỡng, phát triển năng lực cho giáo viên. Ở Liên bang Nga, các nhà giáo dục đã có rất nhiều nghiên cứu với định hướng tập trung nâng cao “vị thế xã hội và trình độ nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục”. Việc quản lý đào tạo và nâng cao trình độ của đội ngũ giáo viên được quy định cụ thể trong Luật giáo dục đại học và sau đại học: Bảo đảm tạo ra những điều kiện cần thiết, để ít ra 5 năm một lần nâng cao trình độ của cán bộ khoa học - giảng dạy các trường đại học công lập, các cán bộ khoa học - giảng dạy của các cơ sở và tổ chức khoa học nhà nước hoạt động trong hệ thống giáo dục đại học và sau đại học”. Như vậy, Liên bang Nga rất coi trọng công tác quản lí BDGV trong hệ thống giáo dục, thông qua việc quản lý các khóa bồi dưỡng nâng cao trình độ giáo viên theo kế hoạch ngắn hạn và trung hạn.
Ở Trung Quốc, vấn đề phát triển giáo dục luôn được coi trọng như nâng cao chất lượng, khẳng định thương hiệu. Các trường phải được bắt đầu từ việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên theo hướng “xây dựng đội ngũ giáo viên có đạo đức tư tưởng tốt và có khả năng chuyên môn, thúc đẩy sự phát triển của sự nghiệp giáo dục xã hội chủ nghĩa”. Ở Nhật Bản, việc bồi dưỡng CBQL giáo dục và giáo viên rất được chú trọng. Học nhấn mạnh đến việc cải tiến phương pháp thực tập sư phạm; sử dụng thiết bị dạy học tân tiến; áp dụng các mô hình đào tạo tại chức để bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên.
Công tác quản lí bồi dưỡng được tổ 8 chức và điều hành rất khoa học thông qua việc lập kế hoạch tập huấn, bồi dưỡng theo hệ thống nhất định từ cấp trung ương đến địa phương. Từ đó, có thể thấy công tác quản lí bồi dưỡng nâng cao trình độ giáo viên ở Nhật Bản đã được chú trọng và đem lại hiệu quả. Giáo dục của Hàn Quốc, với “Chính sách cải cách giáo dục” nhằm khắc phục những hạn chế trong công tác đào tạo giáo viên, nên có nhiều nghiên cứu tập trung cải cách hệ thống đào tạo và bồi dưỡng tại chức theo hướng đa dạng, phong phú, đặc biệt coi trọng phẩm chất chuyên môn và bồi dưỡng tính tự trọng, tự hào nghề nghiệp. Giáo viên được tổ chức đào tạo tại chức theo định kỳ với nội dung các chương trình đào tạo được cập nhật liên tục, xây dựng các chương trình đào tạo bậc cao cho từng ngành và từng môn học; xây dựng “Chương trình cốt lõi chuẩn mực quốc gia” về sư phạm; quản lý BDGV chú trọng việc sử dụng các hình thức đào tạo, bồi dưỡng tại chức đa dạng; thực hiện kiểm tra, đánh giá các cơ sở đào tạo từ đó lựa chọn các trường sư phạm được đánh giá xuất sắc tham gia đào tạo, BDGV cả về kiến thức, kĩ năng thực hành, phát triển các kĩ năng cần thiết về giáo dục và các lĩnh vực liên quan.
Trong những năm vừa qua đã có nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu về quản lý BDGV đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, đề tài luận án, hội thảo, bài báo, báo cáo khoa học được công bố, có thể kể đến: Trong chuyên đề về “Mô hình quản lý đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong giáo dục đại học Việt Nam” [34]. Tác giả Trịnh Ngọc Thạch khi phân tích về xây dựng đội ngũ giáo viên cho các chương trình sau đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao có đề cập biện pháp BDGV thông qua một số hình thức khác nhau, trong đó có đề cập một số phương thức BDGV thông qua làm việc (Learning by doing) hoặc kết hợp đào tạo với nghiên cứu, thống nhất quá trình đào tạo, BDGV với quá trình nghiên cứu trong các đề tài dự án khoa học công nghệ. Luận án tiến sĩ “Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên của trường THPT theo chuẩn nghề nghiệp” [41]. Tác giả Trần Thị Hải Yến đã nghiên cứu đưa ra được các phương pháp nhằm đổi mới quá trình bồi dưỡng và chứng minh tính khả thi của các biện pháp bồi dưỡng mới.
Tuy nhiên, chưa 9 làm sâu sắc được chất quản lý trong các biện pháp và chưa đưa ra một hệ thống biện pháp tổng thể quản lý BDGV trung học phổ thông đáp ứng đủ các tiêu chí về chuẩn nghề nghiệp. Tác giả Lê Khánh Tuấn nghiên cứu “Các biện pháp phát triển đội ngũ GV THCS trong giai đoạn CNH, HĐH đất nước”, đã nêu ra các yêu cầu đối với người GV là phải được chuẩn hoá, hiện đại hoá để đạt các tiêu chuẩn về cá nhân.